Η συζήτηση για τα ακαθάριστα οικόπεδα μπαίνει σε νέα φάση μετά την ολοκλήρωση της δημόσιας διαβούλευσης του πλαισίου «Ενεργή Μάχη», με τα σχόλια πολιτών, δήμων, μηχανικών και επαγγελματικών φορέων να αποτυπώνουν τα πραγματικά σημεία πίεσης του μέτρου.
Η εικόνα που προκύπτει δεν αφορά πλέον μόνο στην αυστηροποίηση των υποχρεώσεων, αλλά κυρίως τη λειτουργικότητα του συστήματος, το κόστος συμμόρφωσης, τα πρακτικά εμπόδια εφαρμογής και την ανάγκη ξεκάθαρου καταμερισμού ευθυνών. Η διαβούλευση λειτούργησε ως πρακτικό τεστ, αναδεικνύοντας τα κενά του προηγούμενου μοντέλου και επιβεβαιώνοντας ότι το 2026 σηματοδοτεί τη μετάβαση σε πιο ώριμη και αυστηρά ελεγχόμενη φάση πρόληψης πυρκαγιών.
Ακαθάριστα οικόπεδα: Τι ανέδειξαν τα σχόλια της διαβούλευσης
Κεντρικό θέμα στα σχόλια ήταν η εφαρμοσιμότητα του μέτρου. Πολλοί συμμετέχοντες επισήμαναν ότι το πρόβλημα δεν είναι μόνο η υποχρέωση καθαρισμού, αλλά η αδυναμία εντοπισμού ιδιοκτητών, ειδικά σε παλαιά ακίνητα, κληρονομιές χωρίς τακτοποίηση και εκτάσεις με πολλαπλούς συνιδιοκτήτες. Δήμοι και τεχνικοί φορείς τόνισαν ότι χωρίς πλήρη διασύνδεση με Κτηματολόγιο, Ε9 και ψηφιακούς χάρτες, ο εντοπισμός υπευθύνων παραμένει δύσκολος, γεγονός που περιορίζει την αποτελεσματικότητα των ελέγχων.
Ένα δεύτερο ισχυρό σημείο ήταν το κόστος. Στα σχόλια καταγράφηκε ότι για μεγάλες εκτάσεις, ιδιαίτερα σε περιοχές υψηλής βλάστησης ή σε οικόπεδα εκτός σχεδίου, το πραγματικό κόστος καθαρισμού μπορεί να υπερβαίνει κατά πολύ το πρόστιμο, φθάνοντας ακόμη και τα 300-600 ευρώ ανά στρέμμα, ανάλογα με την πυκνότητα βλάστησης και την πρόσβαση. Ιδιοκτήτες υπογράμμισαν ότι η ετήσια επανάληψη της υποχρέωσης δημιουργεί σωρευτικό οικονομικό βάρος, ιδιαίτερα για ανενεργά ακίνητα χωρίς εισόδημα.
Ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στη λειτουργία των δήμων. Στα σχόλια αναφέρθηκε ότι πολλοί δήμοι δεν διαθέτουν επαρκές προσωπικό, εξοπλισμό και χρηματοδότηση για μαζικούς ελέγχους και παρεμβάσεις, ενώ ζητήθηκε σαφής μηχανισμός αυτεπάγγελτου καθαρισμού με δυνατότητα χρέωσης στον ιδιοκτήτη. Τέθηκε επίσης ζήτημα ενιαίων προδιαγραφών καθαρισμού, ώστε να μην υπάρχουν διαφορετικές ερμηνείες μεταξύ δήμων.
Ένα ακόμη κρίσιμο σημείο ήταν η ψηφιακή διαδικασία. Στα σχόλια επισημάνθηκαν προβλήματα στη λειτουργία της πλατφόρμας δήλωσης, ανάγκη απλοποίησης για ηλικιωμένους ιδιοκτήτες, καθώς και πρόταση για αυτόματη υπενθύμιση προθεσμιών. Παράλληλα ζητήθηκε διασταύρωση με δορυφορικά δεδομένα, ώστε να μειωθούν οι ψευδείς δηλώσεις.
Σημαντική ήταν και η περιβαλλοντική διάσταση. Σχόλια πολιτών και επιστημονικών φορέων υπογράμμισαν ότι η συσσώρευση καύσιμης ύλης αποτελεί βασικό παράγοντα εξάπλωσης πυρκαγιών, ιδιαίτερα σε περιαστικές ζώνες, ενώ προτάθηκε το μέτρο να συνδεθεί με ευρύτερο σχεδιασμό πρόληψης, όπως ζώνες πυροπροστασίας και διαχείριση βλάστησης.
Πώς επηρεάζουν τα σχόλια το τελικό πλαίσιο
Η δημόσια διαβούλευση οδήγησε σε ενίσχυση τριών βασικών αξόνων του συστήματος (κάποια από αυτά είχε ήδη αποφασιστεί ότι θα ενισχυθούν). Πρώτον, στην αυστηρότερη καταγραφή και διασταύρωση δεδομένων, ώστε να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα εντοπισμού ιδιοκτητών. Δεύτερον, στην ενίσχυση των ελέγχων με συνδυασμό αυτοψιών και γεωχωρικών εργαλείων. Τρίτον, στην προσπάθεια απλοποίησης της ψηφιακής δήλωσης και σαφέστερου καθορισμού των υποχρεώσεων.
Παράλληλα, τα σχόλια επιβεβαίωσαν την ανάγκη διατήρησης αυστηρού πλαισίου κυρώσεων, καθώς η προηγούμενη εμπειρία έδειξε χαμηλά ποσοστά συμμόρφωσης σε περιοχές υψηλού κινδύνου. Η συζήτηση δεν αφορούσε μόνο στην αυστηρότητα, αλλά κυρίως την αξιοπιστία εφαρμογής.
Τι θα ισχύει στο εξής για τους καθαρισμούς οικοπέδων
Με βάση τη νέα φάση εφαρμογής, ισχύει το δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα καθαρισμού από 1η Απριλίου έως 31 Μαΐου και υποβολής δήλωσης έως 15 Ιουνίου. Το πρόστιμο για μη καθαρισμό διαμορφώνεται σε 1 ευρώ ανά τετραγωνικό μέτρο με ελάχιστο τα 200 ευρώ, ενώ η μη δήλωση καθαρισμού αποτελεί αυτοτελή παράβαση. Σε περιπτώσεις μη καθαρισμού το πρόστιμο ανέρχεται στα 500 ευρώ, ενώ για καθαρισμό χωρίς δήλωση στα 100 ευρώ.
Οι ψευδείς δηλώσεις επισύρουν πρόστιμο 5.000 ευρώ και ποινικές συνέπειες.
Οι έλεγχοι ενισχύονται, με δήμους και Πυροσβεστική να αξιοποιούν δορυφορικές εικόνες, αυτοψίες και διασταυρώσεις στοιχείων, με στόχο τον περιορισμό των δηλωμένων αλλά ακαθάριστων οικοπέδων.
Η εικόνα που διαμορφώνεται επί του πεδίου
Τα σχόλια της διαβούλευσης δείχνουν ότι το πρόβλημα των ακαθάριστων οικοπέδων δεν είναι μόνο ζήτημα κανονισμού, αλλά εφαρμογής, κόστους και διοικητικής ικανότητας. Το 2026 δεν εισάγει απλώς αυστηρότερο πλαίσιο, αλλά επιχειρεί να μετατρέψει τον καθαρισμό σε λειτουργικό μηχανισμό πρόληψης πυρκαγιών. Η επιτυχία του θα κριθεί από τη συμμόρφωση των ιδιοκτητών, την ικανότητα των δήμων να εφαρμόσουν το μέτρο και την αποτελεσματικότητα των ελέγχων, σε μια περίοδο όπου η πίεση από τον κλιματικό κίνδυνο αυξάνεται και η πρόληψη αποκτά κεντρικό ρόλο στην πολιτική προστασία.
