Το Συμβούλιο της Επικρατείας διατήρησε σε ισχύ το Προεδρικό Διάταγμα του 2022 για την πολεοδομική ανασυγκρότηση της πυρόπληκτης περιοχής. Ιδιαίτερη σημασία έχουν οι κρίσεις για το ρέμα Παππά, την επιλογή ανοικτής κοίτης, τις επεμβάσεις στο οδικό δίκτυο και τη σχέση του πολεοδομικού σχεδιασμού με τους δασικούς χάρτες.
Την απόρριψη της αίτησης ακύρωσης κατά του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου (ΕΠΣ) της πυρόπληκτης περιοχής στο Μάτι αποφάσισε το Ε΄ Τμήμα του Συμβουλίου της Επικρατείας, με την απόφαση ΣτΕ 640/2026, η οποία επανήλθε στην επικαιρότητα με δημοσίευμα της 22ας Οκτωβρίου 2026.
Η απόφαση, που δημοσιεύθηκε στις 6 Μαΐου 2026, αφορά το Προεδρικό Διάταγμα της 7ης Ιουνίου 2022 (ΦΕΚ Δ΄ 398/10.06.2022), με το οποίο εγκρίθηκε το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο στην πυρόπληκτη περιοχή των Δημοτικών Ενοτήτων Νέας Μάκρης και Ραφήνας, των Δήμων Μαραθώνα και Ραφήνας–Πικερμίου.
Το ΣτΕ απέρριψε στο σύνολό της την αίτηση ακύρωσης, διατηρώντας το θεσμικό πλαίσιο του σχεδιασμού, το οποίο περιλαμβάνει ζώνες πολεοδόμησης, χρήσεις γης, όρους και περιορισμούς δόμησης, περιβαλλοντικές ρυθμίσεις και οριογραμμές υδατορεμάτων.
Η απόφαση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τον τεχνικό κλάδο, καθώς εξετάζει τη νομιμότητα βασικών επιλογών του πολεοδομικού σχεδιασμού σε μια περιοχή με σύνθετα προβλήματα δόμησης, δασικών χαρακτηρισμών και αντιπλημμυρικής προστασίας.
Τι αφορά η απόφαση ΣτΕ 640/2026
Η αίτηση ακύρωσης είχε κατατεθεί τον Οκτώβριο του 2022 από ιδιοκτήτες ακινήτων και σύλλογο της περιοχής του Νέου Βουτζά.
Οι αιτούντες αμφισβήτησαν τη νομιμότητα επιμέρους ρυθμίσεων και της διαδικασίας έγκρισης του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου.
Μεταξύ άλλων, προβλήθηκαν αντιρρήσεις σχετικά με:
- Τη διαδικασία προέγκρισης και τις γνωμοδοτήσεις των αρμόδιων πολεοδομικών οργάνων.
- Τη στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση του σχεδίου.
- Την ένταξη εκτάσεων σε ζώνες με ειδικό νομικό καθεστώς ή περιορισμούς δόμησης.
- Την αξιοποίηση του δασικού χάρτη κατά την κατάρτιση του σχεδίου.
- Την οριοθέτηση των ρεμάτων και την πρόβλεψη έργων διευθέτησης.
- Τις επεμβάσεις στο υφιστάμενο οδικό δίκτυο.
Στη διαδικασία παρενέβη υπέρ της διατήρησης του διατάγματος ο Δήμος Ραφήνας–Πικερμίου.
Το Δικαστήριο απέρριψε τους λόγους ακύρωσης και έκανε δεκτή την παρέμβαση του Δήμου.
Ρέμα Παππά: Η επιλογή ανοικτής κοίτης και η απόρριψη της κλειστής διατομής
Ένα από τα σημαντικότερα τεχνικά ζητήματα που εξέτασε το ΣτΕ αφορά την οριοθέτηση και διευθέτηση του ρέματος Παππά, ιδίως στο κατάντη τμήμα του, από τη διασταύρωση με την οδό Καρπάθου έως την εκβολή στη θάλασσα.
Σύμφωνα με τις υδραυλικές και υδρολογικές μελέτες που εξετάστηκαν στο πλαίσιο της υπόθεσης, η ιστορική κοίτη στο συγκεκριμένο τμήμα έχει υποστεί εκτεταμένες ανθρωπογενείς αλλοιώσεις και καταπατήσεις, με αποτέλεσμα να μην διατηρεί την αρχική της μορφολογία.
Ο πολεοδομικός σχεδιασμός προέκρινε την ανασύσταση της κοίτης, με χρήση ανοικτών διατομών όπου αυτό είναι τεχνικά εφικτό, λαμβάνοντας παράλληλα υπόψη τις επιπτώσεις στις υφιστάμενες ιδιοκτησίες και υποδομές.
Κατά την εξέταση των εναλλακτικών λύσεων είχε αξιολογηθεί προηγούμενη πρόταση, η οποία προέβλεπε διευθέτηση με κλειστή διατομή για συνεχές μήκος περίπου 900 μέτρων.
Ωστόσο, σύμφωνα με τα στοιχεία της Στρατηγικής Μελέτης Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων που παρατίθενται στην απόφαση, η λύση αυτή παρουσίαζε σοβαρά προβλήματα:
- Ανεπαρκή υδραυλική ικανότητα στο μεγαλύτερο μέρος της προτεινόμενης κλειστής διατομής.
- Ανάγκη εκσκαφών μεγάλου βάθους, άνω των 6 μέτρων σε συγκεκριμένα τμήματα.
- Μεγαλύτερες κατασκευαστικές δυσκολίες.
- Περιβαλλοντικές επιβαρύνσεις από τον εκτεταμένο εγκιβωτισμό του ρέματος.
Η λύση που τελικά προκρίθηκε βασίζεται κυρίως σε ανοικτές διατομές, με σκοπό την αποκατάσταση της φυσικής λειτουργίας του υδατορέματος και τη μείωση των κινδύνων πλημμύρας.
Το ΣτΕ έκρινε ότι η συγκεκριμένη επιλογή στηρίζεται σε επαρκή τεχνική τεκμηρίωση και απέρριψε τις σχετικές αντιρρήσεις.
Τι προβλέπεται για τις οδούς Αργυράς Ακτής και Πανορμιτών Τήνου
Η διευθέτηση του ρέματος Παππά επηρεάζει και τμήματα του τοπικού οδικού δικτύου.
Οι αιτούντες αμφισβήτησαν τις προβλέψεις που συνεπάγονται κατάργηση τμημάτων των οδών Αργυράς Ακτής και Πανορμιτών Τήνου, προκειμένου να αποκατασταθεί η διαδρομή της κοίτης προς τη θάλασσα.
Το Δικαστήριο δέχθηκε ότι οι συγκεκριμένες παρεμβάσεις εντάσσονται στην προσπάθεια ανασύστασης της ιστορικής κοίτης του ρέματος, η οποία είχε αλλοιωθεί από προηγούμενες ανθρώπινες επεμβάσεις.
Σύμφωνα με την τεχνική λύση που εξετάστηκε, στο επίμαχο τμήμα επιδιώκεται να περιοριστούν οι κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, καθώς η χάραξη δεν θίγει υφιστάμενα κτίσματα στο συγκεκριμένο σημείο, αλλά μάντρες και άλλες διαμορφώσεις.
Παράλληλα, προβλέπονται πεζόδρομοι πλάτους 3 μέτρων εκατέρωθεν του ρέματος, ώστε να εξασφαλίζεται η δυνατότητα διέλευσης και πρόσβασης για τη συντήρησή του.
Η δικαστική κρίση αφορά τις συγκεκριμένες πολεοδομικές προβλέψεις και δεν σημαίνει ότι έχουν ήδη εκτελεστεί οι αντίστοιχες τεχνικές παρεμβάσεις.
Πλημμυρικός κίνδυνος: Το κριτήριο της περιόδου επαναφοράς 50 ετών
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το σκεπτικό του ΣτΕ ως προς τη μεθοδολογία των υδρολογικών και υδραυλικών μελετών.
Για τα υδατορέματα της περιοχής χρησιμοποιήθηκαν δεδομένα του εγκεκριμένου Σχεδίου Διαχείρισης Κινδύνων Πλημμύρας του Υδατικού Διαμερίσματος Αττικής, με περίοδο επαναφοράς 50 ετών.
Το Δικαστήριο δέχθηκε ότι η οριοθέτηση των ρεμάτων μπορεί να πραγματοποιείται στο πλαίσιο ευρύτερου πολεοδομικού σχεδιασμού, υπό την προϋπόθεση ότι διασφαλίζεται η φυσική τους λειτουργία και ότι προηγείται η απαιτούμενη τεχνική τεκμηρίωση.
Απέρριψε επίσης τον ισχυρισμό ότι η οριοθέτηση του ρέματος Παππά δεν ήταν νόμιμη επειδή το συγκεκριμένο ρέμα δεν εντάσσεται σε Ζώνη Δυνητικά Υψηλού Κινδύνου Πλημμύρας.
Σύμφωνα με την απόφαση, η ένταξη σε τέτοια ζώνη δεν αποτελεί αναγκαία προϋπόθεση για την οριοθέτηση ενός υδατορέματος.
Η κρίση αυτή έχει γενικότερο τεχνικό ενδιαφέρον, καθώς αποσαφηνίζει ότι ο σχεδιασμός της προστασίας των ρεμάτων δεν μπορεί να εξαρτάται αποκλειστικά από έναν συγκεκριμένο χαρακτηρισμό σε χάρτη πλημμυρικού κινδύνου.
Δασικοί χάρτες: Γιατί το ΣτΕ έκρινε νόμιμη την επιλογή της Διοίκησης
Το Δικαστήριο εξέτασε επίσης αντιρρήσεις ιδιοκτητών σχετικά με τον δασικό χαρακτήρα εκτάσεων που περιλαμβάνονται στην περιοχή του σχεδίου.
Οι αιτούντες υποστήριξαν ότι ορισμένες ιδιοκτησίες είχαν ενταχθεί εσφαλμένα σε ζώνες εκτός πολεοδόμησης ή περιοχές ειδικού νομικού καθεστώτος, παρότι, σύμφωνα με τις θέσεις τους, υπήρχαν στοιχεία που τεκμηρίωναν διαφορετικό χαρακτήρα.
Το ΣτΕ έκρινε ότι, κατά την κατάρτιση του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου, η Διοίκηση νόμιμα έλαβε υπόψη τα δεδομένα του αναρτημένου δασικού χάρτη και τις υφιστάμενες πράξεις αναδάσωσης.
Κατά το σκεπτικό της απόφασης, η διαδικασία ακύρωσης του πολεοδομικού διατάγματος δεν μπορεί να χρησιμοποιείται για έμμεση αμφισβήτηση της νομιμότητας των συγκεκριμένων δασικών πράξεων.
Η αμφισβήτηση του δασικού χαρακτηρισμού πρέπει να ακολουθεί τις ιδιαίτερες διοικητικές και δικαστικές διαδικασίες που προβλέπονται για τον σκοπό αυτό.
Το Δικαστήριο επισημαίνει επίσης ότι πιθανές μελλοντικές μεταβολές στα δεδομένα του δασικού χάρτη μπορούν να ληφθούν υπόψη σε ενδεχόμενο μεταγενέστερο σχεδιασμό των επηρεαζόμενων περιοχών.
Επομένως, η απόφαση δεν αποτελεί οριστική εξατομικευμένη κρίση για τον δασικό χαρακτήρα κάθε ιδιοκτησίας. Επικυρώνει τη νομιμότητα του τρόπου με τον οποίο η Διοίκηση αξιοποίησε τα διαθέσιμα δασικά δεδομένα κατά την έγκριση του ΕΠΣ.
Στρατηγική περιβαλλοντική εκτίμηση και διαδικασία έγκρισης
Με την ίδια απόφαση απορρίφθηκαν ισχυρισμοί που αφορούσαν τη διαδικασία περιβαλλοντικής έγκρισης του πολεοδομικού σχεδίου.
Το ΣτΕ εξέτασε τη σχέση ανάμεσα στη Στρατηγική Μελέτη Περιβαλλοντικών Επιπτώσεων (ΣΜΠΕ) και στην τελική πράξη περιβαλλοντικής έγκρισης.
Δέχθηκε ότι η αρμόδια περιβαλλοντική αρχή δεν υποχρεούται να υιοθετεί αυτούσιο το σύνολο του περιεχομένου της υποβληθείσας ΣΜΠΕ.
Η περιβαλλοντική έγκριση διαμορφώνεται με αξιολόγηση της μελέτης, των αποτελεσμάτων της διαβούλευσης και των γνωμοδοτήσεων των αρμόδιων υπηρεσιών.
Το Δικαστήριο απέρριψε επίσης αντιρρήσεις για τη διαδικασία διαβούλευσης μετά τις τροποποιήσεις που προέκυψαν λόγω του δασικού χάρτη, καθώς και για επιμέρους ζητήματα σύνθεσης και λειτουργίας των αρμόδιων συλλογικών οργάνων.
Το Ρυμοτομικό Σχέδιο Εφαρμογής έχει ήδη εγκριθεί από το 2025
Η δικαστική απόφαση πρέπει να εξετάζεται σε συνδυασμό με την πορεία του πολεοδομικού σχεδιασμού που ακολούθησε το Προεδρικό Διάταγμα του 2022.
Ειδικότερα, με την απόφαση ΥΠΕΝ/ΔΝΕΠ/14420/603/07.02.2025 (ΦΕΚ Δ΄ 98/11.03.2025) εγκρίθηκε το Ρυμοτομικό Σχέδιο Εφαρμογής (ΡΣΕ) της πυρόπληκτης περιοχής και κυρώθηκε η σχετική Πράξη Εφαρμογής.
Σύμφωνα με την επίσημη ανακοίνωση του ΥΠΕΝ τον Μάρτιο του 2025, η ίδια πράξη περιλαμβάνει περιβαλλοντική έγκριση για προβλεπόμενα υδραυλικά και λιμενικά έργα, καθώς και για τον Παραλιακό Περίπατο.
Κατά συνέπεια, η απόφαση ΣτΕ 640/2026 δεν σηματοδοτεί την έναρξη εκπόνησης του Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής, καθώς το συγκεκριμένο στάδιο έχει ήδη θεσμοθετηθεί.
Αντίθετα, αφορά τη δικαστική αμφισβήτηση της νομιμότητας του προγενέστερου Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου.
Εξίσου σημαντικό είναι ότι η απόρριψη της αίτησης ακύρωσης κατά του Προεδρικού Διατάγματος του 2022 δεν ισοδυναμεί με αυτοτελή δικαστικό έλεγχο όλων των ειδικών ρυθμίσεων, εγκρίσεων και τεχνικών λεπτομερειών της απόφασης του 2025.
Ποιες είναι οι πρακτικές συνέπειες για τους μηχανικούς
Η απόφαση ενδιαφέρει ιδιαίτερα τους μηχανικούς που ασχολούνται με τοπογραφικές αποτυπώσεις, πολεοδομικές μελέτες, οικοδομικές άδειες, δασικά ζητήματα και υδραυλικά έργα.
Για τις ιδιοκτησίες που βρίσκονται εντός της περιοχής του Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου, η τεχνική αξιολόγηση πρέπει να λαμβάνει υπόψη τη θέση του ακινήτου στις θεσμοθετημένες ζώνες, τα ισχύοντα ρυμοτομικά δεδομένα, τους όρους δόμησης και τυχόν περιορισμούς που συνδέονται με υδατορέματα ή δασικούς χαρακτηρισμούς.
Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται όταν μια ιδιοκτησία βρίσκεται κοντά σε οριοθετημένο ρέμα ή επηρεάζεται από προβλεπόμενες παρεμβάσεις στη φυσική κοίτη και στο οδικό δίκτυο.
Στις περιπτώσεις αυτές είναι αναγκαίο να εξετάζονται τα ισχύοντα διαγράμματα και οι ειδικές ρυθμίσεις του ΕΠΣ και του ΡΣΕ, καθώς και η κατάσταση υλοποίησης των αντίστοιχων έργων.
Όπως προκύπτει από το σκεπτικό της δικαστικής απόφασης, η διάκριση ανάμεσα στις οριογραμμές χωρίς έργα και στις οριογραμμές υπό την προϋπόθεση κατασκευής έργων διευθέτησης έχει ιδιαίτερη σημασία.
Η ισχύς της μιας ή της άλλης κατάστασης δεν μπορεί να τεκμαίρεται μόνο από την πρόβλεψη των έργων στον πολεοδομικό σχεδιασμό.
Η σημασία της απόφασης για την πολεοδομική ανασυγκρότηση
Η απόφαση ΣτΕ 640/2026 διατηρεί σε ισχύ το Προεδρικό Διάταγμα που θεσμοθέτησε το Ειδικό Πολεοδομικό Σχέδιο για το Μάτι, απορρίπτοντας τις συγκεκριμένες αιτιάσεις που εξετάστηκαν κατά τον ακυρωτικό έλεγχο.
Αποκτά ιδιαίτερη σημασία για την πολεοδομική και περιβαλλοντική αντιμετώπιση των ρεμάτων, καθώς επιβεβαιώνει την ανάγκη συνδυασμού υδραυλικής επάρκειας, προστασίας της φυσικής κοίτης και τεκμηριωμένης αξιολόγησης των εναλλακτικών τεχνικών λύσεων.
Παράλληλα, αποσαφηνίζει τα όρια του ελέγχου ενός πολεοδομικού σχεδίου σε σχέση με ήδη εκδοθείσες πράξεις δασικού χαρακτήρα και τη διαδικασία στρατηγικής περιβαλλοντικής εκτίμησης.
Η πρακτική εφαρμογή του σχεδιασμού, πάντως, εξακολουθεί να απαιτεί εξέταση του ισχύοντος Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής, των σχετικών περιβαλλοντικών εγκρίσεων και της πραγματικής κατάστασης των προβλεπόμενων έργων.
Πηγές
Πρωτογενείς πηγές
- Συμβούλιο της Επικρατείας – Απόφαση 640/2026, πλήρες κείμενο μέσω της Τράπεζας Νομικών Πληροφοριών ΙΣΟΚΡΑΤΗΣ
- Προεδρικό Διάταγμα 7.6.2022, ΦΕΚ Δ΄ 398/10.06.2022 – Έγκριση Ειδικού Πολεοδομικού Σχεδίου στην πυρόπληκτη περιοχή Νέας Μάκρης και Ραφήνας.
- ΥΠΕΝ – Έγκριση Ρυμοτομικού Σχεδίου Εφαρμογής και Πράξης Εφαρμογής, ΦΕΚ Δ΄ 98/11.03.2025
Νεότερη δημοσιογραφική κάλυψη
