Μπορεί η λύση στη στεγαστική κρίση να βρίσκεται δύο ορόφους ψηλότερα; Το ερώτημα που άνοιξε η πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη στο συνέδριο της εφημερίδας «Το Βήμα» για την παροχή πολεοδομικών και οικονομικών κινήτρων σε κτίρια που θα κατασκευάζονται αποκλειστικά για μακροχρόνια μίσθωση με φθηνά ενοίκια αποκτά μια επιπλέον διάσταση, καθώς η Αθήνα καλείται να αντιμετωπίσει όχι μόνο το κόστος της κατοικίας, αλλά και τις συνέπειες της κλιματικής αλλαγής.
Η προειδοποίηση χθες του καθηγητή Φυσικής Περιβάλλοντος και Κλίματος στο Εθνικό Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο Αθηνών (ΕΚΠΑ), κ. Κωνσταντίνου Καρτάλη, στο πλαίσιο της Prodexpo 2026, αποτυπώνει το μέγεθος της πρόκλησης. «Έχουμε χτίσει τις πόλεις μας για ένα κλίμα που δεν υπάρχει πια», τόνισε ο καθηγητής. Η δόμηση, όπως εξήγησε, δεν είναι κλιματικά ουδέτερη.
Ανάλογα με τον τρόπο που σχεδιάζεται, μπορεί να ενισχύσει ή να υπονομεύσει την ανθεκτικότητα μιας πόλης, ενώ η αύξηση του ύψους των κτιρίων ενδέχεται, όπως υπογράμμισε, να επιδεινώσει τις συνθήκες σε συγκεκριμένες περιοχές.
Το σχέδιο για το Build to Rent
Ο πρωθυπουργός έθεσε ως προτεραιότητα την αύξηση της προσφοράς κατοικιών, προτείνοντας την ανάπτυξη του μοντέλου Build to Rent, δηλαδή οργανωμένων επενδύσεων σε ακίνητα που κατασκευάζονται εξαρχής για μακροχρόνια ενοικίαση, αντί να πωλούνται μεμονωμένα. Το υπό επεξεργασία πλαίσιο, όπως αναφέρουν κυβερνητικές πηγές, θα περιλαμβάνει πρόσθετα δικαιώματα δόμησης, ενδεχομένως με έναν ή δύο επιπλέον ορόφους, φορολογικές απαλλαγές, ευνοϊκή χρηματοδότηση και ταχύτερη αδειοδότηση.
Σε αντάλλαγμα, οι κατοικίες θα πρέπει να διατίθενται με προσιτά ενοίκια και να παραμένουν στη μακροχρόνια μίσθωση για συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Οι σχετικές προτάσεις δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί καθώς ο σχεδιασμός τους θα πρέπει να λάβει υπόψη και τις αποφάσεις του ΣτΕ που ακύρωσαν τα «μπόνους» δόμησης του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού. Σε κάθε περίπτωση, το ζητούμενο είναι εάν η δημιουργία νέου αποθέματος κατοικιών θα συνοδευτεί από ουσιαστικές εγγυήσεις προσιτής στέγης και όχι απλώς από περισσότερα τετραγωνικά προς εκμετάλλευση.
Η πρόταση για επιπλέον ορόφους πάντως προκάλεσε αντιδράσεις, με τον πρόεδρο του ΠΑΣΟΚ, κ. Νίκο Ανδρουλάκη, να προειδοποιεί για «αστικές χαράδρες» και τον πρόεδρο της ΕΛΑΣ, κ. Αλέξη Τσίπρα, να προκρίνει την κοινωνική αντιπαροχή και την αξιοποίηση δημόσιας γης. Από την πλευρά του, ο δήμαρχος Αθηναίων κ. Χάρης Δούκας υποστήριξε ότι η λύση στο στεγαστικό δεν μπορεί να είναι «περισσότερο τσιμέντο», επισημαίνοντας ότι προτεραιότητα πρέπει να δοθεί στην αξιοποίηση των αδιάθετων κατοικιών της πόλης.
” alt=”ακίνητα” width=”950″ height=”490″ data-src=”https://www.ot.gr/wp-content/uploads/2026/08/akinita.jpg” data-srcset=”https://www.ot.gr/wp-content/uploads/2026/08/akinita.jpg 950w, https://www.ot.gr/wp-content/uploads/2026/08/akinita-600×309.jpg 600w, https://www.ot.gr/wp-content/uploads/2026/08/akinita-768×396.jpg 768w” data-sizes=”(max-width: 950px) 100vw, 950px” />
Μια πόλη που χρειάζεται νέο σχεδιασμό
Η παρέμβαση του κ. Καρτάλη στην Prodexpo προσθέτει μια κρίσιμη παράμετρο στη συζήτηση. Η σταδιακή αύξηση της θερμοκρασίας δεν οφείλεται μόνο στην κλιματική αλλαγή, αλλά και στις λειτουργίες της πόλης, με την κυκλοφορία των οχημάτων να συνεισφέρει, σύμφωνα με τον ίδιο,
το 20% της θερμότητας που παράγεται στο αστικό περιβάλλον. Παράλληλα, τα ακραία καιρικά φαινόμενα επιβάλλουν διαφορετικό τεχνικό σχεδιασμό των πόλεων.
Ο καθηγητής υπογράμμισε επίσης την ανάγκη για νέο Ρυθμιστικό Σχέδιο της Αθήνας, καθώς από το 2012 οπότε θεσμοθετήθηκε το ισχύον πλαίσιο έχουν μεταβληθεί κρίσιμες παράμετροι, από τη δόμηση και το κυκλοφοριακό, με επίκεντρο τη νέα πόλη που αναπτύσσεται στο Ελληνικό και τον σχεδιασμό του κυβερνητικού πάρκου στον Υμηττό, έως τον κλιματικό κίνδυνο. Το πραγματικό στοίχημα, επομένως, δεν είναι πόσα σπίτια θα προστεθούν στην αγορά, αλλά πού θα κατασκευαστούν, με ποιους όρους και με ποιες υποδομές. Διότι η αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης δεν μπορεί να αποσυνδεθεί από την ανθεκτικότητα μιας πόλης όπως η Αθήνα που θα φιλοξενήσει περισσότερες προσιτές κατοικίες, στην οποία εδώ και δεκαετίες καταγράφονται ελλείψεις σε δημόσιους χώρους πρασίνου.
«Εξοικονομώ» με το βλέμμα πέρα από τον χειμώνα
Το επόμενο κρίσιμο κεφάλαιο αφορά τα προγράμματα «Εξοικονομώ», τα οποία, όπως αναδεικνύουν τα ευρήματα που παρουσιάστηκαν στην Prodexpo 2026, χρειάζονται ευρύτερη προσέγγιση, από την ενεργειακή αναβάθμιση των κατοικιών έως τη θερινή θερμική άνεση, την ποιότητα του εσωτερικού αέρα και την ασφάλεια των κατασκευών.
Η καθηγήτρια του Τμήματος Φυσικής του ΕΚΠΑ, κυρία Μαργαρίτα Νίκη Ασημακοπούλου, επισήμανε ότι τα περισσότερα κτίρια που εξετάστηκαν από τους μελετητές υπερθερμαίνονται το καλοκαίρι, καθώς οι ανακαινίσεις εστιάζουν κυρίως στις ανάγκες θέρμανσης του χειμώνα.
Η απουσία επαρκών παρεμβάσεων για τον έλεγχο της ηλιακής ακτινοβολίας μπορεί να έχει ως αποτέλεσμα ένα ενεργειακά αναβαθμισμένο ακίνητο να εξακολουθεί να αντιμετωπίζει σοβαρά προβλήματα κατά τους θερινούς μήνες. Παράλληλα, η κακή ποιότητα του εσωτερικού αέρα, ιδίως στους χώρους γραφείων, αναδεικνύει την ανάγκη να αξιολογούνται περισσότερες παράμετροι κατά τον σχεδιασμό των ανακαινίσεων.
Ενεργειακές αναβαθμίσεις χωρίς στατικό έλεγχο;
Το ζήτημα, ωστόσο, δεν περιορίζεται στην ενεργειακή απόδοση. Ένα ακόμη κενό αφορά τη στατική επάρκεια των κτιρίων, καθώς τα προγράμματα «Εξοικονομώ» δεν έχουν ως γενική προϋπόθεση τον συνολικό στατικό έλεγχο των κατοικιών που επιδοτούνται. Έτσι, υπάρχει ο κίνδυνος να χρηματοδοτούνται ενεργειακές παρεμβάσεις σε παλαιά κτίρια χωρίς να έχει προηγηθεί αξιολόγηση της δομικής τους ασφάλειας. Ο πρόεδρος του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΕΕ), κ. Γιώργος Στασινός, έχει επανειλημμένα θέσει το ζήτημα, ζητώντας να συνδεθούν τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης με τον στατικό έλεγχο και, όπου απαιτείται, τη στατική και αντισεισμική ενίσχυση.
Το ερώτημα, επομένως, είναι εάν οι ευρωπαϊκοί πόροι που διατίθενται για την ανακαίνιση του κτιριακού αποθέματος αξιοποιούνται με ολοκληρωμένο τρόπο ή εάν απαιτείται ανασχεδιασμός, ώστε να καλύπτονται ταυτόχρονα η ενεργειακή απόδοση, η ανθεκτικότητα και η ασφάλεια. Διαφορετικά, υπάρχει ο κίνδυνος να επενδύονται δημόσια κονδύλια σε παρεμβάσεις που δεν αντιμετωπίζουν τις σημαντικότερες αδυναμίες ενός κτιρίου.
Νέοι πόροι για ενεργειακές επενδύσεις άνω του 1 δισ. ευρώ
Η ενεργειακή αναβάθμιση, πάντως, παραμένει στο επίκεντρο του σχεδιασμού για τα επόμενα χρόνια. Στις 6 Αυγούστου υποβλήθηκε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή το αίτημα επέκτασης της εθνικής ρήτρας διαφυγής, το οποίο εγκρίθηκε προ ημερών από το Συμβούλιο της ΕΕ, ώστε να συμπεριληφθούν δαπάνες που ενισχύουν την ενεργειακή ανθεκτικότητα της χώρας. Σύμφωνα με το υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, οι νέες επενδύσεις αναμένεται να
ξεπεράσουν το 1 δισ. ευρώ έως το 2028 και να καλύψουν, μεταξύ άλλων, την αποθήκευση ενέργειας, την εξοικονόμηση ενέργειας και τις ενεργειακές υποδομές.
Δημόσια περιουσία: Από τη ΔΕΘ στους σιδηροδρομικούς σταθμούς
Η αξιοποίηση του κτιριακού αποθέματος, ωστόσο, δεν αφορά μόνο τις ιδιωτικές επενδύσεις και την ενεργειακή αναβάθμιση. Στο επίκεντρο της συζήτησης στην Prodexpo 2026 βρέθηκε και η δημόσια περιουσία, με το ζητούμενο να είναι πώς ακίνητα που παραμένουν αναξιοποίητα μπορούν να μετατραπούν σε παραγωγικό κεφάλαιο, δημιουργώντας έσοδα, θέσεις εργασίας και υποδομές με κοινωνικό αποτύπωμα.
Ο κ. Μιχάλης Αναγνωστάκος από το Εθνικό Αναπτυξιακό Ταμείο (πρώην Υπερταμείο), υπογράμμισε ότι η δημόσια περιουσία αντιμετωπίζεται ως κεφάλαιο της χώρας και όχι ως ένα σύνολο μεμονωμένων ακινήτων. Όπως εξήγησε, η αξιολόγηση γίνεται με ευρύτερα κριτήρια, ώστε το τελικό όφελος να είναι το μεγαλύτερο δυνατό για τον πολίτη. Αναφερόμενος στην ανάπλαση της Διεθνούς Έκθεσης Θεσσαλονίκης, μια επένδυση ύψους 200 εκατ. ευρώ, επεσήμανε ότι προβλέπει τη δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, περισσότερες από 1.000 θέσεις στάθμευσης και 120 στρέμματα πρασίνου.
Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται η αξιοποίηση εμβληματικών σιδηροδρομικών σταθμών. Ο κ. Αναγνωστάκος υπογράμμισε ότι ο σχετικός διαγωνισμός, προϋπολογισμού 400 εκατ. ευρώ, προγραμματίζεται να προκηρυχθεί έως το τέλος του 2026. Ωστόσο, για να επιταχυνθούν οι επενδύσεις, αναγκαία προϋπόθεση είναι να αντιμετωπιστούν, όπως είπε, οι εκκρεμότητες στην αδειοδότηση, οι οποίες περιορίζουν την ευελιξία και επιμηκύνουν τους χρόνους υλοποίησης.
Εκκλησιαστική περιουσία και προσιτή κατοικία
Μια διαφορετική, αλλά ενδιαφέρουσα διάσταση της αξιοποίησης ακινήτων ανέδειξε ο Θεοφιλέστατος Επίσκοπος Επιδαύρου Νικόδημος, γενικός διευθυντής της Εκκλησιαστικής Κεντρικής Υπηρεσίας Οικονομικών της Εκκλησίας της Ελλάδος. Όπως σημείωσε, η Εκκλησία αντιλαμβάνεται την περιουσία της ως παρακαταθήκη που οφείλει να διαφυλάσσει, να επαυξάνει και να παραδίδει στις επόμενες γενιές, με γνώμονα και το κοινωνικό όφελος.
Σύμφωνα με όσα ανέφερε, από τη μεγάλη περιουσία που διέθετε ιστορικά η Εκκλησία έχει απομείνει μόλις το 4%, ενώ σημαντικό μέρος της σημερινής περιουσίας παραμένει δεσμευμένο. Ως χαρακτηριστικά παραδείγματα ανέφερε τον Ευαγγελισμό, που έχει ανεγερθεί σε ακίνητο της Μονής Πετράκη, καθώς και τα νοσοκομεία Σωτηρία και Ασκληπιείο Βούλας, για τα οποία, όπως είπε, έχουν λήξει οι σχετικές συμβάσεις με το κράτος.
Στόχος της Εκκλησίας, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι να διευθετηθούν οι εκκρεμότητες που αφορούν την κυριότητα των συγκεκριμένων εκτάσεων και να αξιοποιηθεί η υπόλοιπη περιουσία προς όφελος της κοινωνίας. Στις δυνατότητες που εξετάζονται περιλαμβάνεται και η δημιουργία προσιτής κατοικίας για φοιτητές και εργαζομένους.
