Με μια νομοθετική παρέμβαση που… μετακινεί τις ισορροπίες ανάμεσα στην πραγματικότητα και το δηλωμένο ιδιοκτησιακό καθεστώς, η κυβέρνηση επιχειρεί να δώσει διέξοδο στο αδιέξοδο χιλιάδων αγροτών. Ουσιαστικά ανοίγει τον δρόμο για αποδέσμευση ευρωπαϊκών ενισχύσεων που αφορούν χιλιάδες «γκρίζες» εκτάσεις οι οποίες δηλώνονται κατά την κτηματογράφηση και στους Δασικούς Χάρτες από το Δημόσιο ως περιουσία του, αλλά παράλληλα διεκδικούνται και από ιδιώτες ως καλλιεργήσιμες εκτάσεις.
Η νέα ρύθμιση προβλέπει τη διασφάλιση της πρόσβασης των παραγωγών στις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, παρά τις εκκρεμότητες που εμφανίζονται στις πρώτες εγγραφές του Εθνικού Κτηματολογίου
Οι εκτάσεις που βρίσκονται στο επίκεντρο της σύγκρουσης
Ουσιαστικά πρόκειται για παλαιές εκχερσώσεις (νόμιμες ή και παράνομες) δασικών εκτάσεων, διοικητικές παραχωρήσεις, εκτάσεις υπό αναδασμό ή με εκκρεμείς δικαστικές διεκδικήσεις οι οποίες αντιμετωπίζονται ως δημόσιες ή αναδασωτέες, αλλά καλλιεργούνται εδώ και χρόνια και δηλώνονται διαχρονικά από αγρότες στο ΟΣΔΕ (Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης και Ελέγχου) διεκδικώντας ευρωπαϊκές ενισχύσεις μέσω της ΚΑΠ (Κοινή Αγροτική Πολιτική). Ενδεικτικό του προβλήματος είναι ότι ένα ποσοστό 63,6% των εκτάσεων στον νομό Χανίων εμφανίζονται ως δημόσιες στη κτηματογράφηση. Αντίστοιχο ήταν και το ποσοστό στο Λασίθι, προβλήματα έχουν καταγραφεί και σε άλλες περιοχές της χώρας όπως σε Εύβοια, Βόρεια Ελλάδα, Πελοπόννησο κ.ά..
Τι προβλέπει η νέα ρύθμιση
Η νέα ρύθμιση η οποία εισήχθη σε νομοσχέδιο του Υπουργείου Υγείας το οποίο ψηφίστηκε προ ημερών προβλέπει τη διασφάλιση της πρόσβασης των παραγωγών στις ευρωπαϊκές επιδοτήσεις, παρά τις εκκρεμότητες που εμφανίζονται στις πρώτες εγγραφές του Εθνικού Κτηματολογίου (δηλαδή στις καταχωρίσεις πριν την οριστικοποίηση). Επίσης στοχεύει στη διευκόλυνση της ομαλής διενέργειας των διοικητικών ελέγχων και στην έγκαιρη καταβολής των ενισχύσεων ώστε να συνεχιστεί η δυνατότητα καλλιέργειας των επίμαχων εκτάσεων, καθώς και η προσωρινή προστασία των παραγωγών από διοικητικά μέτρα και κυρώσεις για τη χρήση των συγκεκριμένων αγροτεμαχίων.
Πώς αποτρέπεται ο αποκλεισμός από την ΚΑΠ
Στο επίκεντρο της παρέμβασης τίθεται η επίλυση του προβλήματος που δημιουργεί ο αυτόματος αποκλεισμός από τις ενισχύσεις της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής αγροτεμαχίων τα οποία, ενώ είναι καταχωρημένα στο ΟΣΔΕ τα τρία τελευταία έτη πριν από το έτος ενίσχυσης και καλλιεργούνται πραγματικά από παραγωγούς, εμφανίζονται στις μη οριστικοποιημένες πρώτες εγγραφές του Εθνικού Κτηματολογίου ως ακίνητα με αρχικό δικαιούχο κυριότητας το Ελληνικό Δημόσιο. Η ρύθμιση αποσκοπεί στη διασφάλιση της συνέχισης της χορήγησης ενισχύσεων για αγροτεμάχια επί των οποίων ασκείται αποδεδειγμένα ενεργή γεωργική δραστηριότητα, χωρίς να επηρεάζεται η οριστική κρίση για το ιδιοκτησιακό καθεστώς τους και έως την οριστικοποίηση των σχετικών πρώτων εγγραφών.
Το ευρωπαϊκό πλαίσιο και η νομολογία
Η ρύθμιση βασίζεται στον Κανονισμού (ΕΕ) 2021/2115 ο οποίος θέτει το πλαίσιο της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής 2023–2027 και ορίζει το «επιλέξιμο εκτάριο» ως έκταση που βρίσκεται στη διάθεση του γεωργού, χωρίς να απαιτείται τίτλος κυριότητας. Σύμφωνα με τα όσα αναφέρονται στην αιτιολογική έκθεση, η ίδια προσέγγιση έχει επιβεβαιωθεί και από τη νομολογία του Δικαστηρίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης (υπόθεση C-216/19 «Land Berlin»). Με βάση το συγκεκριμένο πλαίσιο, η ένταξη της έκτασης στο ΟΣΔΕ και η αποδεδειγμένη καλλιεργητική χρήση αποτελούν τα δύο βασικά και αντικειμενικά κριτήρια για τη χορήγηση των ενισχύσεων, ανεξάρτητα από εκκρεμότητες ως προς το ιδιοκτησιακό καθεστώς.
Προσωρινός χαρακτήρας και αναδρομική εφαρμογή
Ιδιαίτερη σημασία έχει το γεγονός ότι η εφαρμογή της διάταξης περιορίζεται αποκλειστικά στις ανάγκες που αφορούν τα καθεστώτα ενίσχυσης της Κοινής Αγροτικής Πολιτικής και δεν θίγονται δικαιώματα τρίτων, ούτε συνιστά αναγνώριση κυριότητας ή άλλου εμπράγματου ή ενοχικού δικαιώματος. Μάλιστα, θα πάψει αυτοδικαίως η ισχύ της με την οριστικοποίηση των πρώτων εγγραφών του Κτηματολογίου. Η ρύθμιση θα εφαρμόζεται αναδρομικά και επί των εκκρεμών αιτήσεων ενίσχυσης, των διοικητικών ελέγχων και των διαδικασιών πληρωμής που αφορούν το έτος υποβολής 2025.
Επέκταση προηγούμενων ρυθμίσεων
Είναι αξιοσημείωτο ότι αντίστοιχες παρεμβάσεις είχαν εισαχθεί και με διατάξεις στον νόμο 5037/2023. Ωστόσο, θεωρήθηκε ότι για λόγους ενιαίας εφαρμογής, πληρότητας και ασφάλειας δικαίου, χρειαζόταν κι άλλη ρύθμιση που θα επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής και σε άλλες κατηγορίες αγροτεμαχίων όπου το Δημόσιο εμφανίζεται ως αρχικός δικαιούχος στις πρώτες εγγραφές, όπως ενδεικτικά σε αγροτικές εκτάσεις που διαχειρίζεται το Υπουργείο Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων, σε εποικιστικές εκτάσεις με προσωρινά παραχωρητήρια, καθώς και σε εκτάσεις που εντάσσονται σε διαδικασίες αγροτικών διανομών, αναδασμών και αποκατάστασης πληθυσμών, συμπεριλαμβανομένων των προσφυγικών αποκαταστάσεων.
Οι δασικοί χάρτες και οι χιλιάδες αντιρρήσεις
Βασικότερη πηγή των προβλημάτων που έχουν δημιουργηθεί αποτελεί το γεγονός ότι η ολοκλήρωση της κτηματογράφησης έχει προχωρήσει με ανοιχτά ζητήματα στους δασικούς χάρτες.
Εκατοντάδες χιλιάδες πολίτες από όλη τη χώρα έχουν προσφύγει στις Επιτροπές Εξέτασης Αντιρρήσεων (ΕπΕΑ) καθώς είδαν τα ακίνητά τους να εμφανίζονται ως δημόσια περιουσία. Συνολικά έχουν υποβληθεί περίπου 466.000 αντιρρήσεις μαζί με τα αιτήματα διόρθωσης προδήλου σφάλματος, αλλά έχουν εξεταστεί περίπου οι μισές, με συνολικά επτά νομούς να έχουν τα περισσότερα προβλήματα. Ωστόσο ακόμη και αποφάσεις ΕπΕΑ που έχουν γίνει δεκτές δεν έχουν ακόμη ενσωματωθεί στους δασικούς χάρτες. Ωστόσο για να μην παραμένουν δεσμευμένες οι συγκεκριμένες εκτάσεις είχε περάσει πριν λίγο καιρό ρύθμιση που προέβλεπε ότι ένας ιδιώτης εφόσον έχει απόφαση ΕΠΕΑ και τοπογραφικό η περιουσία του μπορεί να ξεμπλοκάρει και δεν χρειάζεται να περιμένει την οριστική κύρωση του χάρτη.
Το μήνυμα Μητσοτάκη
Στο ζήτημα που ταλαιπωρούσε χιλιάδες ενεργούς αγρότες, κυρίως στη Θεσσαλία και τη Μακεδονία, αλλά και άλλων περιοχών είχε αναφερθεί στον εβδομαδιαίο απολογισμό του κυβερνητικού έργου την περασμένη Κυριακή και ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης. Όπως ανέφερε επρόκειτο για «μια χρόνια στρέβλωση που διορθώνουμε με αντικειμενικά κριτήρια, ώστε άνθρωποι που καλλιεργούν πραγματικά τη γη να μην χάνουν τις ενισχύσεις που δικαιούνται λόγω γραφειοκρατικών εκκρεμοτήτων δεκαετιών» ενώ ξεκαθάρισε ότι «αφορά αποκλειστικά την καταβολή των ενισχύσεων και δεν αλλάζει τα ιδιοκτησιακά δικαιώματα του Δημοσίου ή τρίτων.
