Σε μια μεταβατική φάση εισέρχεται η αγορά των ενεργειακών επιδοτήσεων, με τα προγράμματα «Εξοικονομώ» και τις συναφείς δράσεις επιδότησης ενεργειακής αναβάθμισης να κινούνται πλέον σε δύο διακριτές «γενιές»: Από τη μία εκείνα που ολοκληρώνονται εντός του 2026, μετά από διαδοχικές παρατάσεις, και από την άλλη τα νέα εργαλεία που σχεδιάζονται αλλά δεν έχουν ακόμη ανοίξει.
Για τις δράσεις που ήδη τρέχουν, η εικόνα που διαμορφώνεται είναι ενδεικτική μιας αγοράς που έχει αφήσει πίσω της τον κύκλο των αιτήσεων και περνά σε φάση υλοποίησης, με τα χρονοδιαγράμματα να μετακινούνται ώστε να διασφαλιστεί η απορρόφηση των πόρων του Ταμείου Ανάκαμψης. Την ίδια στιγμή, για τα προγράμματα που βρίσκονται στον σχεδιασμό, προδιαγράφεται μια νέα προσέγγιση, με μεταρρυθμίσεις που στοχεύουν στην απλοποίηση των διαδικασιών και αλλαγές στη χρηματοδότηση, όπως η δυνατότητα αποπληρωμής της ιδιωτικής συμμετοχής σε δόσεις – ακόμη και μέσω των λογαριασμών ενέργειας – αλλά και η ενίσχυση των ποσοστών επιδότησης για ευάλωτα νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις.
Παρατάσεις και έργα σε εξέλιξη: Η εικόνα των προγραμμάτων σήμερα
Η μετατόπιση των χρονοδιαγραμμάτων και οι διαδοχικές παρατάσεις αποτυπώνουν τη φάση στην οποία έχουν εισέλθει τα περισσότερα ενεργειακά προγράμματα. Σε αυτή τη φάση ανήκει το σύνολο σχεδόν των προγραμμάτων που έχουν ήδη προκηρυχθεί τα προηγούμενα χρόνια και βρίσκονται σήμερα σε στάδιο υλοποίησης. Η πρόσφατη απόφαση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας να δώσει νέες παρατάσεις σε βασικά προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης επιβεβαιώνει ότι η αγορά δυσκολεύεται να τηρήσει τα αρχικά deadlines, κυρίως λόγω καθυστερήσεων σε συνεργεία, προμήθειες και εκτέλεση έργων.
Ο κύριος όγκος ολοκλήρωσης των παρεμβάσεων, που αφορά προγράμματα όπως τα «Φωτοβολταϊκά στη Στέγη» και τα «Φωτοβολταϊκά στο χωράφι», τα «Συστήματα Αποθήκευσης στις Επιχειρήσεις», τα έργα «Ενεργειακής απόδοσης επιχειρήσεων (τριτογενής τομέας)», τα προγράμματα «Φοίβος» και «Αθηνά» για δημόσια κτίρια, καθώς και η δράση «Ορεινά Τουριστικά Καταλύματα», μετατίθεται χρονικά έως τις 30 Ιουνίου 2026. Παράλληλα, το «Αλλάζω Συσκευή για τις επιχειρήσεις» και το «Produc-E Green» παρατείνονται έως τις 31 Μαΐου 2026, ενώ το πρόγραμμα «Αλλάζω Σύστημα Θέρμανσης και Θερμοσίφωνα» ακολουθεί με προθεσμία έως τις 25 Ιουνίου 2026.
Στο ίδιο περιβάλλον κινούνται και τα προγράμματα «Εξοικονομώ», τα οποία πλέον δεν δέχονται νέες αιτήσεις και βρίσκονται αποκλειστικά σε φάση υλοποίησης. Το «Εξοικονομώ 2021» οδεύει προς το τελικό του κλείσιμο με καταληκτική ημερομηνία την 30ή Απριλίου 2026, ενώ το «Εξοικονομώ 2023» ολοκληρώνεται οριστικά επίσης στις 30 Απριλίου 2026. Στο ίδιο χρονοδιάγραμμα εντάσσεται και το «Εξοικονομώ – Ανακαινίζω για Νέους».
Όσον αφορά στο «Εξοικονομώ 2025», αυτό, παρά τις καθυστερήσεις, βρίσκεται σε φάση υλοποίησης και πληρωμών, με καταληκτική ημερομηνία την 31η Μαΐου 2026 (αν και η αγορά ζητά παρατάσεις). Σημειώνεται ότι ο προϋπολογισμός του προγράμματος αυξήθηκε σημαντικά το 2025 και διαμορφώνεται πλέον σε περίπου 924 εκατ. ευρώ, σχεδόν διπλασιασμένος σε σχέση με τον αρχικό σχεδιασμό.
Συνολικά, η αγορά έχει περάσει σε μια «μετα-αιτησιακή» φάση, όπου το βάρος μετατοπίζεται στην ολοκλήρωση των έργων, τις εκταμιεύσεις και τους ελέγχους, με τις παρατάσεις να λειτουργούν ως εργαλείο αποφυγής απώλειας πόρων.
Η «γενιά» που έρχεται: Τα νέα «Εξοικονομώ» και η επόμενη φάση
Με το τρέχον κύμα προγραμμάτων να οδηγείται σταδιακά (με τον έναν ή άλλον τρόπο) προς την ολοκλήρωσή του, η συζήτηση μετατοπίζεται ήδη στο επόμενο στάδιο της ενεργειακής πολιτικής, το οποίο αναμένεται να διαφοροποιηθεί τόσο ως προς τη στόχευση όσο και ως προς τα εργαλεία που θα χρησιμοποιηθούν. Το νέο πλαίσιο που σχεδιάζεται φιλοδοξεί να απαντήσει στις αδυναμίες των προηγούμενων κύκλων, δίνοντας μεγαλύτερη έμφαση στην κοινωνική διάσταση των παρεμβάσεων, στις ευάλωτες ομάδες, στη διευκόλυνση της συμμετοχής των πολιτών και στην ταχύτερη υλοποίηση των έργων.
Στο προσεχές διάστημα, το μόνο πρόγραμμα που αναμένεται είναι το «Ανακαινίζω 2026», το οποίο, σύμφωνα με όσα έχουν προαναγγελθεί, εκτιμάται ότι θα προκηρυχθεί από τον Μάιο 2026. Το πρόγραμμα αυτό δεν αποτελεί κλασικό «Εξοικονομώ», αλλά συνδυάζει παρεμβάσεις ανακαίνισης με επιμέρους ενεργειακές βελτιώσεις, χωρίς ωστόσο μέχρι σήμερα να έχει εκδοθεί επίσημη πρόσκληση. Αναμένεται να καλύψει δαπάνες όπως ανακαίνιση μπάνιου και κουζίνας, αντικατάσταση κουφωμάτων, ηλεκτρολογικές και υδραυλικές εργασίες, καθώς και βασικές ενεργειακές παρεμβάσεις, λειτουργώντας ως πιο ευέλικτο εργαλείο σε σχέση με τα κλασικά «Εξοικονομώ».
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η επιδότηση εκτιμάται ότι θα κινείται σε υψηλά ποσοστά ανάλογα με τα εισοδηματικά κριτήρια, με στόχο να καλυφθεί ένα ευρύτερο φάσμα παρεμβάσεων σε κατοικίες που δεν εντάσσονται εύκολα στα παραδοσιακά προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης.
Σε δεύτερο χρόνο, και ουσιαστικά από τα τέλη του 2026 και μέσα στο 2027, αναμένεται να ενεργοποιηθεί το νέο κύμα προγραμμάτων «Εξοικονομώ» μέσω του Κοινωνικού Κλιματικού Ταμείου, συνολικού ύψους περίπου 5,3 δισ. ευρώ, το οποίο θα κατευθυνθεί κυρίως σε ευάλωτα νοικοκυριά και πολύ μικρές επιχειρήσεις, με στόχο τη μείωση του ενεργειακού κόστους και την αντιμετώπιση της ενεργειακής φτώχειας.
Το νέο αυτό πλαίσιο θα περιλαμβάνει τρεις βασικούς πυλώνες: το «Εξοικονομώ για νοικοκυριά», προϋπολογισμού περίπου 1,2 δισ. ευρώ, το πρόγραμμα αντικατάστασης συστημάτων θέρμανσης και θερμοσίφωνα, ύψους περίπου 950 εκατ. ευρώ, καθώς και το «Εξοικονομώ για επιχειρήσεις», με πόρους περίπου 394 εκατ. ευρώ. Συνολικά, εκτιμάται ότι οι παρεμβάσεις αυτές μπορούν να ωφελήσουν έως και 1,5 εκατ. νοικοκυριά και περίπου 70.000 πολύ μικρές επιχειρήσεις.
Τα νέα προγράμματα επιχειρούν να διορθώσουν παθογένειες των προηγούμενων κύκλων, με βελτιωμένο οδηγό εφαρμογής, ώστε να περιοριστούν οι καθυστερήσεις και τα γραφειοκρατικά εμπόδια. Στο νέο σχεδιασμό προβλέπονται επιδοτήσεις που μπορούν να φτάνουν έως και το 80%, αλλά και καινοτομίες όπως η δυνατότητα αποπληρωμής της ιδιωτικής συμμετοχής σε δόσεις, ακόμη και μέσω λογαριασμών ενέργειας.
Παράλληλα, προωθούνται και θεσμικές παρεμβάσεις που στοχεύουν στην απλοποίηση της πρόσβασης στα προγράμματα, όπως η δημιουργία «ενεργειακών ΚΕΠ» (one-stop shops) για την υποστήριξη πολιτών και επιχειρήσεων, καθώς και η σύσταση Μητρώου Ενεργειακής Στήριξης, μέσω του οποίου οι δικαιούχοι θα μπορούν να έχουν ενιαία πρόσβαση σε διαφορετικές δράσεις χωρίς επαναλαμβανόμενες διαδικασίες.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η χρηματοδότηση για την έκδοση πιστοποιητικών ενεργειακής απόδοσης για ευάλωτα νοικοκυριά, καθώς και η συνολική αναδιάρθρωση του τρόπου εφαρμογής των προγραμμάτων, με στόχο τη μεγαλύτερη αποτελεσματικότητα και ταχύτερη υλοποίηση. Οι απαραίτητες μεταρρυθμίσεις αναμένεται να προχωρήσουν εντός του 2026, ώστε τα νέα προγράμματα να αρχίσουν να εφαρμόζονται από το 2027, σηματοδοτώντας μια νέα φάση για την ενεργειακή πολιτική, με μεγαλύτερη έμφαση στην κοινωνική στόχευση και την πραγματική μείωση του κόστους για νοικοκυριά και επιχειρήσεις.
