ΜΑΡΙΑΝΝΑ ΤΖΑΝΝΕ
Την αντίθεσή της στην επιβολή οριζόντιων απαγορεύσεων στη χωροθέτηση έργων Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας εκφράζει η ΕΛΕΤΑΕΝ, καταθέτοντας στην κυβέρνηση σημαντικές ενστάσεις και τεχνικές προτάσεις για την επικαιροποίηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τις ΑΠΕ (ΕΧΠ-ΑΠΕ), μέσω σχετικού υπομνήματος πολιτικής.
Η Ελληνική Επιστημονική Ένωση Αιολικής Ενέργειας, στην οποία συμμετέχουν μεγάλες και μεσαίες ενεργειακές εταιρείες καθώς και κορυφαίοι κατασκευαστές ανεμογεννητριών — όπως η ΔΕΗ, η ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή, η Iberdrola Rokas, η ΕΝΤΕΚΑ, ο όμιλος Κοπελούζου, η Siemens Gamesa και η Vestas — υπογραμμίζει ότι το νέο χωροταξικό πλαίσιο που αναμένεται να παρουσιάσει σύντομα η κυβέρνηση δεν θα πρέπει να οδηγεί στον αποκλεισμό περιοχών με υψηλό αιολικό δυναμικό χωρίς τεκμηριωμένη επιστημονική αξιολόγηση.
Σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ, το νέο χωροταξικό αποτελεί ένα από τα πλέον κρίσιμα θεσμικά εργαλεία για τον ενεργειακό σχεδιασμό της χώρας, καθώς αναμένεται να καθορίσει τον ενεργειακό χάρτη και την ανάπτυξη των έργων ΑΠΕ για τα επόμενα χρόνια, επηρεάζοντας άμεσα επενδύσεις δισεκατομμυρίων ευρώ από ελληνικούς και διεθνείς ενεργειακούς ομίλους. Πληροφορίες της αγοράς αναφέρουν ότι το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας έχει ήδη ολοκληρώσει τον βασικό σχεδιασμό του πλαισίου.
Κεντρική θέση της Ένωσης είναι ότι το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ πρέπει να λειτουργήσει ως εργαλείο επιστημονικής τεκμηρίωσης και ορθολογικού σχεδιασμού, και όχι ως μηχανισμός γενικευμένων περιορισμών. Όπως τονίζεται, η χωροθέτηση των έργων θα πρέπει να βασίζεται σε αντικειμενικά δεδομένα, τεχνικά κριτήρια και ολοκληρωμένες μελέτες περιβαλλοντικών επιπτώσεων, διασφαλίζοντας τόσο την προστασία του περιβάλλοντος όσο και την αξιοποίηση του σημαντικού ανανεώσιμου δυναμικού της χώρας.
Η Ένωση υπογραμμίζει ότι η ευρωπαϊκή οδηγία REDIII, αναγνωρίζει τα έργα ανανεώσιμων πηγών ενέργειας ως έργα υπέρτερου δημόσιου συμφέροντος, γεγονός που σημαίνει ότι πρέπει να αξιολογούνται κατά περίπτωση και όχι να αποκλείονται εκ των προτέρων χωρίς τεκμηρίωση.
«Κόκκινη γραμμή» η προστασία ώριμων και υφιστάμενων έργων
Η ΕΛΕΤΑΕΝ τονίζει ότι το νέο ΕΧΠ-ΑΠΕ δεν θα πρέπει να επηρεάζει έργα που βρίσκονται ήδη σε προχωρημένο στάδιο αδειοδότησης ή λειτουργίας. Ειδικότερα, ζητά να εξαιρεθούν από τους νέους περιορισμούς έργα που διαθέτουν άδεια λειτουργίας, άδεια εγκατάστασης ή εγκεκριμένους περιβαλλοντικούς όρους, καθώς και έργα για τα οποία έχει ήδη υποβληθεί πλήρης αίτηση περιβαλλοντικής αδειοδότησης.
Σύμφωνα με την Ένωση, οι επενδυτές σε αυτές τις περιπτώσεις έχουν ήδη πραγματοποιήσει σημαντικές δαπάνες για μελέτες και διαδικασίες αδειοδότησης και έχουν συμμορφωθεί πλήρως με το ισχύον θεσμικό πλαίσιο. Τυχόν αλλαγή των κανόνων στη μέση της διαδικασίας θα δημιουργούσε σοβαρά ζητήματα ασφάλειας δικαίου και θα μπορούσε να οδηγήσει σε ακύρωση ώριμων επενδύσεων χωρίς ουσιαστική τεχνική αξιολόγηση.
Αντίστοιχα, ζητείται η προστασία έργων που προχωρούν σε εκσυγχρονισμό εξοπλισμού ή τροποποιήσεις, υπό την προϋπόθεση ότι η αύξηση της εγκατεστημένης ισχύος δεν υπερβαίνει το 10% ή δεν αυξάνεται η περιβαλλοντική επιβάρυνση. Η δυνατότητα αυτή θεωρείται κρίσιμη για την τεχνολογική αναβάθμιση των εγκαταστάσεων και τη βελτίωση της ενεργειακής τους απόδοσης.
Μόλις το 3,14% των έργων ολοκληρώνει τη διαδικασία αδειοδότησης
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά στοιχεία που παρουσιάζει η ΕΛΕΤΑΕΝ είναι το εξαιρετικά χαμηλό ποσοστό επιτυχίας των έργων αιολικής ενέργειας στην Ελλάδα. Σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, μόλις το 3,14% των αιτήσεων καταφέρνει να ολοκληρώσει επιτυχώς τη διαδικασία αδειοδότησης και να οδηγηθεί στην εγκατάσταση.
Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει, όπως επισημαίνεται, τις σοβαρές δυσκολίες που αντιμετωπίζει ο κλάδος, καθώς ακόμη και έργα που δεν αποκλείονται χωροταξικά έχουν πολύ μικρή πιθανότητα υλοποίησης. Για τον λόγο αυτό, η Ένωση τονίζει ότι το νέο χωροταξικό πρέπει να αφήνει διαθέσιμο χώρο πολλαπλάσιο από τον θεωρητικά απαιτούμενο, ώστε να διασφαλιστεί η επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας.
Αντίθεση σε οριζόντιους αποκλεισμούς και επίκληση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας
Η ΕΛΕΤΑΕΝ εκφράζει έντονη αντίθεση στην επιβολή εκτεταμένων ζωνών αποκλεισμού και σε γενικές απαγορεύσεις σε περιοχές, όπως ορεινοί όγκοι, νησιά ή Ζώνες Ειδικής Προστασίας, οι οποίες όπως λέει αφαιρούν από το κράτος τη δυνατότητα να κρίνει κατά περίπτωση.
Όπως επισημαίνεται, η πρακτική αυτή δεν επιτρέπει την ιεράρχηση έργων με βάση πραγματικά δεδομένα και μπορεί να οδηγήσει σε αποκλεισμό περιοχών με υψηλό αιολικό δυναμικό. Μία παρόμοια τυφλή προσέγγιση αναφέρεται ότι θα έχει συνέπειες στο κόστος ενέργειας καθώς ένα πάρκο σε θέση με άριστα αιολικό δυναμικό μπορεί σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ να παράγει ηλεκτρική ενέργεια με κόστος για τον καταναλωτή έως και 35% χαμηλότερο σε σχέση με το μέσο αιολικό δυναμικό στη χώρα σήμερα. Επιπλέον, η αξιοποίηση των πιο παραγωγικών θέσεων υπηρετεί την λογική της βιώσιμης αποδοτικότητας καθώς για την ίδια παραγωγή ενέργειες απαιτούνται οι λιγότερες ανεμογεννήτριες και άρα μικρότερες τοπικές επιπτώσεις.
Σε άλλο σημείο του υπομνήματος γίνεται ρητή αναφορά στην κατηγοριοποίηση του αρχαιολογικού χώρου για τις ανάγκες του ειδικού χωροταξικού των ΑΠΕ καθώς και στον καθορισμό των ελάχιστων επιτρεπόμενων αποστάσεων ανεμογεννητριών από κάθε κατηγορία. Για παράδειγμα, επισημαίνεται ότι η ερμηνεία για «τα κηρυγμένα πολιτιστικά μνημεία και ιστορικούς τόπους» έχει οδηγήσει στην εσφαλμένη εφαρμογή της ζώνης προστασίας 7d σε όλους τους αρχαιολογικούς χώρους. Αυτό όμως όπως αναφέρεται έρχεται σε αντίθεση με το πνεύμα και το γράμμα της αρχαιολογικής νομοθεσίας, η οποία καθορίζει συγκεκριμένες κατηγορίες αρχαιολογικών χώρων, στις οποίες εφαρμόζεται μία αυστηρά προσδιορισμένη ζώνη προστασίας και άλλες περιπτώσεις στις οποίες οι επιτρεπόμενες χρήσεις και η απόσταση ασφαλείας είναι αντικείμενο γνωμοδοτήσεων των υπηρεσιών του υπουργείου Πολιτισμού.
Ειδική αναφορά γίνεται σε άλλο σημείο του υπομνήματος και στο ξεκαθάρισμα και στις ερμηνείες γύρω από χρήσεις γης και έννοιες όπως σύνθετα τουριστικά καταλύματα, περιοχές στις οποίες προβλέπεται από τον πολεοδομικό σχεδιασμό η ανάπτυξη χρήσεων τουρισμού αναψυχής, άτυπα διαμορφωμένες στο πλαίσιο της εκτός σχεδίου δόμησης τουριστικές περιοχές, μεμονωμένες τουριστικές μονάδες δυναμικότητας 150 κλινών. Είναι πολύ σημαντικό όπως τονίζεται να οριστούν με απόλυτη σαφήνεια αυτές οι περιοχές, να προσδιοριστεί για την κάθε μία από αυτές από ποια βάση δεδομένων προκύπτουν και γενικότερα να υπάρχει μια σαφής επεξήγηση.
Οχι σε οριζόντιες απαγορεύσεις σε βραχονησίδες
Σύμφωνα με την Ένωση, το νέο πλαίσιο δεν θα πρέπει να εντάξει τις βραχονησίδες σε οριζόντιες «ζώνες αποκλεισμού», όπως ισχύει ή προτείνεται για άλλες κατηγορίες περιοχών. Αντίθετα, εισηγείται να επιτρέπεται η υποβολή αιτήσεων για εγκατάσταση αιολικών σταθμών και κάθε περίπτωση να αξιολογείται ξεχωριστά, με βάση τα πραγματικά περιβαλλοντικά, ενεργειακά και χωροταξικά δεδομένα.
Η ΕΛΕΤΑΕΝ υποστηρίζει επίσης ότι οι βραχονησίδες έχουν ιδιαίτερη σημασία όχι μόνο από ενεργειακή αλλά και από εθνική σκοπιά. Όπως σημειώνει, η πιθανή εγκατάσταση ηλεκτροπαραγωγικών υποδομών σε ορισμένες από αυτές μπορεί να ενισχύσει την εθνική κυριαρχία, την άμυνα και τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας, ενώ επισημαίνει ότι υπάρχει μεγάλη διαφοροποίηση ως προς την οικολογική αξία μεταξύ των εκατοντάδων βραχονησίδων της ελληνικής επικράτειας.
Αιχμές για τα διοικητικά εμπόδια και την αδειοδοτική διαδικασία
Στο υπόμνημα γίνεται επίσης αναφορά σε σημαντικά προβλήματα που παρατηρούνται κατά την εφαρμογή της αδειοδοτικής διαδικασίας. Όπως σημειώνεται, οι καθυστερήσεις από δημόσιες υπηρεσίες, οι αρνητικές γνωμοδοτήσεις χωρίς επαρκή επιστημονική τεκμηρίωση και η επανεξέταση έργων που βρίσκονται σε προχωρημένο στάδιο δημιουργούν ένα περιβάλλον υψηλής αβεβαιότητας για τους επενδυτές.
Η κατάσταση αυτή, σύμφωνα με την ΕΛΕΤΑΕΝ, περιορίζει σημαντικά τη δυνατότητα ανάπτυξης νέων έργων και καθιστά ακόμη πιο κρίσιμο τον ρόλο του χωροταξικού σχεδιασμού.
Καθοριστικός ο ρόλος του χωροταξικού
Η ΕΛΕΤΑΕΝ υπογραμμίζει ότι το νέο χωροταξικό πλαίσιο θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα για την ανάπτυξη των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας και την επίτευξη των ενεργειακών στόχων της χώρας έως το 2050. Δεδομένου ότι ο ενεργειακός στόχος αφορά την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας και όχι απλώς την εγκατάσταση ισχύος, η αξιοποίηση περιοχών με υψηλό αιολικό δυναμικό θεωρείται κρίσιμη για τη μείωση του κόστους και την αύξηση της αποδοτικότητας του ενεργειακού συστήματος.
Η Ένωση επισημαίνει ότι οι αποφάσεις που θα ληφθούν στο πλαίσιο της επικαιροποίησης του ΕΧΠ-ΑΠΕ θα επηρεάσουν την ανάπτυξη του ενεργειακού τομέα για τις επόμενες δεκαετίες και θα καθορίσουν την πορεία της χώρας προς την ενεργειακή μετάβαση. Ένα σαφές, σταθερό και επιστημονικά τεκμηριωμένο πλαίσιο θεωρείται απαραίτητο για την υλοποίηση των επενδύσεων και τη διασφάλιση της ενεργειακής ασφάλειας της χώρας.
