Τα αποθέματα της Ευρώπης σε φυσικό αέριο το οποίο χρησιμοποιείται για θέρμανση και παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας επανέρχονται στο προσκήνιο. Όπως αναφέρει σε δημοσίευμα το Bloomberg, πριν τέσσερα χρόνια, οι κυβερνήσεις και ο ενεργειακός κλάδος της περιοχής δαπάνησαν ποσά – ρεκόρ για να αναπληρώσουν τα αποθέματα, τα οποία είχαν μειωθεί δραματικά καθώς η κρίση εφοδιασμού που προκλήθηκε από τη ρωσική εισβολή στην Ουκρανία οδήγησε σε εκτίναξη τιμών.
Τώρα, ο πόλεμος με το Ιράν δυσκολεύει τη συγκέντρωση αποθεμάτων για το χειμώνα, ενώ η ζήτηση για φυσικό αέριο αρχίζει να κορυφώνεται.
Η σύγκρουση στη Μέση Ανατολή έχει περιορίσει σημαντικά τη διέλευση πλοίων από τα Στενά του Ορμούζ, από όπου συνήθως διακινείται το ένα πέμπτο των παγκόσμιων φορτίων υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG). Οι ανησυχίες για βραχυπρόθεσμες ελλείψεις έχουν ωθήσει επανειλημμένα τις θερινές τιμές του φυσικού αερίου πάνω από τις τιμές των χειμερινών συμβολαίων, μειώνοντας το κίνητρο των traders να αποθηκεύσουν καύσιμα.
Υπάρχουν ελάχιστες ενδείξεις ότι οι ΗΠΑ και το Ιράν πλησιάζουν σε μια συμφωνία ειρήνης που θα επέτρεπε την αποκατάσταση της διέλευσης από τα Στενά του Ορμούζ, ενώ η Ευρώπη έχει πλέον μόνο λίγους μήνες πριν από την έναρξη του χειμώνα. Τα αποθέματά της ήταν μόλις 59% γεμάτα στις 10 Αυγούστου, το χαμηλότερο εποχικό επίπεδο σε στοιχεία που χρονολογούνται από το 2009. Ο κίνδυνος είναι η περιοχή να διαθέτει μικρό περιθώριο ασφαλείας απέναντι σε διαταραχές του εφοδιασμού και απότομες αυξήσεις των τιμών, καθώς εισέρχεται στην περίοδο κορύφωσης της κατανάλωσης φυσικού αερίου.
Γιατί επανέρχονται οι ανησυχίες για τα αποθέματα φυσικού αερίου της Ευρώπης;
Σύμφωνα με το Bloomberg, η Ευρώπη μπήκε στον περασμένο χειμώνα με αποθέματα χαμηλότερα από τα συνηθισμένο, αφού η δύσκολη περίοδος αναπλήρωσης το 2025 δεν έδωσε στους εμπόρους επαρκή κίνητρα να αποθηκεύσουν φυσικό αέριο για μελλοντική παράδοση. Τα αποθέματα εξαντλήθηκαν πέρυσι λόγω περιόδων χειμερινών καιρικών συνθηκών χωρίς άνεμο, που οδήγησαν σε αύξηση της κατανάλωσης φυσικού αερίου.
Οι εικασίες ότι η Γερμανία θα παρέβαινε για να στηρίξει την αποθήκευση κάτι που τελικά δεν συνέβη, προκάλεσαν διακυμάνσεις στις τιμές που μείωσαν ακόμη περισσότερο το κίνητρο για την αναπλήρωση των αποθεμάτων.
Φέτος, ο πόλεμος στη Μέση Ανατολή και το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ έχει ουσιαστικά διακόψει τις εξαγωγές από το Κατάρ, το οποίο συνήθως είναι ο δεύτερος μεγαλύτερος κατασκευαστής LNG. Οι αγοραστές από την Ασία που είναι περισσότερο εκτεθειμένοι στην κατάσταση έσπευσαν να απορροφήσουν φορτία που διαφορετικά θα κατευθύνονταν στην Ευρώπη. Το εξελισσόμενο φαινόμενο Ελ Νίνιο σε συνδυασμό με τα διαδοχικά κύματα καύσωνα, αύξησε περισσότερο τη ζήτηση για το καύσιμο που χρησιμοποιείται για ψύξη.
Ορισμένες χώρες αντέδρασαν πιο γρήγορα. Η Ιταλία, ο μεγαλύτερος αγοραστής LNG του Κατάρ στην Ευρώπη, ανανέωσε τα κίνητρα για την ενθάρρυνση μεγαλύτερης αποθήκευσης. Η Γερμανία εξακολουθεί να αντιστέκεται σε τέτοια μέτρα, ακόμη και καθώς τα επίπεδα των αποθεμάτων φυσικού αερίου της υστερούν σε σχέση με χώρες όπως η Ιταλία και η Γαλλία.
Εάν η προσφορά παραμείνει περιορισμένη και η Ευρώπη μπει στον χειμώνα με χαμηλά αποθέματα φυσικού αερίου, ενδέχεται να αναγκαστεί να πληρώσει ακόμη υψηλότερες τιμές κατά τους ψυχρότερους μήνες, προκειμένου να καλύψει τη ζήτηση για θέρμανση και ηλεκτρική ενέργεια. Οι ευρωπαϊκές τιμές φυσικού αερίου έχουν ήδη σχεδόν διπλασιαστεί σε ετήσια βάση, ενώ η διακοπή του LNG από το Κατάρ έχει καθυστερήσει τουλάχιστον κατά δύο χρόνια την αναμενόμενη παγκόσμια υπερπροσφορά, σύμφωνα με τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας (IEA).
Το πόσο έντονα θα πρέπει να ανταγωνιστεί η Ευρώπη για LNG θα εξαρτηθεί σε μεγάλο βαθμό από τη ζήτηση της Κίνας, η οποία είναι μεγάλος καταναλωτής φυσικού αερίου, από την αύξηση της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στους πυρηνικούς σταθμούς της Ιαπωνίας και από τις καιρικές συνθήκες στην Ασία.
Πόσο εξαρτάται η Ευρώπη από τα αποθέματα φυσικού αερίου;
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει το δεύτερο μεγαλύτερο δίκτυο εγκαταστάσεων αποθήκευσης στον κόσμο μετά τις ΗΠΑ. Τα αποθέματα καλύπτουν συνήθως περίπου 30% των χειμερινών αναγκών της Ένωσης σε φυσικό αέριο και περισσότερο από 50% κατά τις ψυχρότερες ημέρες, ιδιαίτερα όταν οι χαμηλές ταχύτητες των ανέμων περιορίζουν την παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές.
Η Ευρώπη βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε αυτά τα αποθέματα, καθώς η χρήση φυσικού αερίου περίπου διπλασιάζεται όταν οι κάτοικοι της ηπείρου ενεργοποιούν τα συστήματα θέρμανσης. Ακόμη και με προμηθευτές όπως η Νορβηγία, η Αλγερία και οι ΗΠΑ να μεγιστοποιούν τις παραδόσεις τους, οι ροές μέσω αγωγών και οι εισαγωγές LNG από μόνες τους συνήθως δεν επαρκούν για να καλύψουν τη ζήτηση αιχμής. Απρόβλεπτες και σοβαρές διαταραχές στον εφοδιασμό μπορούν να αναβαθμίσουν το ρόλο των αποθεμάτων.
Τι μπορούν να κάνουν οι κυβερνήσεις;
Το εάν οι κυβερνήσεις, και ιδίως η Γερμανία, θα παρέμβουν τους επόμενους μήνες για να στηρίξουν τις αγορές, εφόσον τα Στενά του Ορμούζ παραμείνουν κλειστά, αποτελεί ένα ανοιχτό ερώτημα στις ενεργειακές αγορές.
Μια τέτοια παρέμβαση θα μπορούσε ενδεχομένως να προκαλέσει «πόλεμο» προσφορών με άλλες περιοχές που καταναλώνουν φυσικό αέριο. Η νομοθεσία της ΕΕ επιτρέπει στις κυβερνήσεις να παρέμβουν και να δώσουν εντολή σε ειδικούς φορείς να αγοράσουν φυσικό αέριο, εάν οι συμμετέχοντες στην αγορά δεν καταφέρουν να γεμίσουν εγκαίρως τα αποθέματά τους.
Εάν η αναταραχή στη Μέση Ανατολή συνεχιστεί και οι τιμές του φυσικού αερίου εξακολουθήσουν να αυξάνονται, η αποθήκευση καυσίμου τώρα μπορεί να αποδειχθεί προνοητική, καθώς χώρες με χαμηλά αποθέματα ενδέχεται να αντιμετωπίσουν ακόμη πιο περιορισμένη προσφορά τον χειμώνα και υψηλότερο κόστος. Αν όμως οι ροές καυσίμου από τον Περσικό Κόλπο αποκατασταθούν σύντομα και οι τιμές υποχωρήσουν, όσοι γεμίσουν τώρα τις αποθήκες τους κινδυνεύουν να έχουν αγοράσει ακριβό φυσικό αέριο, με το κόστος να επιβαρύνει τελικά τους καταναλωτές μέσω των λογαριασμών ενέργειας.
Ορισμένα κράτη μέλη της ΕΕ, μεταξύ των οποίων η Ιταλία και η Αυστρία, διαθέτουν κρατικά ελεγχόμενα «στρατηγικά» αποθέματα φυσικού αερίου, τα οποία δεν είναι ελεύθερα διαθέσιμα για χρήση από την υπόλοιπη αγορά. Τα κρατικά αποθέματα αντιστοιχούν κατά μέσο όρο σε περίπου 11% της συνολικής αποθηκευτικής δυναμικότητας της Ένωσης, σύμφωνα με το Ευρωπαϊκό Δίκτυο Διαχειριστών Συστημάτων Μεταφοράς Αερίου. Η Γερμανία σχεδιάζει επίσης να δημιουργήσει στρατηγικό απόθεμα φυσικού αερίου, αλλά όχι εγκαίρως για τον φετινό χειμώνα.
Παρ’ όλο η κρατική παρέμβαση μπορεί να διασφαλίσει την ασφάλεια του εφοδιασμού, ενέχει τον κίνδυνο να στρεβλώσει τις τιμές. Λίγοι αμφιβάλλουν ότι η Ευρώπη θα εξασφαλίσει επαρκές φυσικό αέριο για τον χειμώνα. Ο μεγαλύτερος κίνδυνος αφορά το κόστος και το κατά πόσο τα νοικοκυριά και η βιομηχανία μπορούν να αντέξουν μια ακόμη αύξηση στους λογαριασμούς θέρμανσης και ηλεκτρικής ενέργειας, μόλις λίγα χρόνια μετά την τελευταία μεγάλη κρίση εφοδιασμού φυσικού αερίου στην περιοχή.
