Ηταν μικρός ακόμη όταν το άκουσμα μιας είδησης τον ξάφνιασε, σχεδόν τον σόκαρε. Ο Γιάννης Γαλατσάνος έπαιζε σκάκι στον σκακιστικό σύλλογο Αγίου Νικολάου στην Κρήτη. Το λάτρευε τόσο που πίστευε πως πιθανόν αυτό θα ήταν το μέλλον, αυτή θα ήταν η πορεία του. Ωσπου τελικά, το μακρινό 1997, ο Γκάρι Κασπάροφ, τον οποίο αποκαλεί «μεγαλύτερο σκακιστή όλων εποχών», ηττήθηκε από τον υπερυπολογιστή της ΙΒΜ, Deep Blue. «Μου φάνηκε τότε πολύ εντυπωσιακό: ο καλύτερος σκακιστής όλων των εποχών έχασε από έναν υπερυπολογιστή», εξηγεί στην Καθημερινή. Στην αρχή ένιωσε μια μικρή ματαίωση. Γρήγορα, όμως, σαν να του άνοιξε ένας καινούργιος ορίζοντας. «Σκέφτηκα λοιπόν πως θα είχε μεγαλύτερο νόημα να καταφέρω να εξελίξω τον υπολογιστή ώστε να γίνει πιο έξυπνος από ό,τι είναι. Εάν μας νικάει στο σκάκι, φαντάσου τι άλλο θα μπορούσε να κάνει».
Και πράγματι, σημειώνει ρεπορτάζ της Καθημερινής, από εκείνη τη στιγμή δεν παρεξέκλινε από τον στόχο του. Σήμερα, στα 38 του χρόνια, είναι συνιδρυτής της Diffraqtion, εταιρείας από τη Βοστώνη, τεχνοβλαστού του ΜΙΤ, που φτιάχνει κβαντικές κάμερες για δορυφόρους και τηλεσκόπια. Με τη βοήθεια και μοντέλων ΑΙ, η κβαντική της κάμερα επιτρέπει, για παράδειγμα, σε δορυφόρους που εκτοξεύονται στο Διάστημα να εντοπίσουν, από 500 χιλιόμετρα μακριά, ακόμη και ένα αντικείμενο 30 εκατοστών στη Γη. Αυτές έχουν αξιοποιηθεί από τη NASA και την DARPA, ενώ στην εταιρεία επένδυσε, μόλις πριν από λίγες εβδομάδες, η Lockheed Martin.
Γεννήθηκε στη Γερμανία, αλλά πολύ μικρός μετακόμισε στον Αγιο Νικόλαο της Κρήτης, όπου έμεινε μέχρι να φύγει στο εξωτερικό για σπουδές στην πληροφορική και στην τεχνητή νοημοσύνη. «Ηθελα να φτιάξω κάτι δικό μου από το μηδέν», τονίζει καθώς διηγείται πώς από τη Novartis, όπου δούλευε στην Ελβετία, μεταπήδησε στον κόσμο της επιχειρηματικότητας. «Εάν έμενα στη Novartis, θα ήμουν πολύ πιο άνετος οικονομικά», λέει, αναφερόμενος και στις προσωπικές θυσίες που χρειάστηκε να κάνει για να δημιουργήσει την εταιρεία, μαζί με τον συνιδρυτή και καθηγητή στο ΜΙΤ Σάικατ Γκούχα.
Δεν ήταν ο μόνος που επέλεξε αυτόν τον δρόμο. Κάποια χιλιόμετρα πιο πέρα, στο Σαν Φρανσίσκο, Ελληνες της διασποράς έχουν ριχτεί στη μάχη της τεχνητής νοημοσύνης χτίζοντας εταιρείες που μέσα σε λίγα χρόνια έχουν φτάσει να αποτιμώνται σε δισεκατομμύρια. «Το 99,9% της ΑΙ χτίζεται στο Σαν Φρανσίσκο. Αρα, όποιος είναι ιδρυτής, απ’ όπου και αν βρίσκεται στον κόσμο, φεύγει κατευθείαν για εκεί, δεν το σκέφτεται δεύτερη φορά», υπογραμμίζει στην «Κ» ο Παναγιώτης Καραμπίνης, διευθύνων σύμβουλος της Endeavor Greece και επικεφαλής της Endeavor για την Ευρώπη, περιγράφοντας την τάση που έχει αρχίσει να δημιουργείται τα τελευταία χρόνια. Ενώ τα προηγούμενα χρόνια υπήρξε μια «αποκέντρωση», με πολλά success stories να καταγράφονται σε διάφορες πόλεις και χώρες, φαίνεται πως η καινοτομία επιστρέφει τελευταία στα παραδοσιακά hubs, εκεί απ’ όπου ξεκίνησε. Σε αυτά ανθούν τα πάντα: οι υποδομές της ΑΙ, το ταλέντο, ενώ εκεί υπάρχει και έντονη επενδυτική δραστηριότητα.
Ποια είναι αυτά; Η Βοστώνη για βιοτεχνολογία, η Σίλικον Βάλεϊ, η Νέα Υόρκη αλλά και το Λονδίνο. «Οι Ελληνες της διασποράς είναι κυρίως παιδιά που έφυγαν και στρέφονται προς τα εκεί για να κυνηγήσουν τα όνειρά τους», προσθέτει ο κ. Καραμπίνης. Η Endeavor επιχειρεί να τους χαρτογραφήσει εντοπίζοντας, σύμφωνα με τις πρώτες καταγραφές, τουλάχιστον 150, ενώ οι εταιρείες που έχουν δημιουργήσει αποτιμώνται σε πάνω από 200 δισ. δολ. (τα ποσά αλλάζουν διαρκώς). Από τους 20 κορυφαίους Ελληνες ιδρυτές της διασποράς, όπως τους έχει κατατάξει ο οργανισμός, η συντριπτική πλειονότητα διατηρεί το στρατηγείο της στις ΗΠΑ, με το Σαν Φρανσίσκο και τη Νέα Υόρκη να συγκεντρώνουν τα περισσότερα ονόματα. Ακολουθούν η Βοστώνη και το Οστιν, ενώ παρουσία έχουν ιδρυτές και σε ευρωπαϊκές πόλεις, κυρίως το Λονδίνο.
Αλλοι είναι Eλληνες δεύτερης γενιάς, όπως ο Αναστάσιος Αγγελόπουλος, συνιδρυτής και CEO της Arena AI, άλλοι σπούδασαν στη χώρα μας, προτού βάλουν πλώρη για την άλλη πλευρά του Ατλαντικού. Για παράδειγμα, ο Ιωάννης Αντώνογλου φοίτησε –μεταξύ άλλων– στο ΑΠΘ, πριν δημιουργήσει τη Reflection AI, εταιρεία με αποτίμηση άνω των 25 δισ. δολ. Υπάρχουν βέβαια και όσοι, αφού έφυγαν στο εξωτερικό με άλλες βλέψεις, τελικά τα παράτησαν, έχοντας τη φιλοδοξία να δημιουργήσουν τεχνολογία με την υπογραφή τους.
Ο ανταγωνισμός είναι κυριολεκτικά αδυσώπητος, τόσο που δύσκολα κάποιος καταφέρνει να μην υποκύψει. Κάποιοι δεν φοβούνται, το βλέπουν περισσότερο σαν πρόκληση. «Πρέπει να είσαι αυτό που λέμε “risk tolerant” (έτοιμος να αναλάβει υψηλότερο ρίσκο). Ετσι είμαι εγώ», παραδέχεται στην «Κ» ο 44χρονος Σπύρος Ξάνθος, ιδρυτής της Resolve AI, της οποίας τα γραφεία στο Σαν Φρανσίσκο είναι πολύ κοντά με εκείνα της Open AI. «Το ότι μπορώ σήμερα να βρίσκομαι στο Σαν Φρανσίσκο και να δουλεύω πάνω σε κάτι τέτοιο, στην αιχμή της ΑΙ, είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον. Είναι σαν να βρίσκομαι στη Φλωρεντία την εποχή της Αναγέννησης. Πόσες φορές θα έχεις τόσες ευκαιρίες στη ζωή σου;».
Η Resolve AI μπορεί να επιλύσει, μέσω ΑΙ agents, γρήγορα αλλά και πιο αποτελεσματικά προβλήματα που αντιμετωπίζουν software εταιρείες στα συστήματά τους. «Αυτοί οι agents κάνουν όλη τη δουλειά και οι άνθρωποι τους επιβλέπουν. Μπορούν όμως να κάνουν και περισσότερα. Για παράδειγμα, να δουν ότι υπάρχει ένα πρόβλημα πριν εμείς το καταλάβουμε». Η καινοτομία της δεν έμεινε διόλου απαρατήρητη, συγκεντρώνοντας συνολικά περίπου 200 εκατ. δολ., με την αξία της να αγγίζει το 1,5 δισ. δολ. Σε αυτήν έχουν επενδύσει, μεταξύ άλλων, το Lightspeed Venture Partners αλλά και το επενδυτικό όχημα της Salesforce (Salesforce Ventures). Ανάμεσα στους επενδυτές συγκαταλέγονται και ηχηρά ονόματα του κλάδου: ο μέχρι πρόσφατα επικεφαλής επιστημονικών υποθέσεων της Google Τζεφ Ντιν, ο Ριντ Χόφμαν, ιδρυτής της LinkedIn, κ.ά. «Δεν έχω δουλέψει πιο πολύ στη ζωή μου», παραδέχεται, καθώς οι ασύλληπτοι ρυθμοί ανάπτυξης της ΑΙ απαιτούν να βρίσκεται διαρκώς στις επάλξεις.
Ο κ. Ξάνθος είναι από εκείνες τις περιπτώσεις ιδρυτών που σπούδασαν στην Ελλάδα πριν φτιάξουν βαλίτσες για Αμερική. Φέρει τον τίτλο του «serial entrepreneur», αφού, ομολογουμένως με επιτυχία, έχει δημιουργήσει τέσσερις εταιρείες τεχνολογίας. Απόφοιτος του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, όπου σπούδασε πληροφορική, στα 22 του πήρε υποτροφία και ξεκίνησε διδακτορικό στο Πανεπιστήμιο του Ιλινόις. «Οταν ήρθα είχα σκοπό να κάνω έρευνα, να γίνω ακαδημαϊκός». Tα πλάνα του, όμως, ανατράπηκαν. Μια νέα προοπτική ανοίχτηκε μπροστά του: μια πρόταση εργασίας από την Google το 2006, λίγο μετά την πρακτική του άσκηση, σε μια εποχή που αριθμούσε μόλις 2.000 εργαζομένους. Αποφάσισε λοιπόν να τα παρατήσει όλα και να ακολουθήσει τον δύσκολο δρόμο της επιχειρηματικότητας, χτίζοντας τη δική του startup. Στο άκουσμα της απόφασης, η τότε καθηγήτριά του πρότεινε να την «τρέξουν» μαζί. Και κάπως έτσι έφτιαξε την πρώτη του εταιρεία.
Aυτή ήταν μόνο η αρχή. Εκτοτε, και πριν από τη Resolve AI, ακολούθησαν και άλλα εγχειρήματα, όπως η Omnition, την οποία απορρόφησε η Splunk το 2019. «Το να ξεκινήσεις μια εταιρεία από το μηδέν είναι απίστευτα δύσκολο, ειδικά όταν πρόκειται για startup, στην οποία προσπαθείς να αναπτύξεις τεχνολογία που να είναι η καλύτερη στον κόσμο». Εκείνος όμως ήξερε πλέον καλά τη διαδρομή. «Οταν είσαι ιδρυτής ήδη σε δυο-τρεις εταιρείες, μαθαίνεις να δουλεύεις έξω από τα νερά σου και να γίνεσαι καλός σε αυτό», εξηγεί στην «Κ».
Δύο διαφορετικοί κόσμοι γοήτευαν από μικρή ηλικία τον 35χρονο Αναστάση Γερμανίδη, συνιδρυτή της Runway ΑΙ, εταιρείας με έδρα τη Νέα Υόρκη: η τέχνη αλλά και οι θετικές επιστήμες, η πληροφορική, δύο κλάδοι που τελικά σημάδεψαν τη μετέπειτα πορεία του. Απόφοιτος του Κολλεγίου Αθηνών, σπούδασε πληροφορική στο Wesleyan University στην Αμερική και έπειτα παρακολούθησε μεταπτυχιακό στο New York University για την εξερεύνηση νέων τεχνολογιών με δημιουργικό τρόπο. Πριν καν ξεκινήσει η επέλαση του ChatGPT, η ομάδα της Runway εργαζόταν πάνω στην gen AI. «Από νωρίς είχαμε σκεφτεί να κάνουμε text to video και πήρε χρόνο για να δουλέψει καλά», σημείωνε στην «Κ» λίγες εβδομάδες αφότου η εταιρεία ανακοίνωσε την τελευταία χρηματοδότησή της, ύψους 315 εκατ. δολ., με τη συμμετοχή της Nvidia και άλλων κορυφαίων επενδυτών.
Καθώς η ΑΙ φαίνεται πως δεν έχει δείξει ακόμη όλη τη δύναμή της, οι φωνές γύρω από τους κινδύνους που τη συνοδεύουν πληθαίνουν. Δεν λείπουν μάλιστα και όσοι κάνουν λόγο για σενάρια αφανισμού της ανθρωπότητας, μπροστά στο ενδεχόμενο μιας ανεξέλεγκτης κυριαρχίας της τεχνητής νοημοσύνης. Ο Σπύρος Ξάνθος δεν συμφωνεί. «Αυτά είναι υπερβολές», λέει εμφατικά. «Το τι θα συμβεί εάν η ΑΙ αυτοματοποιήσει μεγάλο αριθμό εργασιών και πώς θα διαμορφωθεί ο κόσμος εάν κάτι τέτοιο γίνει πραγματικότητα, είναι κάτι που αξίζει να μας απασχολεί. Συνολικά, όμως, πιστεύω πως η ΑΙ θα έχει θετική επίδραση», τονίζει. «Αλλωστε, ιστορικά εάν το δεις, ο κόσμος άλλαξε έπειτα από κάποια σημαντική τεχνολογική εξέλιξη».
