Μπορεί ο ελληνικός σιδηρόδρομος σχεδόν τρία χρόνια μετά την πολύνεκρη τραγωδία των Τεμπών να παραμένει ακόμα χωρίς τα πιστοποιημένα κρίσιμα συστήματα τηλεδιοίκησης και αυτόματης πέδησης (ETCS) στο σύνολο του δικτύου του βασικού άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη, ωστόσο από σήμερα τέθηκε σε λειτουργία η πλατφόρμα Railway.gov.gr, η οποία θα δίνει δημόσια, ζωντανή εικόνα της κυκλοφορίας των αμαξοστοιχιών σε πραγματικό χρόνο.
Η αρχική εφαρμογή καλύπτει τον άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη, μήκους 482 χιλιομέτρων, με σταδιακή επέκταση σε ολόκληρο το εθνικό δίκτυο έως τα τέλη Απριλίου. Ήδη έχουν τοποθετηθεί τα πρώτα συστήματα σε επιβατικές μηχανές, ενώ η πλήρης εγκατάσταση στον βασικό κορμό της χώρας αναμένεται να ολοκληρωθεί έως το τέλος Μαρτίου και στο σύνολο των αμαξοστοιχιών λίγο αργότερα.
Κάθε μηχανή εξοπλίζεται με σύστημα δορυφορικού εντοπισμού υψηλής ακρίβειας, που συνδυάζει το ελληνικό σύστημα HEPOS με το ευρωπαϊκό Galileo, επιτυγχάνοντας εντοπισμό θέσης με ακρίβεια λίγων εκατοστών.
Σε αντίθεση με το συμβατικό GPS, που μπορεί να παρουσιάζει αποκλίσεις αρκετών μέτρων, η νέα τεχνολογία επιτρέπει επιχειρησιακή διάκριση ακόμη και μεταξύ παράλληλων γραμμών με τα δεδομένα να μεταδίδονται με καθυστέρηση μικρότερη του 1,2 δευτερολέπτου, σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τον αναπληρωτή υπουργό Μεταφορών, Κωνσταντίνο Κυρανάκη και τον γ.γ. Μεταφορών, Στέλιο Σακαρέτσιο.
Δεδομένου ότι το σύστημα δεν περιορίζεται μόνο στο στίγμα το προηγούμενο διάστημα προηγήθηκε εκτεταμένη χαρτογράφηση του δικτύου κατά μήκος του κεντρικού άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη στο πλαίσιο της οποίας καταγράφηκαν 15.920 επιμέρους στοιχεία υποδομής με ακριβείς συντεταγμένες. Παράλληλα, αξιοποιούνται αλγόριθμοι αντιστοίχισης τροχιάς (map matching), ώστε να προσδιορίζεται με βεβαιότητα σε ποια γραμμή κινείται κάθε συρμός.
Από τον Ιούλιο είχαν πραγματοποιηθεί πιλοτικά δρομολόγια για τη συλλογή ιστορικών δεδομένων θέσης, πάνω στα οποία «χτίστηκε» το ψηφιακό μοντέλο της γραμμής.
Ο εξοπλισμός αποτελείται από 148 ζεύγη δορυφορικών μονάδων τύπου Starlink που εγκαθίστανται με τρόπο που δεν επηρεάζει τα υφιστάμενα συστήματα ασφαλείας, όπως το ETCS, το οποίο έχει εγκατασταθεί on board σε 100 τρένα. Η μελέτη έλαβε υπόψη πλευρικούς ανέμους, ακραίες καιρικές συνθήκες και φαινόμενα παγετού. Το βασικό κόστος λειτουργίας ανέρχεται σε περίπου 99 ευρώ τον μήνα ανά τρένο ή 14.000 ευρώ για το σύνολο του στόλου.
Σύμφωνα με τον κ. Κυρανάκη, η λειτουργία του railway.gov.gr σηματοδοτεί και την ουσιαστική υιοθέτηση επτά εκ των δεκαεπτά συνολικά συστάσεων ασφαλείας που διατυπώθηκαν στο πόρισμα του ΕΟΔΑΣΑΑΜ για το δυστύχημα των Τεμπών, σχετικά με τη λειτουργία και την εποπτεία του ελληνικού σιδηροδρομικού συστήματος, καθώς μέσω του railway.gov.gr:
- μεγιστοποιείται η διαθεσιμότητα καταγεγραμμένων επιχειρησιακών δεδομένων,
- καθίσταται δυνατή η συνεχής παρακολούθηση της απόδοσης λειτουργιών που σχετίζονται με την ασφάλεια,
- ενισχύεται η κατανόηση και η διαχείριση κινδύνων σε πραγματικό χρόνο,
- δημιουργείται τεκμηριωμένη βάση ανάλυσης περιστατικών και εξαγωγής επιχειρησιακών συμπερασμάτων,
- αναβαθμίζεται η εποπτική ικανότητα του διαχειριστή υποδομής και των αρμόδιων Αρχών.
Τρία επίπεδα συναγερμού και 24ωρη επιτήρηση
Η πλατφόρμα φιλοδοξεί να λειτουργήσει και ως υποστηρικτικό επιχειρησιακό σύστημα για τον ΟΣΕ, ενώ για τον έλεγχό της έχει εκπαιδευτεί ειδική ομάδα χειριστών που εδρεύει στο Κέντρο Ελέγχου στον ΣΚΑ σε 24ωρη βάση.
Το σύστημα διαθέτει τρία επίπεδα συναγερμού:
- Χαμηλό επίπεδο, με τη μορφή απλής ειδοποίησης όταν π.χ. Εντοπίζεται υπέρβαση ταχύτητας.
- Μεσαίο επίπεδο, όταν εντοπίζεται μη κανονική επιχειρησιακή συνθήκη.
- Υψηλό επίπεδο, σε περίπτωση δυνητικής πορείας σύγκρουσης.
Σε τέτοιες περιπτώσεις ενεργοποιούνται άμεσα πρωτόκολλα ειδοποίησης προς τα κέντρα ελέγχου και καταγράφονται ψηφιακά και με ακρίβεια ο χρόνος εντοπισμού, οι εμπλεκόμενες αμαξοστοιχίες και εργαζόμενοι, οι ενέργειες που έγιναν και η έκβαση του συμβάντος.
Το σύστημα έχει επίσης πλήρη γνώση των ορίων ταχύτητας ανά τμήμα, ακόμη και σε περιπτώσεις προσωρινών περιορισμών και βραδυποριών που επιβάλλονται για παράδειγμα λόγω συντήρησης. Εάν διαπιστωθεί υπέρβαση, η καταγραφή είναι αυτόματη.
Επιπλέον, θα καταγράφεται ψηφιακά το προσωπικό, το οποίο στελεχώνει κάθε δρομολόγιο, ενώ οι διάλογοι επιχειρησιακής σημασίας θα μετατρέπονται σε κείμενο σε πραγματικό χρόνο, ώστε να εντοπίζονται ενδεχόμενες αποκλίσεις από τα προβλεπόμενα πρωτόκολλα.
Ολοκληρωμένη καταγραφή στόλου και συντήρησης
Παράλληλα με τη γεωεντοπισμένη παρακολούθηση, ολοκληρώθηκε για πρώτη φορά πλήρης καταγραφή του τροχαίου υλικού. Βάσει των στοιχείων που προέκυψαν σήμερα υφίστανται 3.751 βαγόνια και μηχανές, ενώ έχει δημιουργηθεί ψηφιακό ημερολόγιο συντήρησης, με προγραμματισμένες εργασίες και αυτόματη επισήμανση καθυστερήσεων ή αστοχιών. Στόχος είναι η μετάβαση σε προληπτική συντήρηση με διαρκή εποπτεία και συμβάσεις πολυετείς προκειμένου να αντιμετωπιστούν οι αποσπασματικές εργολαβίες, χωρίς ωστόσο το αρμόδιο υπουργείο να είναι σε θέση ακόμα να προβεί σε συγκεκριμένες ανακοινώσεις.
Στις σήραγγες το σύστημα δεν θα βασίζεται στο δορυφορικό σήμα, ωστόσο θα αξιοποιεί το ψηφιακό μοντέλο του δικτύου. Καλύτερη «ορατότητα» αναμένεται να εξασφαλιστεί με την ολοκλήρωση του έργου των «έξυπνων σηράγγων» με αισθητήρες θερμοκρασίας, υγρασίας και κάμερες, το οποίο έχει αναλάβει το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ). Σε περίπτωση απότομης αύξησης θερμοκρασίας ή εντοπισμού εμποδίου στη γραμμή, θα ενεργοποιείται ειδοποίηση.
Τι θα βλέπει ο πολίτης
Μέσα από την πλατφόρμα, οι πολίτες μπορούν να παρακολουθούν:
- τη ζωντανή θέση κάθε επιβατικής αμαξοστοιχίας στον χάρτη,
- την ταχύτητα και την κατεύθυνση κίνησης,
- τους εκτιμώμενους χρόνους άφιξης,
- τις καθυστερήσεις σε πραγματικό χρόνο,
- την ώρα διέλευσης από ενδιάμεσους σταθμούς.
Παράλληλα, έχει εγκατασταθεί κάμερα στην καμπίνα μηχανοδηγού, προσφέροντας live video streaming της διαδρομής. Το οπτικό υλικό αποθηκεύεται αυτόματα σε υποδομή cloud και μπορεί να αξιοποιηθεί άμεσα σε περίπτωση διερεύνησης περιστατικού.
«Το σύστημα βασίζεται σε τεχνολογία υψηλής ακρίβειας, με δυνατότητα εντοπισμού σε επίπεδο εκατοστών και συνεχή μετάδοση δεδομένων. Δεν αντικαθιστά τα υφιστάμενα συστήματα ασφαλείας, τα ενισχύει. Αποτελεί μια πρόσθετη δικλείδα ασφαλείας, ένα ψηφιακό δίχτυ που λειτουργεί διαρκώς, σε πραγματικό χρόνο», ανέφερε ο κ. Κυρανάκης.
Από την πλευρά του ο κ. Σακαρέτσιος ανέφερε ότι «σήμερα ενεργοποιείται η πρώτη έκδοση του συστήματος, που καλύπτει όλα τα επιβατικά δρομολόγια στον άξονα Αθήνα – Θεσσαλονίκη. Παράλληλα, εξελίσσεται η εγκατάσταση του απαραίτητου εξοπλισμού στο σύνολο των 140 μηχανών που κινούνται στο εθνικό δίκτυο, ώστε να διασφαλιστεί πλήρης ορατότητα στα 2.000 χιλιόμετρα σιδηροδρομικής γραμμής».
