Του Κώστα Ράπτη
Προς τα πού “πυροβόλησαν” τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα; Προς τη Σαουδική Αραβία, προς το Ιράν ή προς τη Ρωσία; Όπως και αν έχει, η απόφαση των Εμιράτων να αποχωρήσουν την 1η Μαϊου από τον OPEC (άρα και τον OPEC+) αποτελεί μείζονα ανατροπή στο διεθνές σκηνικό.
Ο Οργανισμός Πετρελαιο-Εξαγωγικών Χωρών ιδρύθηκε το 1960. Τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα κατέστησαν μέλος τους το 1967, πριν καν την ολοκλήρωση της ανεξαρτητοποίησής τους. Αποχωρήσεις κρατών-μελών ο OPEC έχει γνωρίσει και το παρελθόν: η Ινδονησία ανέστειλε τη συμμετοχή της το 2016, καθώς οι πετρελαϊκές εισαγωγές της υπερέβαιναν πλέον τις εξαγωγές. Το Κατάρ αποχώρησε το 2019 και η Αγκόλα το 2023. Τίποτε από όλα αυτά όμως δεν κατέγραψε τον αντίκτυπο που προορίζεται να έχει η απόφαση των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, τέταρτου μεγαλύτερου παραγωγού παγκοσμίως και τρίτου εντός του καρτέλ.
Η ικανότητα του OPEC, στον οποίο εμφανώς δεσπόζει η Σαουδική Αραβία (συνεπώς και του OPEC+ στον οποίο προστίθεται η Ρωσία), να ελέγχει τις τιμές, στηρίζεται στη συμμόρφωση των Εμιράτων προς τις συλλογικά αποφασισμένες ποσοστώσεις. Στο Άμπου Ντάμπι αντιστοιχούν 3 εκατ. βαρέλια ημερησίως, όριο το οποίο διαχρονικώς επιδιώκει να ξεπεράσει, καθώς η παραγωγική του δυνατότητα είναι μεγαλύτερη των 4 εκατ. βαρελιών.
Κίνητρα αποδέσμευσης από αυτόν τον “κορσέ” τα Εμιράτα είχαν θεωρητικώς εδώ και καιρό. Χρειάστηκαν ωστόσο δύο πόλεμοι για να καταστεί η έξοδος εφικτή. Ο πρώτος είναι αυτός που εμφανώς διεξάγεται από τις 28 Φεβρουαρίου εναντίον του Ιράν, με πρωτοβουλία του Ισραήλ και των ΗΠΑ και με τα Εμιράτα σε ρόλο του θερμότερου συμμάχου των επιτιθεμένων αλλά και του πρώτου θύματος των ιρανικών αντιμέτρων. Το αν η παραγωγή του ενός ή του άλλου μέλους του OPEC θα συμμορφώνεται προς τις ποσοστώσεις είναι τη στιγμή αυτή μια φιλολογική συζήτηση, όταν το ένα πέμπτο του από θαλάσσης διακινούμενου διεθνώς πετρελαίου δεν δύναται να περάσει τα Στενά του Ορμούζ.
Ο δεύτερος, αφανέστερος πόλεμος, ο οποίος ερμηνεύεται τις τελευταίες εξελίξεις είναι αυτός μεταξύ του Ριάντ και του Αμπού Ντάμπι, καθώς οι άλλοτε στενά συμπορευόμενες μοναρχίες έχουν έλθει σε ρήξη, όπως κατέστη σαφές ήδη από τον Δεκέμβριο, όταν με σαουδαραβική επέμβαση τα Εμιράτα υποχρεώθηκαν να αποσύρουν τις στρατιωτικές τους δυνάμεις από τον νότο της Υεμένης, τον οποίο είχαν καταλάβει στο πλαίσιο της αρχικής κοινής προσπάθειας καταπολέμησης των Χούθι.
Και η αναμέτρηση επεκτείνεται πλέον σε άλλα πεδία, όπως το Σουδάν και η Σομαλιλάνδη. Το Ριάντ δέχθηκε τον στρατηγό Μπουρχάν του σουδανικού στρατού τον οποίο χρηματοδότησε με 1,5 δισ. δολάρια για την αγορά πακιστανικού οπλισμού στον αγώνα του κατά των Δυνάμεων Ταχείας Αντίδρασης του πολέμαρχου Ντάγκαλο, ο οποίος εξοπλίζεται και στηρίζεται από τα ΗΑΕ. Στη Σομαλιλάνδη, η οποία έχει αποσχισθεί από την Σομαλία, τα ΗΑΕ λειτουργούν ήδη στρατιωτική βάση, ενώ στη γειτονική νήσο Σοκότρα, η οποία ανήκει στην Υεμένη, διευκόλυναν την εγκατάσταση ισραηλινών ναυτικών βάσεων και ραντάρ. Η στρατηγική επιλογή της απόλυτης συμπόρευσης των Εμιράτων με το Ισραήλ, καθώς και της εμπλοκής τους σε σειρά εμφυλίων συγκρούσεων μέχρι την Αφρική, έχει προκαλέσει την αντισυσπείρωση των λοιπών κρατών της περιοχής.
Η προσπάθεια διάσπασης του OPEC δεν θα πρέπει να θεωρηθεί άσχετη με τις εξελίξεις στο γεωπολιτικό επίπεδο και την ουσιαστική διάρρηξη του Συμβουλίου Ασφαλείας του Κόλπου. Μένει να φανεί εάν το διαμορφωθέν πολιτικο-στρατιωτικό μπλοκ Ισραήλ-ΗΑΕ-Αζερμπαϊτζάν, που αντιπαρατίθεται με το αναδυόμενο μπλοκ Σαουδικής Αραβίας-Πακιστάν-Τουρκίας, πρόκειται να βρεί το ενεργειακό του αντίστοιχο με τη δημιουργία ενός αντι-OPEC, στον οποίο ενδέχεται να προσχωρήσουν και άλλοι παραγωγοί.
Σε κάθε περίπτωση, ο OPEC που θεμελιώνει τον λόγο ύπαρξής του ακριβώς στον συντονισμό των μελών, περνά τη μεγαλύτερη κρίση της ιστορίας του – χειρότερη από αυτήν του εμπάργκο του 1973, της κατάρρευσης των τιμών το 1986, του σοκ του σχιστολιθικού πετρελαίου το 2014 ή της πανδημίας.
Η Σαουδική Αραβία έχει μπροστά της δύο επιλογές: είτε να μειώσει δραστικά την παραγωγή για να υπερασπιστεί τις τιμές (οπότε όμως θα χάσει μερίδιο αγοράς από τα ΗΑΕ), είτε αντιθέτως να κατακλύσει την αγορά για να τιμωρήσει τον γείτονά της και να επαναφέρει την πειθαρχία. Σε ένα τέτοιο ενδεχόμενο οι τιμές θα καταρρεύσουν μόλις ανοίξει ξανά το Oρμούζ και κάθε παραγωγός υψηλού κόστους ανά τον κόσμο θα δεχθεί πλήγμα. Οι εύκολες επιλογές έχουν τελειώσει.
