Όχι μόνο ανώριμος μελετητικά, αλλά κυρίως εξαιρετικά επισφαλής δεδομένου ότι επρόκειτο να κατασκευαστεί σε μια ζώνη υψηλού κινδύνου, με τα ζητήματα ασφαλείας να μην έχουν διερευνηθεί επαρκώς κατά την αρχική μελέτη και δημοπράτησή του, αποδείχτηκε ο σχεδιασμός του έργου της νέας σιδηροδρομικής γραμμής Νέα Καρβάλη – Τοξότες.
Το έργο μπλόκαρε τελικώς η απόφαση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, η οποία με ένα ιδιαίτερα αιχμηρό σκεπτικό «πάγωσε» την υπογραφή της σύμβασης ακυρώνοντας ουσιαστικά τη διαγωνιστική διαδικασία, κάτι το οποίο θα σημάνει και την οριστική απώλεια των ευρωπαϊκών χρηματοδοτικών πόρων.
Η πορεία της διαγωνιστικής διαδικασίας που είχε ξεκινήσει το 2024, συνοδεύτηκε εξαρχής από προσφυγές στο ΣτΕ, εγκρίσεις και αναστολές των περιβαλλοντικών όρων του έργου και επιστημονικές μελέτες που στην πορεία κατέδειξαν ότι δεν είχαν ληφθεί υπόψη κρίσιμες επικινδυνότητες που μπορούσαν να οδηγήσουν ακόμα και σε μεγάλης κλίμακας ατύχημα.
Πριν λίγες ημέρες εκδόθηκε και η απόφαση του κλιμακίου του Ελεγκτικού Συνεδρίου που έκρινε και την τελική τύχη του διαγωνισμού καταλήγοντας ότι το έργο δημοπρατήθηκε χωρίς να έχουν προηγουμένως λυθεί κρίσιμα ζητήματα ασφάλειας, για την αντιμετώπιση των οποίων απαιτούνται μέτρα, τα οποία το καθιστούν εκ των υστέρων μη εκτελέσιμο όπως αρχικά είχε σχεδιαστεί.
Τι έκρινε την τελική απόφαση
Κρίσιμο ρόλο στην απόφαση αυτή έπαιξε προγενέστερη απόφαση της Επιτροπής Αναστολών του ΣτΕ που αναφερόταν σε σοβαρούς δυνητικούς κινδύνους.
Από το ιστορικό του έργου, όπως αποτυπώνεται στο σκεπτικό της απόφασης του Ελεγκτικού Συνεδρίου προκύπτει ότι αυτά τα δεδομένα δεν είχαν ενσωματωθεί στη μελέτη με συγκεκριμένα μέτρα πρόληψης και ασφάλειας, δημιουργώντας ένα κρίσιμο κενό στον αρχικό σχεδιασμό και ουσιαστικά αυξημένο κίνδυνο. Στο σκεπτικό της απόφασης επισημαίνεται ότι δεν είχε ληφθεί υπόψη από τον αναθέτοντα φορέα (ΕΡΓΟΣΕ) το γεγονός αφενός της εγγύτητας της υπό κατασκευή σιδηροδρομικής γραμμής και ιδίως του Εμπορευματικού Σταθμού Διαλογής προς τις κοντινές εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθήκευσης αμμωνίας, οξέων και αζωτούχων λιπασμάτων και αφετέρου της διέλευσης τμήματος υπόγειου αγωγού φυσικού αερίου εντός της περιοχής επέμβασης του έργου, «με αποτέλεσμα τα προεκτεθέντα ζητήματα να μην έχουν αντιμετωπισθεί ειδικώς με την πρόβλεψη, στην εγκριθείσα μελέτη, συγκεκριμένων μέτρων κατά τη φάση κατασκευής του έργου και ως εκ τούτου να τίθεται υπό διακινδύνευση η ασφαλής λειτουργία όχι μόνο των εγκαταστάσεων ιδιοκτησίας της εταιρείας λιπασμάτων (σ.σ. η οποία είχε προσφύγει), αλλά και του σιδηροδρομικού έργου έναντι κινδύνου εκτεταμένου ατυχήματος».
Σε άλλο σημείο του σκεπτικού της απόφασης γίνεται ιδιαίτερη μνεία στο γεγονός ότι με τον σιδηρόδρομο μπορεί να μεταφέρονται επικίνδυνα εμπορεύματα που ενδεχομένως έχουν εύφλεκτες/εκρηκτικές ουσίες που διακινούνται και αποθηκεύονται προσωρινά στον Σταθμό Διαλογής χωρίς μάλιστα να είναι εκ των προτέρων γνωστές.
Τις σοβαρότατες ελλείψεις στην αρχική μελέτη είχε ουσιαστικά παραδεχτεί και η ίδια η Πολιτεία, η οποία ύστερα από τις προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας και την απόφαση της Επιτροπής Αναστολών, αναγκάστηκε μέσω του υπουργείου Περιβάλλοντος να αναστείλει την περιβαλλοντική αδειοδότηση (ΑΕΠΟ) που είχε δοθεί στο έργο, έως ότου επανεξεταστούν τα ζητήματα ασφαλείας που διαπιστώθηκαν στην κρίση του ανώτατου ακυρωτικού δικαστηρίου.
Η νέα περιβαλλοντική αδειοδότηση στο έργο δόθηκε τελικά τον περασμένο Φεβρουάριο, αλλά υπό την προϋπόθεση λήψης συγκεκριμένων μέτρων, τα οποία ωστόσο κατά την κρίση του Ελεγκτικού Συνεδρίου, άλλαξαν εντελώς τόσο τη φιλοσοφία όσο και το κόστος του σε σχέση με αυτό που είχε αρχικά δημοπρατηθεί με αποτέλεσμα να «κωλύεται» η υπογραφή της σύμβασης. Κι αυτό διότι ειδικές μελέτες έδειξαν ότι απαιτούνται προστατευτικά έργα με τοιχίο προστασίας για την περίπτωση ατυχήματος, ειδικές αντιεκρηκτικές κατασκευές, εκτεταμένα συστήματα ασφάλειας, αλλά και σημαντικές χωρικές παρεμβάσεις, όπως η μετατόπιση του εμπορευματικού σταθμού και η υπογειοποίηση τμήματος της γραμμής ώστε να εξαλειφθεί ο κίνδυνος πρόκλησης μεγάλου βιομηχανικού ατυχήματος λόγω της γειτνίασης με τις εγκαταστάσεις παραγωγής και αποθήκευσης αμμωνίας της λιπασματοβιομηχανίας και να αποφευχθεί οιαδήποτε διασταύρωση εισερχόμενων και εξερχόμενων βαρέων οχημάτων με αμαξοστοιχία.
Το Ελεγκτικό Συνέδριο έκρινε ότι αυτές οι αλλαγές αποτελούν ουσιώδη μεταβολή του φυσικού και οικονομικού αντικειμένου του έργου. Με άλλα λόγια, όπως προκύπτει από το σκεπτικό, πρόκειται για διαφορετικό έργο από εκείνο που τέθηκε σε διαγωνισμό.
Οσον αφορά το οικονομικό σκέλος της σύμβασης, το Ελεγκτικό Συνέδριο ξεκάθαρα αναφέρει στο σκεπτικό του μεταξύ άλλων ότι τίθεται υπό διακινδύνευση η ασφαλής εκτέλεση και η έντεχνη υλοποίηση του έργου, δεδομένου ότι είχε δημοπρατηθεί και κατακυρωθεί πριν τις τροποποιήσεις των περιβαλλοντικών όρων «και κατά συνέπεια εγείρονται βάσιμες αμφιβολίες περί της ορθής και λελογισμένης διάθεσης και διαχείρισης τυχόν διατιθέμενου για τη συμβασιοποίησή του δημοσίου χρήματος».
Οι αλλαγές στο έργο μάλιστα δεν κρίθηκαν ουδέτερες ούτε ως προς τον ανταγωνισμό με το Κλιμάκιο να επισημαίνει ρητά ότι αν τα νέα δεδομένα ήταν εξαρχής γνωστά, «ενδεχομένως θα προσέλκυε και άλλους συμμετέχοντες σε αυτήν ή θα οδηγούσε στην ανάδειξη έτερου μειοδότη», γεγονός που θέτει και ζήτημα αλλοίωσης του ανταγωνισμού.
Υπενθυμίζεται ότι ανάδοχος του έργου με προϋπολογισμό 192,5 εκατ. ευρώ και εξασφαλισμένη χρηματοδότηση από το ευρωπαϊκό πρόγραμμα Connecting Europe Facility για την περίοδο 2021-2027, είχε ανακηρυχθεί η ΤΕΡΝΑ. Το έργο περιλάμβανε την κατασκευή νέας μονής σιδηροδρομικής γραμμής στο τμήμα Νέα Καρβάλη – Τοξότες, συνολικού μήκους περίπου 32 χιλιομέτρων, μαζί με τις απαραίτητες εργασίες υποδομής, επιδομής και κατασκευής σταθμών και στάσεων. Παράλληλα, προβλεπόταν και η ανάπτυξη ξεχωριστού κλάδου περίπου 5,3 χιλιομέτρων για τη σύνδεση Νέας Καρβάλης με τον νέο εμπορευματικό λιμένα Καβάλας.
Το ιστορικό της υπόθεσης
Η διαγωνιστική διαδικασία σηματοδοτήθηκε εξαρχής από προσφυγές στο Συμβούλιο της Επικρατείας, ακολούθησε προσωρινή αναστολή της ΑΕΠΟ από το Υπουργείο Περιβάλλοντος, νέα μελέτη επικινδυνότητας από ειδικούς του ΕΜΠ, παρέμβαση ξένων πανεπιστημιακών ιδρυμάτων και τελικά ριζική αναθεώρηση του σχεδιασμού του έργου.
Η πρώτη μεγάλη «ρωγμή» εμφανίστηκε όταν εταιρεία λιπασμάτων προσέφυγε στο ΣτΕ, υποστηρίζοντας ότι η περιβαλλοντική αδειοδότηση του έργου δεν είχε λάβει υπόψη το ενδεχόμενο μεγάλου βιομηχανικού ατυχήματος, όπως απαιτεί η ευρωπαϊκή οδηγία SEVESO III.
Το ΣτΕ, με την απόφαση 38/2025 της Επιτροπής Αναστολών, ουσιαστικά δικαίωσε τη βασική επιχειρηματολογία των ενστάσεων διαπιστώνοντας ότι η ισχύουσα ΑΕΠΟ δεν αξιολογούσε επαρκώς την «ευπάθεια του έργου σε κινδύνους σοβαρών ατυχημάτων ή καταστροφών», ιδίως λόγω της γειτνίασης με εγκαταστάσεις υψηλής επικινδυνότητας και αγωγούς φυσικού αερίου.
Υπό την πίεση του δικαστηρίου, η ΕΡΓΟΣΕ ανέθεσε σε εξειδικευμένο φορέα την εκπόνηση τεχνικής έκθεσης ασφαλείας. Το περιεχόμενο κατέδειξε σειρά δυνητικών κινδύνων με το πλέον ανησυχητικό κομμάτι της έκθεσης να αφορά τη φάση λειτουργίας του Σταθμού Διαλογής.
Η απάντηση της ΕΡΓΟΣΕ ήταν η πρόταση για κατασκευή ενός προστατευτικού τοιχίου ασφαλείας που θα μπορούσε να αναχαιτίσει ωστικά κύματα, θραύσματα και θερμική ακτινοβολία, απομονώνοντας πρακτικά τη λιπασματοβιομηχανία από τον Σταθμό Διαλογής.
Ωστόσο, η προσφεύγουσα εταιρεία απάντησε ότι η μελέτη συντάχθηκε βιαστικά και πρακτικά δεν αποδείκνυε πέραν πάσης αμφιβολίας την ασφάλεια του έργου.
Στη συνέχεια το περασμένο καλοκαίρι το υπουργείο Περιβάλλοντος ανέστειλε προσωρινά την ισχύ της ΑΕΠΟ του έργου. Τον Φεβρουάριο του 2026 εκδόθηκε νέα απόφαση του ΥΠΕΝ που ήρε την προσωρινή αναστολή, αλλά με εκτεταμένες αλλαγές στον σχεδιασμό, καθώς παρά την πίεση προκειμένου να μη χαθεί το ευρωπαϊκό χρηματοδοτικό πλαίσιο, η νέα ΑΕΠΟ επέβαλε:
- μετατόπιση του Σταθμού Διαλογής κατά 1,5 έως 1,8 χιλιόμετρα ανατολικότερα,
- απομάκρυνση από τις κρίσιμες εγκαταστάσεις της λιπασματοβιομηχανίας,
- υπογειοποίηση της γραμμής κατά μήκος του εργοστασίου,
- νέα ειδικά μέτρα ασφαλείας,
- πρόσθετες μελέτες επικινδυνότητας
