ΑΝΤΩΝΙΟΣ ΚΟΤΣΩΝΗΣ
ΠΟΛΙΤΙΚΟΣ ΜΗΧΑΝΙΚΟΣ ΕΜΠ, MSc
Eπίτιμος ΓΕΝΙΚΟΣ ΔΙΕΥΘΥΝΤΗΣ
ΥΠΟΥΡΓΕΙΟΥ ΥΠΟΔΟΜΩΝ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
Φράγματα: το αναπτυξιακό στοίχημα της Ελλάδος στην εποχή της κλιματικής κρίσης
Η μεγάλη εικόνα
Η κλιματική κρίση δεν αποτελεί πλέον ένα μελλοντικό ενδεχόμενο· είναι μια πραγματικότητα που ήδη καθορίζει την καθημερινότητα, την οικονομία και την κοινωνία.
Η διεθνής επιστημονική κοινότητα επισημαίνει ότι η περιοχή της Μεσογείου –και ιδιαίτερα η Ελλάδα– κατατάσσεται στις πιο ευάλωτες περιοχές του πλανήτη.
Οι κλιματικές μεταβολές που παρατηρούνται είναι πολλαπλές: μείωση της μέσης βροχόπτωσης, αύξηση της θερμοκρασίας, συχνότερες και εντονότερες περίοδοι ξηρασίας, καθώς και εμφάνιση ακραίων πλημμυρικών φαινομένων.
Οι μεταβολές αυτές δεν αποτελούν μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά έχουν άμεσες επιπτώσεις στην ασφάλεια, στην υγεία, στην αγροτική παραγωγή, στην ενέργεια και στην οικονομική ανάπτυξη.
Οι επιπτώσεις στην Ελλάδα είναι ήδη χειροπιαστές. Η κακοκαιρία Daniel το 2023 βύθισε τη Θεσσαλία σε μια από τις μεγαλύτερες φυσικές καταστροφές της σύγχρονης ιστορίας της χώρας, με ζημιές που ξεπέρασαν τα 3 δισ. €.
Σε λίγες μόνο ημέρες, καταστράφηκαν καλλιέργειες, υποδομές, οικισμοί και τμήμα του οδικού δικτύου.
Η Θεσσαλία, ο μεγαλύτερος κάμπος της Ελλάδας και βασικό κέντρο αγροτικής παραγωγής, βρέθηκε ανυπεράσπιστη απέναντι σε πλημμυρικά φαινόμενα που θα μπορούσαν να είχαν περιοριστεί με την ύπαρξη ταμιευτήρων και έργων ανάσχεσης.
Παράλληλα, η λειψυδρία πλήττει έντονα την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και τα νησιά του Αιγαίου.
Οι υδατικοί πόροι εξαντλούνται, οι γεωτρήσεις βαθαίνουν συνεχώς και η υφαλμύρινση εισχωρεί στα υπόγεια νερά.
Σε νησιά με έντονη τουριστική δραστηριότητα, όπως η Ρόδος, η Σαντορίνη και η Μύκονος, οι ανάγκες για πόσιμο νερό αυξάνονται κατακόρυφα τους θερινούς μήνες, πιέζοντας τα αποθέματα.
Η αφαλάτωση, αν και λύση σε ορισμένες περιπτώσεις, έχει υψηλό ενεργειακό κόστος και περιορισμένη συμβολή στην αγροτική χρήση.
Στις μεγάλες αστικές περιοχές, η εξάρτηση είναι εξίσου ανησυχητική. Η Αττική υδρεύεται σχεδόν αποκλειστικά από τον Μόρνο και τον Εύηνο, ενώ η Θεσσαλονίκη από τον Αλιάκμονα.
Η συγκέντρωση της υδροδότησης σε λίγες κεντρικές υποδομές καθιστά το σύστημα ευάλωτο τόσο σε περιόδους παρατεταμένης ξηρασίας όσο και σε τεχνικές βλάβες.
Ένα σοβαρό πρόβλημα σε έναν από αυτούς τους ταμιευτήρες θα μπορούσε να προκαλέσει κρίση ύδρευσης για εκατομμύρια πολίτες.
Σε αυτό το πλαίσιο, τα φράγματα και οι ταμιευτήρες τους δεν είναι απλώς τεχνικές κατασκευές μεγάλης κλίμακας.
Είναι ολοκληρωμένα πολυλειτουργικά εργαλεία ανθεκτικότητας και ανάπτυξης.
Ο σχεδιασμός τους επιτρέπει να συνδυάζουν πολλαπλές χρήσεις: εξασφαλίζουν πόσιμο νερό για τον πληθυσμό, άρδευση για τη γεωργία, παραγωγή καθαρής και οικονομικής ενέργειας, αντιπλημμυρική προστασία για πόλεις και χωριά, ενώ οι τεχνητές λίμνες δημιουργούν δυνατότητες τουριστικής αξιοποίησης, αλιείας και τοπικής ανάπτυξης.
Από οικονομική σκοπιά, η Ελλάδα πληρώνει ήδη βαρύ τίμημα λόγω της απουσίας επαρκών έργων ταμίευσης.
Οι ζημιές από πλημμύρες και ξηρασίες ξεπερνούν τα 2–3 δισ. € ετησίως.
Η γεωργία –η οποία συμβάλλει με περίπου 10% στο ΑΕΠ– παραμένει εξαρτημένη από τις γεωτρήσεις, με υψηλό κόστος άντλησης και περιβαλλοντικές επιπτώσεις.
Με την ανάπτυξη νέων φραγμάτων, η χώρα θα μπορούσε να εξασφαλίσει σταθερότητα στην άρδευση, να μειώσει το ενεργειακό κόστος και να αυξήσει την παραγωγικότητα κατά 20% τουλάχιστον, προσθέτοντας πάνω από 2 δισ. € στο ΑΕΠ κάθε χρόνο.
Σε κοινωνικό επίπεδο, η ασφάλεια του νερού είναι άμεσα συνδεδεμένη με τη δημόσια υγεία και την κοινωνική συνοχή.
Η πρόσβαση σε ποιοτικό και επαρκές νερό δεν είναι δεδομένη σε πολλές νησιωτικές και αγροτικές περιοχές.
Η ύπαρξη ταμιευτήρων μπορεί να εξασφαλίσει βιώσιμες λύσεις, περιορίζοντας τις ανισότητες και στηρίζοντας τις τοπικές κοινωνίες.
Επιπλέον, οι τεχνητές λίμνες συμβάλλουν στη βελτίωση του μικροκλίματος, στην αναβάθμιση του τοπίου και στη δημιουργία νέων προοπτικών για τον τουρισμό της υπαίθρου.
Η «μεγάλη εικόνα», λοιπόν, αποκαλύπτει ότι η Ελλάδα βρίσκεται σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι.
Μπορεί να συνεχίσει με αποσπασματικές παρεμβάσεις, παραμένοντας εκτεθειμένη σε πλημμύρες, ξηρασίες και ενεργειακή εξάρτηση, ή να υιοθετήσει μια ολοκληρωμένη εθνική πολιτική υδατικών έργων, με επίκεντρο τα φράγματα και τους ταμιευτήρες.
Η δεύτερη επιλογή απαιτεί πολιτική βούληση, σοβαρές επενδύσεις και αξιοποίηση ευρωπαϊκών πόρων, αλλά προσφέρει πολλαπλάσια οφέλη: θωράκιση απέναντι στην κλιματική κρίση, ενίσχυση του ΑΕΠ, αναβάθμιση της ποιότητας ζωής και στήριξη της κοινωνικής συνοχής.
Η διεθνής εμπειρία
Η διεθνής εμπειρία γύρω από τα φράγματα και τους ταμιευτήρες είναι πλούσια και πολυδιάστατη.
Από τα πρώτα μεγάλα έργα του 20ού αιώνα στις Ηνωμένες Πολιτείες και την Ευρώπη, έως τις σύγχρονες αντλησιοταμιευτικές εγκαταστάσεις που λειτουργούν σήμερα ως «μπαταρίες» ενεργειακών συστημάτων, τα φράγματα αποδείχθηκαν καταλύτες ανάπτυξης.
Η μελέτη της πορείας τους σε διαφορετικές χώρες προσφέρει πολύτιμα διδάγματα για την Ελλάδα.
Σύμφωνα με τη Διεθνή Επιτροπή Μεγάλων Φραγμάτων (ICOLD), σήμερα λειτουργούν πάνω από 58.000 μεγάλα φράγματα παγκοσμίως. Η συνολική αποθηκευτική τους ικανότητα ξεπερνά τα 7.000 δισ. m³ νερού, εξασφαλίζοντας ύδρευση, άρδευση και παραγωγή 16% της παγκόσμιας ηλεκτροπαραγωγής. Η κατανομή όμως είναι άνιση, και χώρες με όμοιο κλίμα ή ανάγλυφο με την Ελλάδα επένδυσαν πολύ περισσότερο.
Στις ανεπτυγμένες χώρες η τάση δεν είναι τόσο η κατασκευή νέων, όσο ο εκσυγχρονισμός και η αξιοποίηση για αποθήκευση ενέργειας. Η Νορβηγία και η Σουηδία καλύπτουν το 40–90% της ηλεκτροπαραγωγής από φράγματα, εξασφαλίζοντας φθηνή, καθαρή ενέργεια και δυνατότητα εξαγωγών. Η Ελβετία και η Αυστρία διαθέτουν αντλησιοταμιευτικά έργα (π.χ. Linthal 2016, Kaprun) που λειτουργούν ως «μπαταρίες» της Ευρώπης. Η Ισπανία και η Πορτογαλία αντιμετωπίζουν λειψυδρία μέσω μεγάλων ταμιευτήρων (Alqueva, La Muela II), που στηρίζουν την αγροτική παραγωγή. Η Γαλλία και η Γερμανία εκσυγχρονίζουν υπάρχοντα έργα, εντάσσοντας οικολογικές παροχές και ιχθυοδιαδρομές. Το μάθημα είναι σαφές: όπου υπάρχουν φράγματα, υπάρχει ασφάλεια ύδρευσης, ισχυρός πρωτογενής τομέας, καθαρή ενέργεια και μικρότερο κόστος φυσικών καταστροφών.
Φράγματα ανά εκατομμύριο κατοίκους
– Αυστρία: >3.000 φράγματα / 9 εκ. κάτοικοι → ~333 φράγματα/εκ.
– Ελβετία: >1.200 φράγματα / 8 εκ. κάτοικοι → ~150 φράγματα/εκ.
– Ισπανία: >1.200 φράγματα / 47 εκ. κάτοικοι → ~26 φράγματα/εκ.
– Πορτογαλία: ~300 φράγματα / 10 εκ. κάτοικοι → ~30 φράγματα/εκ.
– Γαλλία: ~2.700 φράγματα / 67 εκ. κάτοικοι → ~40 φράγματα/εκ.
– Ελλάδα: ~170 φράγματα / 10,5 εκ. κάτοικοι → ~16 φράγματα/εκ.
Συμπέρασμα: Η Ελλάδα βρίσκεται κάτω από τον μεσογειακό μέσο όρο (Ισπανία, Πορτογαλία) και πολύ χαμηλότερα από χώρες με παρόμοιο ανάγλυφο.
Φράγματα σε σχέση με το ΑΕΠ
– Αυστρία (ΑΕΠ ~500 δισ. €): 3.000 φράγματα → 6 φράγματα/δισ. € ΑΕΠ.
– Ελβετία (ΑΕΠ ~800 δισ. €): 1.200 φράγματα → 1,5 φράγμα/δισ. € ΑΕΠ.
– Ισπανία (ΑΕΠ ~1,4 τρισ. €): 1.200 φράγματα → 0,85 φράγμα/δισ. € ΑΕΠ.
– Ελλάδα (ΑΕΠ ~220 δισ. €): 170 φράγματα → 0,77 φράγμα/δισ. € ΑΕΠ.
Συμπέρασμα: Η Ελλάδα κατατάσσεται χαμηλότερα ακόμη και από την Ισπανία, παρά τις μεγαλύτερες ανάγκες της σε υδατικούς πόρους.
Η Ελλάδα διαθέτει περίπου 170 μεγάλα φράγματα. Στρατηγικά έργα όπως ο Μόρνος και ο Εύηνος υδρεύουν την Αθήνα, ο Αλιάκμονας τη Θεσσαλονίκη, ο Πηνειός και ο Αλφειός στηρίζουν τη γεωργία της Πελοποννήσου, ενώ ο Γαδουράς στη Ρόδο εξασφαλίζει νερό για ένα νησί με πάνω από 2 εκατ. τουρίστες ετησίως. Το ίδιο ισχύει και για το φράγμα Αποσελέμη στην Κρήτη αλλά και το Φράγμα Πείρου- Παραπείρου στην Πάτρα.Οι μεγάλοι ταμιευτήρες Κρεμαστών, Πολυφύτου και Θησαυρού καλύπτουν το 8–10% της ηλεκτροπαραγωγής.
Οι συνέπειες της υστέρησης
Η Ελλάδα υστερεί σημαντικά σε αριθμό φραγμάτων. Διαθέτει μόλις 16 φράγματα/εκατ. κατοίκων και 0,77 φράγμα/δισ. € ΑΕΠ, όταν η Ισπανία έχει 26, η Πορτογαλία 30, η Ελβετία 150 και η Αυστρία 333 φράγματα/εκατ. κατοίκων. Αυτό μεταφράζεται σε μικρότερο ποσοστό υδροηλεκτρικής παραγωγής (8–10% vs 14% ΕΕ), χαμηλή αποθηκευτική ικανότητα, μεγαλύτερη εξάρτηση από φυσικό αέριο και ευαλωτότητα σε πλημμύρες και ξηρασίες, και απώλεια παραγωγικότητας στον πρωτογενή τομέα (περιορισμένη άρδευση).Η πολιτική πρόταση είναι ξεκάθαρη: διπλασιασμός φραγμάτων έως το 2040, στόχος 25–30 φράγματα/εκ. κατοίκων και 1,5 φράγμα/δισ. € ΑΕΠ.
Η υστέρηση στην ανάπτυξη φραγμάτων δείχνει το μεγάλο περιθώριο σύγκλισης για την Ελλάδα.
Τεχνοοικονομική σύγκριση – Γιατί οι επενδύσεις σε φράγματα είναι συμφέρουσες
Το ζήτημα της αποδοτικότητας επενδύσεων υποδομής
Κάθε δημόσια επένδυση αξιολογείται με βάση την καθαρή παρούσα αξία (NPV), τον χρόνο απόσβεσης (payback period) και τον λόγο οφέλους/κόστους (B/C ratio). Στην Ελλάδα, μεγάλα κεφάλαια κατευθύνθηκαν ιστορικά σε οδικά έργα, λιμάνια και αεροδρόμια, ενώ οι επενδύσεις σε υδατικά έργα έμειναν πίσω. Σήμερα, με την κλιματική κρίση και την ενεργειακή μετάβαση, η ανάλυση κόστους–οφέλους δείχνει ότι τα φράγματα και οι ταμιευτήρες έχουν υψηλότερο πολλαπλασιαστή ανάπτυξης από τις περισσότερες άλλες υποδομές.
Τα φράγματα ως «πολυλειτουργικές» επενδύσεις
Η βασική διαφορά είναι ότι τα φράγματα προσφέρουν πολλαπλά οφέλη ταυτόχρονα:
– Ύδρευση: ασφάλεια πόσιμου νερού για πόλεις και νησιά.
– Άρδευση: αύξηση παραγωγής και εισοδήματος στον πρωτογενή τομέα.
– Ενέργεια: καθαρή παραγωγή + αποθήκευση μέσω αντλησιοταμίευσης.
– Αντιπλημμυρική προστασία: πρόληψη δαπανών αποκατάστασης.
– Περιφερειακή ανάπτυξη: τουρισμός, υδατοκαλλιέργειες, αναψυχή.
Αντίθετα, οι δρόμοι, τα αεροδρόμια ή τα λιμάνια έχουν σχεδόν αποκλειστικά μονοδιάστατο όφελος: μεταφορική συνδεσιμότητα.
Έτσι, το B/C ratio ενός φράγματος μπορεί να είναι >2, ενώ σε δρόμους ή αεροδρόμια κυμαίνεται συχνά μεταξύ 1,1–1,3.
Σύγκριση κόστους–οφέλους με παραδείγματα
– Φράγμα Αλμωπαίου (72 εκ. €): άρδευση 120.000 στρ., αξία παραγωγής >50 εκ. €/έτος. Χρόνος απόσβεσης <10 χρόνια, χωρίς να υπολογιστεί το όφελος από πλημμυρική προστασία.
– Φράγμα Ενιπέα (315 εκ. €): προστατεύει τον κάμπο Φαρσάλων, όπου οι ζημιές από μία μόνο κακοκαιρία ξεπέρασαν τα 500 εκ. €. Χρόνος απόσβεσης <7 χρόνια.
τα φράγματα και οι ταμιευτήρες έχουν υψηλότερο πολλαπλασιαστή ανάπτυξης από τις περισσότερες άλλες υποδομές.
Τα φράγματα ως «πολυλειτουργικές» επενδύσεις
Η βασική διαφορά είναι ότι τα φράγματα προσφέρουν πολλαπλά οφέλη ταυτόχρονα:
– Ύδρευση: ασφάλεια πόσιμου νερού για πόλεις και νησιά. – Φράγμα Γαδουρά (Ρόδος): εξασφαλίζει υδροδότηση σε νησί με τουριστικά έσοδα >1 δισ. €/έτος. Χωρίς αυτό, οι υδατικές ελλείψεις θα είχαν σοβαρές επιπτώσεις στον τουρισμό.
Αντιθέτως, μεγάλοι οδικοί άξονες (π.χ. Ιόνια Οδός, κόστος >1 δισ. €) χρειάζονται >20 χρόνια για απόσβεση, βασιζόμενοι μόνο σε διόδια και έμμεση ανάπτυξη.
Το κόστος της «μη επένδυσης»
Οι πλημμύρες της Θεσσαλίας (2023) κόστισαν 3–4 δισ. € σε λίγες μέρες. Το ποσό αυτό ισοδυναμεί με το συνολικό κόστος 15–20 μεσαίων φραγμάτων.
Συνεπώς, η μη ύπαρξη έργων ταμίευσης οδηγεί σε υπερπολλαπλάσιο κοινωνικό κόστος από το όφελος που θα είχε μια έγκαιρη επένδυση.
Σύγκριση με άλλες υποδομές
– Δρόμοι: βελτιώνουν μεταφορές, αλλά έχουν φθίνουσα απόδοση μετά τον κορεσμό δικτύου.
– Αεροδρόμια/Λιμάνια: αποδίδουν κυρίως σε τουριστικές/εξαγωγικές περιοχές, αλλά απαιτούν συνεχή συντήρηση.
– Σιδηρόδρομοι: έχουν υψηλό κόστος και αργή απόσβεση, ειδικά στην Ελλάδα όπου το δίκτυο είναι περιορισμένο.
– Φράγματα: λειτουργούν 50–70 χρόνια, με χαμηλό λειτουργικό κόστος, και εξυπηρετούν ταυτόχρονα πολλαπλούς τομείς.
Οφέλη για τον πρωτογενή τομέα
Η αναβάθμιση της άρδευσης μέσω φραγμάτων μπορεί να αυξήσει την παραγωγή κατά 20–30%.
Αν η αξία της ελληνικής αγροτικής παραγωγής είναι ~10 δισ. €/έτος, μια αύξηση 20% σημαίνει +2 δισ. €/έτος στο ΑΕΠ, δηλαδή απόσβεση όλων των έργων «Ύδωρ 2.0» σε λιγότερο από 3 χρόνια.
Στην Ισπανία, αντίστοιχα προγράμματα άρδευσης αύξησαν τις εξαγωγές αγροτικών προϊόντων κατά 40% μέσα σε 15 χρόνια.
Οφέλη για την ενέργεια
Η ανάπτυξη αντλησιοταμιευτικών έργων (Αμφιλοχία, Μεσοχώρα, Αχελώος) μπορεί να εξοικονομήσει εκατοντάδες εκατομμύρια € από εισαγωγές φυσικού αερίου.
Με τιμές ενέργειας 80–100 €/MWh, η αποθήκευση 2–3 TWh/έτος ισοδυναμεί με >200 εκ. € εξοικονόμηση ετησίως.
Στην Πορτογαλία, το αντλησιοταμιευτικό έργο La Muela II αποσβέστηκε σε λιγότερο από 12 χρόνια.
Οφέλη για τον τουρισμό
Η σταθερή υδροδότηση νησιών όπως η Ρόδος, η Κρήτη και η Κέρκυρα αλλά και της Χαλκιδικής είναι προϋπόθεση για τουρισμό αξίας >20 δισ. €/έτος.
Ένα φράγμα που διασφαλίζει την ύδρευση μπορεί να στηρίξει έσοδα πολλαπλάσια του κόστους του.
Πολιτική προστασία και κοινωνικό όφελος
Ο συνδυασμός πρόληψης πλημμυρών, προστασίας καλλιεργειών και ασφάλειας ύδρευσης καθιστά τα φράγματα υποδομές υψηλής κοινωνικής αξίας.
Αντίθετα, άλλες υποδομές (π.χ. δρόμοι) δεν προσφέρουν τέτοιο «δίχτυ ασφαλείας».
Γιατί γυρίζει το κλίμα υπέρ των φραγμάτων
Σύγχρονες μελέτες (IEA, IHA, JRC, DOE) δείχνουν ότι τα υδροηλεκτρικά και οι αντλησιοταμιεύσεις είναι η φθηνότερη τεχνολογία μακράς διάρκειας αποθήκευσης. Με διάρκεια ζωής >50 έτη και χαμηλό λειτουργικό κόστος, παρέχουν πολλαπλές υπηρεσίες σε ενέργεια, ύδρευση, άρδευση και αντιπλημμυρική προστασία. Κάθε €1 σε φράγματα αποδίδει πολλαπλάσια: εξοικονόμηση >200 εκ. €/έτος σε εισαγωγές καυσίμων, αύξηση αγροτικού ΑΕΠ κατά 2 δισ. €/έτος, και αποφυγή ζημιών δισ. ευρώ από πλημμύρες.
Η έκρηξη αιολικών/φωτοβολταϊκών αυξάνει την ανάγκη για μακρά αποθήκευση, με τις αντλησιοταμιεύσεις να αποτελούν την μόνη ώριμη λύση μεγάλης κλίμακας. Η ΕΕ μέσω του Net-Zero Industry Act (2024) εντάσσει την αντλησιοταμίευση στις στρατηγικές τεχνολογίες, ενώ οι ΗΠΑ (DOE) δηλώνουν ότι η PSH είναι κρίσιμη για την αξιοπιστία του δικτύου. Παράλληλα, νέες περιβαλλοντικές πρακτικές μειώνουν τις επιπτώσεις και αυξάνουν την κοινωνική αποδοχή.
Η Ελλάδα διαθέτει πλέον ένα ισχυρό θεσμικό πλαίσιο: Κανονισμό Ασφάλειας Φραγμάτων (ΚΑΦ), Διοικητική Αρχή Φραγμάτων (ΔΑΦ), Φορείς Λειτουργίας Φραγμάτων (ΦΛΦ) με υποχρεωτική στελέχωση και την ΕΕΜΦ που εκπροσωπεί τη χώρα στην ICOLD. Αυτό σημαίνει ότι οι επενδύσεις μπορούν να υλοποιηθούν με ασφάλεια, αξιοπιστία και διεθνή αποδοχή.
Επίλογος – Συμπεράσματα
Η συνολική ανάλυση των προηγούμενων κεφαλαίων οδηγεί σε ένα αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα: τα φράγματα και οι ταμιευτήρες τους αποτελούν την πλέον συμφέρουσα, ασφαλή και βιώσιμη επενδυτική επιλογή για την Ελλάδα στην εποχή της κλιματικής κρίσης.
Η διεθνής εμπειρία καταδεικνύει ότι οι χώρες που επένδυσαν έγκαιρα σε υδατικά έργα διαθέτουν σήμερα ανθεκτικά συστήματα ύδρευσης, σταθερά ενεργειακά δίκτυα, ισχυρό πρωτογενή τομέα και μειωμένες απώλειες από φυσικές καταστροφές. Αντίθετα, η Ελλάδα παρουσιάζει σημαντική υστέρηση με περίπου 16 μεγάλα φράγματα ανά εκατομμύριο κατοίκους, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος κυμαίνεται στα 24–30. Η αναντιστοιχία αυτή μεταφράζεται σε χαμένες ευκαιρίες, υψηλότερο κόστος ενέργειας και νερού, καθώς και σε αυξημένους κινδύνους για τις τοπικές κοινωνίες.
Η κλιματική κρίση και η ανάγκη για ενεργειακή μετάβαση μεταβάλλουν το τοπίο: παρά τις ενστάσεις που εκφράστηκαν κατά το παρελθόν, διεθνώς το κλίμα αλλάζει υπέρ των φραγμάτων. Οι ταμιευτήρες δεν είναι πλέον μόνο εργαλεία ύδρευσης και άρδευσης· είναι «φυσικές μπαταρίες» που επιτρέπουν την ευρεία διείσδυση των ΑΠΕ, παρέχουν αντιπλημμυρική θωράκιση και ενισχύουν την ανθεκτικότητα ολόκληρων οικονομιών.
Το οικονομικό επιχείρημα είναι εξίσου ισχυρό: ο λόγος οφέλους/κόστους ξεπερνά το 2 σε πολλά έργα, με χρόνους απόσβεσης κάτω από 10 έτη, ενώ η διάρκεια ζωής τους υπερβαίνει τα 50–70 χρόνια. Σε αντίθεση με άλλες υποδομές μονοδιάστατου χαρακτήρα, τα φράγματα αποδίδουν σε πολλαπλούς τομείς: πρωτογενή (αγροτική παραγωγή), δευτερογενή (ενέργεια), τριτογενή (τουρισμός).
Για την Ελλάδα, οι προτάσεις πολιτικής είναι σαφείς:
1. Στόχοι σύγκλισης με την ΕΕ σε αριθμό φραγμάτων ανά πληθυσμό και ανά ΑΕΠ. Διπλασιασμός των φραγμάτων έως το 2040 (τουλάχιστον +180 νέα έργα).
2. Επενδύσεις σε νέα έργα αντλησιοταμίευσης , Ανάπτυξη 3–4 αντλησιοταμιευτικών έργων ισχύος >2 GW.
3. Σχεδιασμός πολυλειτουργικών έργων/φραγμάτων (ύδρευση, άρδευση, ενέργεια, αντιπλημμυρική προστασία).
4.. Ενίσχυση των θεσμών (ΚΑΦ, ΔΑΦ, ΦΛΦ, ΕΕΜΦ) ώστε να διασφαλίζεται η ασφάλεια και η βιωσιμότητα.
- Αύξηση πιστώσεων μέσω Ταμείου Ανάκαμψης, ΕΣΠΑ, EIB και ΣΔΙΤ.
6. Στόχος σύγκλισης: τουλάχιστον 25–30 φράγματα/εκ. κατοίκων και 1,5 φράγμα/δισ. € ΑΕΠ μέχρι το 2050.
7.. Σύνδεση των έργων με τον αγροτικό τομέα, τον τουρισμό και την ενεργειακή στρατηγική.
Η Ελλάδα δεν έχει την πολυτέλεια της καθυστέρησης. Κάθε χρόνο που περνά χωρίς ουσιαστικές επενδύσεις μεταφράζεται σε δισεκατομμύρια ευρώ χαμένων πόρων, σε αυξημένους κινδύνους για την κοινωνία και σε υποχώρηση της ανταγωνιστικότητας. Τα φράγματα και οι ταμιευτήρες τους δεν είναι μια επιλογή πολυτέλειας· είναι το αναπτυξιακό στοίχημα της χώρας και η μόνη ρεαλιστική απάντηση στην κλιματική κρίση. Συνεπώς, η στρατηγική στροφή της Ελλάδας προς επενδύσεις σε φράγματα και ταμιευτήρες είναι οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά συμφέρουσα – πολύ περισσότερο από επενδύσεις σε μονοδιάστατες υποδομές
