Νέα εστία πίεσης στο κόστος ενέργειας δημιουργεί η απότομη άνοδος της χονδρεμπορικής τιμής του ηλεκτρικού ρεύματος, με την αγορά να εισέρχεται σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας και την κυβέρνηση να εξετάζει ήδη εναλλακτικά σενάρια στήριξης των καταναλωτών.
Η μέση τιμή στην αγορά επόμενης ημέρας έφτασε στα 173,73 ευρώ ανά Μεγαβατώρα, καταγράφοντας νέο υψηλό για το 2026 και ενισχύοντας τους φόβους ότι οι αυξήσεις μπορεί να περάσουν στα τιμολόγια λιανικής. Την ίδια στιγμή, η διεθνής εικόνα στο φυσικό αέριο επιβαρύνει ακόμη περισσότερο τις προβλέψεις για τους επόμενους μήνες.
Στο δυσμενές σενάριο για τον χειμώνα, η τιμή του ευρωπαϊκού δείκτη TTF θα μπορούσε να κινηθεί ακόμη και προς τα 100 ευρώ ανά Μεγαβατώρα τον Δεκέμβριο. Μια τέτοια εξέλιξη θα αύξανε σημαντικά το κόστος ηλεκτροπαραγωγής και θα δυσκόλευε ταυτόχρονα την προσπάθεια της Ευρώπης να ενισχύσει τα αποθέματα φυσικού αερίου πριν από την περίοδο αυξημένης χειμερινής κατανάλωσης.
Η πίεση επομένως δεν αφορά μόνο την τρέχουσα τιμή του ρεύματος, αλλά ένα ευρύτερο ενεργειακό περιβάλλον στο οποίο συμπίπτουν ακραίες καιρικές συνθήκες, χαμηλή παραγωγή από ορισμένες ΑΠΕ, περιορισμοί στην πυρηνική ηλεκτροπαραγωγή και υψηλές τιμές αερίου.
Καύσωνας και λειψυδρία αλλάζουν το ενεργειακό μείγμα
Ο Αύγουστος εξελίσσεται σε έναν εξαιρετικά δύσκολο μήνα για την ευρωπαϊκή ηλεκτρική αγορά. Οι παρατεταμένες υψηλές θερμοκρασίες έχουν αυξήσει σημαντικά τη ζήτηση για κλιματισμό, ενώ ταυτόχρονα η ξηρασία και η υποχώρηση της στάθμης μεγάλων ποταμών έχουν δημιουργήσει προβλήματα στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας.
Σε αρκετές ευρωπαϊκές χώρες, τα πυρηνικά εργοστάσια χρησιμοποιούν ποτάμια για την ψύξη των εγκαταστάσεών τους. Όταν η στάθμη των υδάτων υποχωρεί ή η θερμοκρασία τους αυξάνεται υπερβολικά, οι μονάδες υποχρεώνονται να περιορίσουν την παραγωγή τους. Έτσι, σημαντικές ποσότητες φθηνότερης και σταθερής ισχύος βγαίνουν προσωρινά από το σύστημα.
Την ίδια στιγμή, οι ασθενέστεροι άνεμοι περιορίζουν τη συμμετοχή των αιολικών πάρκων, τα οποία σε ημέρες υψηλής παραγωγής μπορούν να μειώσουν αισθητά τη χονδρεμπορική τιμή.
Το αποτέλεσμα είναι το ηλεκτρικό σύστημα να στηρίζεται περισσότερο στα φωτοβολταϊκά κατά τις ώρες ηλιοφάνειας και κυρίως στις μονάδες φυσικού αερίου όταν η ζήτηση παραμένει υψηλή. Επειδή όμως το αέριο είναι ακριβό, η μεγαλύτερη συμμετοχή του στο ενεργειακό μείγμα ανεβάζει και την οριακή τιμή στην αγορά.
Οι ενδείξεις θέλουν τις υψηλές τιμές να συνεχίζονται για το υπόλοιπο του Αυγούστου, ενώ δεν αποκλείεται το ίδιο περιβάλλον να διατηρηθεί και τον Σεπτέμβριο, εφόσον δεν υπάρξει ουσιαστική αποκλιμάκωση στις διεθνείς ενεργειακές αγορές.
Τα τρία σενάρια για τα τιμολόγια ρεύματος
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, το οικονομικό επιτελείο εξετάζει διαφορετικές επιλογές ώστε να περιοριστεί η επίπτωση στους λογαριασμούς των νοικοκυριών.
Το πρώτο σενάριο αφορά την επιστροφή της επιδότησης στα τιμολόγια ηλεκτρικού ρεύματος, με λογική αντίστοιχη εκείνης που εφαρμόστηκε στην προηγούμενη ενεργειακή κρίση. Πρόκειται για την πιο άμεση παρέμβαση, καθώς η στήριξη θα μπορούσε να απορροφήσει μέρος της αύξησης πριν φτάσει στον τελικό λογαριασμό.
Το δεύτερο σενάριο αφορά ένα νέο energy pass, το οποίο θα μπορούσε να συνδέεται με τη μηνιαία κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας και να συνοδεύεται από εισοδηματικά κριτήρια. Σε αυτή την περίπτωση η ενίσχυση δεν θα περνούσε υποχρεωτικά μέσα από το τιμολόγιο, αλλά θα κατευθυνόταν στοχευμένα στους δικαιούχους.
Το τρίτο ενδεχόμενο έχει πιο δομικό χαρακτήρα και αφορά τη μετακίνηση οικιακών καταναλωτών από τα πράσινα και κίτρινα τιμολόγια προς τα μπλε, σταθερά συμβόλαια. Πρόκειται για λύση που έχει εξεταστεί και στο παρελθόν, χωρίς να εφαρμοστεί, καθώς η υποχρεωτικότητα μιας τέτοιας μετάβασης δημιουργεί σύνθετα ζητήματα ανταγωνισμού και προστασίας του καταναλωτή.
Τα δύο πρώτα μέτρα έχουν χαρακτήρα άμεσης ανακούφισης. Το τρίτο, εφόσον επανέλθει σοβαρά στο τραπέζι, θα μπορούσε να αποκτήσει περισσότερο μεσοπρόθεσμο χαρακτήρα, με στόχο να περιορίσει την έκθεση των νοικοκυριών στις απότομες διακυμάνσεις της χονδρεμπορικής αγοράς.
Οι οριστικές αποφάσεις αναμένεται να συνδεθούν με την πορεία των τιμών τις επόμενες ημέρες και με το ύψος των τιμολογίων που θα ανακοινώσουν οι προμηθευτές.
Η ρήτρα διαφυγής και το πακέτο της ΔΕΘ
Πέρα από τις βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις, η κυβέρνηση προετοιμάζει και ένα μεγαλύτερο πλαίσιο για τη μείωση του ενεργειακού κόστους, το οποίο αναμένεται να παρουσιαστεί στη ΔΕΘ.
Κεντρικό εργαλείο είναι η ενεργοποίηση της νέας ρήτρας διαφυγής για τις ενεργειακές δαπάνες, η οποία θα επιτρέψει την υλοποίηση έργων συνολικού ύψους περίπου 1 δισ. ευρώ την περίοδο 2026-2028 με εθνικούς πόρους.
Το σχέδιο περιλαμβάνει επενδύσεις σε συστήματα αποθήκευσης ενέργειας από ΑΠΕ, δράσεις εξοικονόμησης, ενεργειακές αναβαθμίσεις κτιρίων και νέες υποδομές. Η λογική είναι ότι η αντιμετώπιση των υψηλών τιμών δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον σε επιδοτήσεις, αλλά απαιτεί αλλαγές που θα μειώσουν μόνιμα την κατανάλωση και την εξάρτηση από ακριβές μονάδες παραγωγής.
Ιδιαίτερο βάρος αναμένεται να δοθεί στα νέα προγράμματα «Εξοικονομώ», στις αντλίες θερμότητας, στην ενεργειακή θωράκιση κατοικιών και στην εγκατάσταση περισσότερων συστημάτων αποθήκευσης. Η αποθήκευση θεωρείται κρίσιμη, καθώς επιτρέπει να αξιοποιείται μεγαλύτερο μέρος της φθηνής παραγωγής από φωτοβολταϊκά και αιολικά ακόμη και όταν αυτή δεν συμπίπτει χρονικά με τις ώρες υψηλής ζήτησης.
Το κυβερνητικό επιχείρημα είναι ότι ένα συνδυασμένο πρόγραμμα τέτοιων παρεμβάσεων μπορεί σταδιακά να οδηγήσει σε μείωση έως 30% του ενεργειακού κόστους για νοικοκυριά που θα αξιοποιήσουν τις διαθέσιμες τεχνολογίες εξοικονόμησης και αυτοπαραγωγής.
Η δύσκολη εξίσωση του χειμώνα
Το μεγαλύτερο ρίσκο παραμένει, πάντως, η πορεία του φυσικού αερίου. Εάν το TTF κινηθεί έντονα ανοδικά προς τον χειμώνα, η πίεση θα μεταφερθεί αναπόφευκτα και στην αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, καθώς οι μονάδες αερίου εξακολουθούν να έχουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση των τιμών.
Παράλληλα, η Ευρώπη χρειάζεται μεγάλες ποσότητες φυσικού αερίου για να αναπληρώσει τις αποθήκες της. Αυτό σημαίνει ότι πρέπει να ανταγωνιστεί την Ασία για διαθέσιμα φορτία LNG σε μια περίοδο έντονης γεωπολιτικής αβεβαιότητας.
Έτσι, η άνοδος της χονδρικής στα 173,73 ευρώ ανά Μεγαβατώρα λειτουργεί ως προειδοποιητικό σήμα για το τι μπορεί να ακολουθήσει. Εάν το φυσικό αέριο παραμείνει ακριβό και οι ΑΠΕ δεν ενισχύσουν αρκετά την παραγωγή τους, οι πιέσεις στα τιμολόγια ενδέχεται να συνεχιστούν.
Το επόμενο διάστημα θα κρίνει αν θα χρειαστεί νέα έκτακτη κρατική στήριξη ή αν η αγορά θα αποκλιμακωθεί από μόνη της. Σε κάθε περίπτωση, η ενεργειακή εξίσωση του φθινοπώρου και του χειμώνα επιστρέφει στην κορυφή της οικονομικής ατζέντας, με νοικοκυριά, επιχειρήσεις και κρατικό προϋπολογισμό να βρίσκονται ξανά αντιμέτωποι με τον κίνδυνο ενός νέου κύματος ενεργειακού κόστους.
