Η Ευρωπαϊκή Ένωση προχωρά σε ταχύτερες διαδικασίες για τις περιβαλλοντικές αξιολογήσεις μεγάλων έργων, με στόχο να περιορίσει τις καθυστερήσεις στις αδειοδοτήσεις επενδύσεων σε ενέργεια, υποδομές και βιομηχανία.
Το Συμβούλιο της ΕΕ συμφώνησε στις 30 Σεπτεμβρίου στο κοινό πλαίσιο των κρατών – μελών για τον νέο Κανονισμό που επιταχύνει τις περιβαλλοντικές αξιολογήσεις, στο πλαίσιο του πακέτου απλούστευσης Omnibus VIII. Η συμφωνία ανοίγει τον δρόμο για τις διαπραγματεύσεις με το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, πριν οριστικοποιηθούν οι νέοι κανόνες.
Η πρόταση προβλέπει συγκεκριμένα χρονοδιαγράμματα, ψηφιοποίηση των διαδικασιών και ενιαία σημεία επαφής, ενώ για έργα στρατηγικής σημασίας προβλέπεται πρόσθετη «εργαλειοθήκη» επιτάχυνσης.
Στο επίκεντρο βρίσκονται μεταξύ άλλων έργα ΑΠΕ και ηλεκτρικών δικτύων, αποθήκευση ενέργειας, κρίσιμες πρώτες ύλες, βιομηχανίες μηδενικών εκπομπών και ημιαγωγών, data centers και υποδομές που συνδέονται με την τεχνητή νοημοσύνη, αλλά και λιμένες και άλλες στρατηγικές μεταφορικές υποδομές.
Τι αλλάζει στις περιβαλλοντικές αξιολογήσεις
Η νέα ευρωπαϊκή παρέμβαση δεν καταργεί τις περιβαλλοντικές αξιολογήσεις ούτε τις Μελέτες Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων αλλά αλλάζει τον τρόπο με τον οποίο οργανώνονται και τον χρόνο μέσα στον οποίο θα πρέπει να ολοκληρώνονται.
Η πρόταση δημιουργεί ένα κοινό διαδικαστικό πλαίσιο, με στόχο διαφορετικοί περιβαλλοντικοί έλεγχοι που απαιτούνται για το ίδιο έργο να συντονίζονται καλύτερα, αντί να εξελίσσονται σε διαδοχικά και συχνά επικαλυπτόμενα στάδια. Προβλέπονται επίσης ψηφιακές διαδικασίες και συγκεκριμένα χρονικά όρια για βασικά βήματα της αξιολόγησης.
Παράλληλα, τα κράτη – μέλη θα πρέπει να διαθέτουν ενιαίο σημείο επαφής για τον συντονισμό της διαδικασίας. Το Συμβούλιο άφησε πάντως μεγαλύτερη ευελιξία ως προς τον τρόπο οργάνωσής του, ιδιαίτερα σε χώρες όπου οι αρμοδιότητες είναι κατανεμημένες σε διαφορετικά επίπεδα διοίκησης.
Ποια έργα μπαίνουν στην ταχεία διαδικασία
Η ταχεία διαδικασία δεν θα εφαρμόζεται με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις επενδύσεις, καθώς το Συμβούλιο έχει προσδιορίσει συγκεκριμένες κατηγορίες στρατηγικών έργων που θα μπορούν να αξιοποιούν πρόσθετα εργαλεία επιτάχυνσης. Ο κατάλογος δεν είναι κλειστός, καθώς στο μέλλον θα μπορούν να εντάσσονται και νέες κατηγορίες έργων μέσω άλλων ευρωπαϊκών νομοθετικών πράξεων.
Η κατεύθυνση είχε ήδη δοθεί από την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής. Στους τομείς που η ΕΕ θεωρεί κρίσιμους για την ανταγωνιστικότητα και την ασφάλεια εφοδιασμού περιλαμβάνονται οι ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, τα δίκτυα ηλεκτρισμού και η αποθήκευση, οι υποδομές φόρτισης, τα data centers και τα AI factories ή gigafactories, έργα κυκλικής οικονομίας και απανθρακοποίησης ενεργοβόρων βιομηχανιών, καθώς και λιμενικές υποδομές.
Στην πράξη, η ΕΕ επιχειρεί να συγκεντρώσει σε ένα πιο ενιαίο σύστημα ρυθμίσεις ταχείας αδειοδότησης που υπάρχουν ήδη σε επιμέρους νομοθεσίες, όπως ο Κανονισμός για τη βιομηχανία μηδενικών καθαρών εκπομπών, ο Κανονισμός για τις κρίσιμες πρώτες ύλες και το ευρωπαϊκό πλαίσιο για τους ημιαγωγούς.
Τι γίνεται με Natura και περιβαλλοντική προστασία
Η επιτάχυνση των διαδικασιών αγγίζει ένα ιδιαίτερα ευαίσθητο πεδίο, καθώς μεγάλα έργα μπορεί να βρίσκονται μέσα ή κοντά σε περιοχές Natura 2000 ή να επηρεάζουν προστατευόμενα είδη και οικοτόπους.
Οι υφιστάμενοι ευρωπαϊκοί κανόνες προβλέπουν ότι όταν ένα έργο ενδέχεται να έχει σημαντικές επιπτώσεις σε περιοχή Natura 2000 πρέπει να προηγείται ειδική δέουσα εκτίμηση, βασισμένη σε επιστημονικά στοιχεία. Δηλαδή, η διαδικασία αυτή δεν καταργείται.
Μάλιστα, όσα συμφωνήθηκαν περιλαμβάνουν αλλαγές σε σχέση με την αρχική πρόταση. Οι προθεσμίες που είχε εισηγηθεί η Κομισιόν διευρύνθηκαν ώστε, σύμφωνα με το Συμβούλιο, οι αρμόδιες αρχές να μπορούν να ολοκληρώνουν όλα τα στάδια που απαιτεί η νομοθεσία.
Παράλληλα προστέθηκαν διασφαλίσεις για δραστηριότητες που εμπίπτουν στις Οδηγίες για τους οικοτόπους και τα πτηνά, ενώ τροποποιήθηκαν διατάξεις ώστε να διασφαλίζεται η συμμόρφωση με τη Σύμβαση του Aarhus για την πρόσβαση στην πληροφορία, τη συμμετοχή του κοινού και την πρόσβαση στη δικαιοσύνη.
Τι σημαίνει για τα μεγάλα έργα στην Ελλάδα
Για την Ελλάδα, η ευρωπαϊκή αλλαγή έχει ιδιαίτερο ενδιαφέρον λόγω του μεγάλου αριθμού ενεργειακών και άλλων επενδύσεων που περνούν από περιβαλλοντική αδειοδότηση και συχνά απαιτούν εγκρίσεις από περισσότερες υπηρεσίες.
Έργα ΑΠΕ, αποθήκευσης και ηλεκτρικών δικτύων, βιομηχανικές επενδύσεις, data centers και ορισμένες μεγάλες υποδομές βρίσκονται στους τομείς που επηρεάζονται από τη συνολική προσπάθεια της ΕΕ να μειώσει τον χρόνο αδειοδότησης. Αυτό δεν σημαίνει ότι κάθε τέτοιο έργο στην Ελλάδα θα μπει αυτομάτως στην ειδική ταχεία διαδικασία. Το καθεστώς θα εξαρτάται από την κατηγορία στην οποία εντάσσεται και από τις προϋποθέσεις της τελικής ευρωπαϊκής νομοθεσίας.
Για τις ελληνικές υπηρεσίες, πάντως, η αλλαγή μεταφέρει μεγαλύτερο βάρος στην ταχύτητα και στον συντονισμό: οι αξιολογήσεις θα πρέπει να ολοκληρώνονται σε σαφέστερα χρονικά πλαίσια, με μεγαλύτερη χρήση ψηφιακών διαδικασιών και λιγότερες επικαλύψεις μεταξύ των διαφορετικών σταδίων.
Πότε θα εφαρμοστούν οι νέοι κανόνες
Οι νέοι κανόνες έχουν ακόμη δρόμο μέχρι να τεθούν σε εφαρμογή. Με τη συμφωνία της 30ής Σεπτεμβρίου, τα κράτη – μέλη κατέληξαν στην κοινή τους θέση και περιμένουν πλέον το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο να διαμορφώσει τη δική του, ώστε να ξεκινήσουν οι διαπραγματεύσεις για το τελικό κείμενο του Κανονισμού. Στο πλαίσιο αυτό, η ιρλανδική προεδρία του Συμβουλίου επιδιώκει να υπάρξει συμφωνία με το Ευρωκοινοβούλιο έως το τέλος του 2026.
