Την ώρα που το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας επιχειρεί να κλείσει ανοιχτούς λογαριασμούς με τον Νέο Οικοδομικό Κανονισμό (NOK) και το «μπόνους» δόμησης, το μέτωπο των δικαστικών αντιδράσεων όχι μόνο παραμένει ανοιχτό αλλά συνεχώς διευρύνεται.
Η παράταση έως τις 22 Φεβρουαρίου για την ένταξη οικοδομικών αδειών στο καθεστώς του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου συμπίπτει με έναν νέο γύρο προσφυγών στο Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ), αναδεικνύοντας ότι το ζήτημα των «μπόνους» δόμησης εξελίσσεται σε μια από τις σοβαρότερες θεσμικές δοκιμασίες της πολεοδομικής πολιτικής των τελευταίων ετών.
Σφοδρές αντιδράσεις από Δήμους και φορείς
Ειδικότερα, μετά τις προσφυγές των δήμων Αλίμου, Φιλοθέης–Ψυχικού, Κηφισιάς, Βάρης–Βούλας–Βουλιαγμένης και Αμαρουσίου, ακολούθησε κοινή προσφυγή της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), της Monumenta, δύο τοπικών σωματείων («Φιλοπρόοδος Σύλλογος Πολιτείας Αττικής» και «Εξωραϊστικός Σύλλογος Αλωνίων και Παραδοσιακού κέντρου Κηφισιάς») και επτά κατοίκων της Κηφισιάς.
Στο επίκεντρο και της νέας προσφυγής, όπως και των προηγούμενων, είναι να ακυρωθεί ως αντισυνταγματικό και να μην εφαρμοστεί το Προεδρικό Διάταγμα 95/2025 που είχε λάβει τη νομοτεχνική έγκριση του ΣτΕ και το οποίο «νομιμοποιεί» – κατ΄ εξαίρεση – οικοδομικές άδειες που κάνουν χρήση των ευεργετημάτων του ΝΟΚ. Οι προσφεύγοντες ζητούν να κηρυχθεί το ΠΔ αντισυνταγματικό και να μην εφαρμοστεί.
Οι φορείς και κάτοικοι της Κηφισιάς επισημαίνουν ότι έχουν υποστεί σοβαρή βλάβη από οικοδομικές άδειες που εκτελούνται µε βάση τα ευεργετήματα του ΝΟΚ
Το ΠΔ 95/2025 αφορά άδειες που είτε έχουν ακυρωθεί με δικαστική απόφαση είτε βρίσκονται υπό εκκρεμή εκδίκαση, με την προϋπόθεση ότι οι οικοδομικές εργασίες είχαν ξεκινήσει έως τις 11 Δεκεμβρίου 2024 καθώς και εκείνες για τις οποίες είχε υποβληθεί και εγκριθεί αίτημα ένταξης σε πρόγραμμα χρηματοδότησης. Οι ιδιοκτήτες τους ή οι εργολάβοι μπορούν να κάνουν χρήση του περίφημου περιβαλλονικού ισοδυνάμου που καθορίζεται στο διάταγμα και να προχωρήσουν με τις κατασκευές καταβάλλοντας ποσό ίσο με το 8% της αξίας των πρόσθετων τετραγωνικών μέτρων —ή έως και 15% εφόσον έχουν αιτηθεί ένταξη σε χρηματοδοτικά εργαλεία— για να διατηρήσουν τα επιπλέον τετραγωνικά που προβλέπονταν στις οικοδομικές άδειες που είχαν εκδοθεί βάσει των ευεργετημάτων του ΝΟΚ.
Συνταγματικές Παραβιάσεις
Οι προσφεύγοντες επικαλούνται διάφορους λόγους για την ακύρωση του ΠΔ 95/2025, όπως η μη συμμόρφωση της διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις και η κατάργηση των εκκρεμών δικών με την καταβολή περιβαλλοντικού τέλους. Όπως σημειώνουν, αυτές οι συγκεκριμένες παραβιάζουν αρκετές συνταγματικές αρχές, όπως το δικαίωμα στη δικαστική προστασία (Άρθρο 20 του Συντάγματος), την αρχή της διάκρισης των εξουσιών (Άρθρο 26) και την αρχή του δεδικασμένου που εξασφαλίζει ότι οι δικαστικές αποφάσεις πρέπει να εφαρμόζονται από τη διοίκηση, την αρχή της ισότητας (άρθρο 4 παρ. 1 του Συντάγματος), της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1, του Συντάγματος), του άρθρου 24 του Συντάγματος περί προστασίας του φυσικού, πολιτιστικού και οικιστικού περιβάλλοντος,
Πιο συγκεκριμένα, ο νόμος 5197/2025 και το ΠΔ που καταγγέλλονται επιτρέπουν τη συνέχιση οικοδομικών αδειών, ακόμα και αν έχουν ακυρωθεί ή εκκρεμεί η εκδίκαση τους, με αντάλλαγμα την καταβολή ενός χρηματικού ποσού για περιβαλλοντική δράση σε άσχετο σημείο της πόλης. Αυτό, σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην αίτηση ακύρωσης, καταργεί τις αποφάσεις των δικαστηρίων και παραβιάζει το δικαίωμα των πολιτών να προσφεύγουν σε δικαστήριο για να υπερασπιστούν τα δικαιώματά τους. Όπως υποστηρίζουν οι φορείς και οι κάτοικοι της Κηφισιάς, η πρόβλεψη για συνέχιση έργων με παραβίαση δικαστικών αποφάσεων προκαλεί ανασφάλεια δικαίου και πλήττει το δικαίωμα των πολιτών για δικαστική προστασία, χωρίς να εξετάζεται επαρκώς το δημόσιο συμφέρον. Επίσης, επισημαίνουν ότι η εφαρμογή αυτών των διατάξεων ενισχύει την αδικία, καθώς τα έργα που παραβιάζουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό προκαλούν ζημιά στις κοινότητες και το περιβάλλον.
Εφόσον οι οικοδομικές άδειες κριθούν παράνομες από τα δικαστήρια αυτό ουδόλως συνεπάγεται τη δημιουργία και διατήρηση ημιτελών κτιρίων
Αντίθεση διαπιστώνεται επίσης ως προς τη νομιμότητα του ΠΔ και του νόμου 5197/2025, καθώς η εφαρμογή τους παραβιάζει εκτός από τις συνταγματικές αρχές της δικαστικής προστασίας και εκείνες του ορθολογικού πολεοδομικού σχεδιασμού. Ο θεσμός του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου έτσι όπως καθορίζεται στον νόμο και το προσβαλλόμενο ΠΔ, σύμφωνα με τους προσφεύγοντες αποτελεί µη νόμιμη τακτοποίηση αυθαιρέτου που ανεγέρθηκε μετά την «κόκκινη γραμμή ανοχής» δηλαδή μετά την 28η.7.2011 (άρθρο 86 Ν. 4495/2017), και επομένως είναι αντίθετος προς το άρθρο 24 παρ. 2 του Συντάγματος, καθόσον νοθεύει τον επιβαλλόμενο από αυτό ορθολογικό πολεοδομικό σχεδιασμό και επιφέρει αλλοίωση της λειτουργικότητας των οικισμών και επιδείνωση των όρων διαβίωσης.
Οι φορείς και κάτοικοι της Κηφισιάς επισημαίνουν ότι έχουν υποστεί σοβαρή βλάβη από οικοδομικές άδειες που εκτελούνται µε βάση τα ευεργετήματα του ΝΟΚ, λόγω δε της ανέγερσης κτιρίων κατά παράβαση του ανώτατου επιτρεπόμενου ύψους και συντελεστή δόμησης που καθορίζονται στα ειδικά ΠΔ για τον δήμο Κηφισιάς έχουν απωλέσει τον ηλιασμό, τον αερισμό, τον φωτισμό και τη θέα. Μάλιστα έχουν ήδη ασκηθεί αιτήσεις ακυρώσεως κατά των διατάξεων του ΝΟΚ, καταγγελία στην ΕΕ για οικοδομικές άδειες που εκτελούνται στον Δήμο Κηφισιάς, επί των οποίων έχει εκδοθεί μία απόφαση του ΣτΕ και εκκρεμεί η έκδοση απόφασης για τις υπόλοιπες αιτήσεις ακυρώσεως.
Αμφισβήτηση των επιχειρημάτων για ημιτελή κτίρια
Σχετικά με το επιχείρημα ότι εάν δεν διασωθούν θα γεμίσουν οι πόλεις με ημιτελή κτίρια οι προσφεύγοντες υποστηρίζουν ότι: Εφόσον οι οικοδομικές άδειες κριθούν παράνομες από τα δικαστήρια αυτό ουδόλως συνεπάγεται τη δημιουργία και διατήρηση ημιτελών κτιρίων, καθόσον µε την ακύρωση των οικοδομικών αδειών από τα δικαστήρια, τα κτίρια αυτά θα υπαχθούν στην κατηγορία των αυθαιρέτων και µε δεδομένο ότι αυτά δεν θα µμπορούν να τακτοποιηθούν καθόσον ανεγέρθηκαν μετά τις 28.7.2011 (άρθρο 86 του Ν.4495/2017), οι ιδιοκτήτες τους θα σπεύσουν άμεσα να αναθεωρήσουν τις οικοδομικές άδειες σύμφωνα µε τα κριθέντα στις δικαστικές αποφάσεις και να τα αποπερατώσουν, καθόσον η διατήρηση των αυθαιρέτων οικοδομών συνεπάγεται µμεγάλα πρόστιμα διατήρησης. Επομένως, η αιτιολογία της δημιουργίας και διατήρησης των δήθεν ημιτελών κτιρίων που θα βλάψουν το περιβάλλον είναι προδήλως αβάσιμη. Όσον αφορά τους κατασκευαστές, αυτοί, κατά πάγια νομολογία του Δικαστηρίου Σας, αναλαμβάνουν και τον επιχειρηματικό κίνδυνο των επιλογών τους.
Νέα παράταση για την υποβολή αιτήσεων
Σε κάθε περίπτωση, με απόφασή του ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας κ. Νίκος Ταγαράς παρατείνει έως τις 22 Φεβρουαρίου την υποβολή αιτήσεων ένταξης στο καθεστώς του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου για οικοδομές μέσω της ψηφιακής πύλης planchora@ypen.gr. Αρκεί η υποβολή μιας γνωστοποίησης από οιοδήποτε ιδιοκτήτη ή εργολάβο ή νόμιμο εκπρόσωπο ή μηχανικό ανά κτίριο – οικοδομική άδεια.
