Την πρόταση να αλλάξει η σειρά των έργων του GSI και να γίνει πρώτα το σκέλος Κύπρος – Ισραήλ, αντί για το κομμάτι Κρήτη – Κύπρος, ρίχνει για πρώτη φορά δημόσια στο τραπέζι η κυβέρνηση Νετανιάχου, προσθέτοντας μια νέα διάσταση στην υπόθεση του καλωδίου, πάνω στην οποία Αθήνα και Λευκωσία θα πρέπει να τοποθετηθούν.
Το θέμα που απ’ ότι λέγεται συζητήθηκε σε κάποιες από τις διμερείς επαφές του Ζαππείου και μένει να φανεί κατά πόσο θα τεθεί και στη μεθαυριανή συνάντηση του Επιτρόπου Γιόργκενσεν με τους Στ.Παπασταύρου και Γ.Παπαναστασίου, έσπευσε να αναδείξει η ίδια η ισραηλινή πλευρά στη λογική του «να εξοικονομήσουμε χρόνο», όπως αναφέρει χαρακτηριστικά ο υπ. Ενέργειας Ελι Κοέν σε συνέντευξη του στη χθεσινή Καθημερινή της Κυριακής.
«Αυτή τη στιγμή, βάσει σχεδιασμού, η πρώτη φάση είναι να δημιουργηθεί η γραμμή μεταξύ Κρήτης και Κύπρου και η δεύτερη είναι να δημιουργηθεί η γραμμή μεταξύ Κύπρου και Ισραήλ. Ίσως θα πρέπει να σκεφτούμε να αλλάξουμε τη σειρά και να ξεκινήσουμε με τη διασύνδεση Ισραήλ – Κύπρου, προκειμένου να εξοικονομήσουμε χρόνο», σημειώνει ο κ. Κοέν, ο οποίος τη Πέμπτη στο πλαίσιο της P-TEC, συμμετείχε τόσο σε συναντήσεις με τους ομολόγους του υπουργούς Ενέργειας, όσο και στη συνεδρίαση του σχήματος «3+1».
Αν και δεν είναι σαφές για ποιο λόγο ο ισραηλινός υπουργός επέλεξε να τοποθετηθεί δημοσίως για το θέμα, μια προφανής απάντηση είναι επειδή η κυβέρνηση Νετανιάχου, προφανώς λόγω του ενδιαφέροντος που έχει για το έργο, θέλει να στείλει μηνύματα προς όλους τους εμπλεκόμενους ότι ανησυχεί για τις εκτεταμένες καθυστερήσεις. Τόσο λόγω της στάσης της Κύπρου να μη τακτοποιεί τις εκκρεμότητες σε οικονομικό και ρυθμιστικό επίπεδο, όσο και λόγω της μη έκδοσης NAVTEX από την Αθήνα εξαιτίας του γεωπολιτικού ρίσκου που απορρέει από τη στάση της Τουρκίας.
Την ίδια πάντως στιγμή που η Κομισιόν δείχνει να έχει αναλάβει πιο ενεργό ρόλο για το καλώδιο και ενώ Ελλάδα και Κύπρος συζητούν για τα ρυθμιστικά και οικονομικά θέματα, η πρόταση του Ισραήλ, «μπερδεύει» έτι περαιτέρω το ήδη θολό τοπίο.
Σε πολιτικό επίπεδο, παρ’ ότι μια τέτοια πρόταση μοιάζει να ανοίγει μια εναλλακτική δίοδο για το GSI, δύσκολα θα γινόταν αποδεκτή από Αθήνα και Λευκωσία, καθώς θα σήμαινε ότι αμφότερες οι κυβερνήσεις παραδέχονται και επίσημα την αποτυχία τους στο να προωθήσουν το Κρήτη – Κύπρος.
Σε τεχνικό επίπεδο, το σκέλος Κύπρος – Ισραήλ είναι πολύ πιο ανώριμο ως έργο, οι ρυθμιστικές αρχές των δύο χωρών θα πρέπει να κάνουν από την αρχή τις σχετικές μελέτες κόστους – οφέλους (CBA) και το ίδιο ισχύει και σε κατασκευαστικό επίπεδο σε ό,τι αφορά τους διαγωνισμούς για το καλώδιο.
Τι συζητήθηκε στο Ζάππειο
Δεν είναι η πρώτη φορά που η ισραηλινή πλευρά επιχειρεί να απομονώσει το τμήμα Κύπρος – Ισραήλ. Τον περασμένο Μάιο, μετά τη συνάντηση Νετανιάχου – Χριστοδουλίδη, το γραφείο του ισραηλινού προωθυπουργού είχε ανακοινώσει ότι θα το εντάξει στο φαραωνικό σχέδιο του Διαδρόμου Ινδίας -Μέσης Ανατολής – Ευρώπης (IMEC). Τότε το επιχείρημα ήταν ότι αν το συγκεκριμένο κομμάτι ενταχθεί στο concept του IMEC, ακριβώς επειδή αυτός φέρει τη στήριξη της Ουάσινγκτον ως το αντίπαλον δέος στο κινεζικό διάδρομο «One Belt one Road», θα αποκτήσει μεγαλύτερη σημασία στα αμερικανικά μάτια και το σκέλος Κύπρος – Ελλάδα.
Είναι ωστόσο η πρώτη φορά που το Ισραήλ διατυπώνει δημοσίως και με σαφήνεια τη πρόταση να γίνει αναπροτεραιοποίηση των τμημάτων του έργου, βάζοντας πάνω στο τραπέζι νέα δεδομένα, πάνω στα οποία Αθήνα και Λευκωσία θα κληθούν αναπόφευκτα να τοποθετηθούν και να απαντήσουν κατά πόσο αποτελούν μια βιώσιμη εναλλακτική ή όχι.
Ειδικά όταν η πρόταση Κοέν έρχεται λίγα μόλις 24ωρα μετά το διήμερο συνέδριο για τη Διατλαντική Ενεργειακή Συνεργασία του Ζαππείου, όπου ο ισραηλινός υπουργός είχε επαφές με ομολόγους του και συμμετείχε στη σύνοδο του σχήματος «3+1» με τους Σταύρο Παπασταύρου, Γιώργο Παπαναστασίου και Κρις Ραιτ.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες σε κάποιες απ’ αυτές τις συναντήσεις τέθηκε το θέμα να αλλάξει η σειρά του έργου και να ξεκινήσει από το σκέλος Κύπρος -Ισραήλ, στη λογική ότι τα 300 χλμ της μεταξύ τους απόστασης είναι όσα περίπου και τα χιλιόμετρα του καλωδίου που έχει μέχρι σήμερα κατασκευαστεί, χωρίς όπως λέγεται οι εμπλεκόμενοι να επεκταθούν στο ζήτημα.
Ελάχιστη πρόοδος ενόψει της συνάντησης με Γιόργκενσεν
Τα παραπάνω συμβαίνουν λίγες μόλις ώρες πριν τη συνάντηση των υπουργών Ενέργειας Ελλάδος και Κύπρου με τον Επίτροπο Ενέργειας στις Βρυξέλλες.
Σύμφωνα με τις πληροφορίες, η Κομισιόν έχει ενημερωθεί ότι δεν υπάρχει ουσιαστική πρόοδος γύρω από το έργο, γεγονός που θα παίξει το ρόλο του στη συνάντηση των δύο υπουργών με τον Επίτροπο.
Σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, η μοναδική πρόοδος είναι ότι πρόσφατα η ΡΑΕΚ υποσχέθηκε πως θα ολοκληρώσει σύντομα τη μεταβίβαση της σύμβασης παραχώρησης (Concession Agreement) από τον ΑΔΜΗΕ στον GSI, ως τον φορέα υλοποίησης του έργου.
Στα υπόλοιπα θέματα λέγεται ότι υπάρχει στασιμότητα. Τόσο δηλαδή ως προς την δέσμευση της ΡΑΕΚ ότι θα αλλάξει την αρχική της θέση για το έσοδο του καλωδίου και θα εκδώσει απόφαση, ανάλογη με αυτήν στην οποία έχει προβεί η ΡΑΑΕΥ – στις 30 Σεπτεμβρίου ο ΑΔΜΗΕ είχε υποβάλει ένσταση – όσο και ως προς τις οικονομικές εκκρεμότητες.
Την καταβολή δηλαδή της πρώτης δόσης των 25 εκατ. ευρώ ετησίως (125 εκατ. στην πενταετία), που απορρέει από τη διακρατική συμφωνία των δύο χωρών (Σεπτέμβριος 2024), καθώς και την αναγνώριση από τη ΡΑΕΚ του συνόλου των μέχρι σήμερα δαπανών ύψους 251 εκατ ευρώ που έχει κάνει ο ΑΔΜΗΕ για το έργο, έναντι των 82 εκατ. ευρώ που έχει μέχρι τώρα αναγνωρίσει, ακολουθώντας τη δική της μεθοδολογία.
Σε ό,τι αφορά το έμμεσο βήμα στήριξης των Αμερικανών για το καλώδιο, μπορεί να έχει τη σημασία του ότι στο ανακοινωθέν του «3+1» υπάρχει αναφορά στα έργα διασυνδεσιμότητας, που έκτος από τον IMEC, καλύπτουν και τις ηλεκτρικές διασυνδέσεις με πρώτο το GSI, ωστόσο είναι προφανές ότι η ελληνική και κυπριακή πλευρά θα ήθελαν αυτός να κατονομάζεται, κάτι που δεν κατέστη δυνατό.
