Η παρατεταμένη ενεργειακή κρίση με τις δυσανάλογες επιπτώσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειες μεταξύ των χωρών-μελών θέτει υπό αμφισβήτηση το μοντέλο λειτουργίας της ευρωπαϊκής αγοράς ηλεκτρισμού και διχάζει την Ευρώπη, με τον ευρωπαϊκό Νότο, που δέχεται τις μεγαλύτερες πιέσεις, να θέτει ζήτημα μεταρρύθμισης και τον θωρακισμένο από τις πολλαπλές διασυνδέσεις και το διαφοροποιημένο μείγμα καυσίμων Βορρά, να αντιστέκεται εμμέσως αλλά σθεναρά μέσω των θεσμικών ευρωπαϊκών οργάνων που αντανακλούν τις θέσεις του, όπως φάνηκε από την προκαταρκτική αξιολόγηση του ACER (Ευρωπαϊκή Ρυθμιστική Αρχή Ενέργειας).
Ο Νότος εμφανίσθηκε στο χθεσινό συμβούλιο υπουργών Ενέργειας στις Βρυξέλλες συνασπισμένος γύρω από τη Γαλλία, η οποία επανέφερε την πρότασή της για μεταρρύθμιση της ευρωπαϊκής αγοράς ενέργειας, την οποία στην προκαταρκτική του αξιολόγηση ο ΑCER έκρινε ότι αποκλίνει σημαντικά από την υφιστάμενη αρχιτεκτονική της χονδρεμπορικής αγοράς και ότι με την εφαρμογή της υπάρχει ο κίνδυνος κατακερματισμού της. Με πρωτοβουλία της Γαλλίας, οι υπουργοί Ελλάδας, Ισπανίας, Ιταλίας και Ρουμανίας υπέβαλαν κοινή πρόταση στο χθεσινό συμβούλιο των υπουργών Ενέργειας στις Βρυξέλλες, η οποία προβλέπει αλλαγές στη λειτουργία της χονδρεμπορικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας, προκειμένου η τιμή που πληρώνουν οι καταναλωτές να αντανακλά το μέσο κόστος του ενεργειακού μείγματος και το μέσο κόστος παραγωγής.
Η πρόταση αποσυνδέει ουσιαστικά τη φθηνή ενέργεια των ΑΠΕ και των πυρηνικών από την ακριβή ενέργεια των ορυκτών καυσίμων και τις υψηλές διακυμάνσεις που υπόκεινται λόγω επάρκειας και γεωπολιτικών παραμέτρων στην περίπτωση του φυσικού αερίου. Σήμερα, οι χονδρεμπορικές αγορές στην Ευρώπη εκκαθαρίζονται με βάση την πιο ακριβή κιλοβατώρα που μπαίνει στο σύστημα. Αυτό σημαίνει ότι στο τέλος της ημέρας οι κιλοβατώρες από πυρηνικά και ΑΠΕ παρά το χαμηλό κόστος παραγωγής τους πληρώθηκαν στην υψηλή τιμή που καθόρισαν οι ακριβές μονάδες φυσικού αερίου, παράγοντας υπερκέρδη για τους παραγωγούς – χονδρεμπόρους και υπέρογκες αυξήσεις για τους καταναλωτές. Ο αντίλογος στη γαλλική πρόταση είναι ότι η προσφορά των ΑΠΕ ρίχνει τις τιμές στη χονδρεμπορική αγορά, πράγμα που είναι αληθές, αλλά όταν φυσάει και έχει ηλιοφάνεια, κάτι που διαπιστώνεται και από την πορεία της χονδρεμπορικής τιμής στις ευρωπαϊκές αγορές όταν η συμμετοχή των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα είναι υψηλή. Στην Ελλάδα για παράδειγμα, η μέση χονδρεμπορική τιμή είναι μειωμένη σήμερα κατά 14% σε σχέση με χθες, στα 226,92 ευρώ λόγω της συμμετοχής των ΑΠΕ στο ενεργειακό μείγμα ηλεκτροπαραγωγής κατά 40,7%.
Τι γίνεται όμως όταν οι άνεμοι πέφτουν και ο ουρανός συννεφιάζει; Ελλείψει αποθήκευσης της ενέργειας που παράγεται από ΑΠΕ σε ευνοϊκές συνθήκες ανέμων και ηλιοφάνειας το κενό των ΑΠΕ έρχεται να καλύψει η παραγωγή του φυσικού αερίου με τις υψηλές τιμές λόγω ανεπάρκειας, αφού η Ευρώπη στον σχεδιασμό της ενεργειακής μετάβασης αν και το χαρακτήρισε μεταβατικό καύσιμο, καλλιέργησε ένα αρνητικό κλίμα για νέες υποδομές, καθιστώντας το ηλεκτρικό σύστημα ευάλωτο στις καιρικές συνθήκες και εξωγενείς παράγοντες και παράλληλα πανάκριβο. Κάπως έτσι έφτασε η Γαλλία με πάνω από 60% της παραγωγής της από πυρηνικά να συγκαταλέγεται στις χώρες με τις ακριβότερες χονδρεμπορικές τιμές, μαζί με την Ελλάδα που κρατάει σταθερά τα σκήπτρα της ακριβότερης αγοράς προ και κατά τη διάρκεια της κρίσης, την υψηλά εξαρτώμενη από το φυσικό αέριο αγορά της Ιταλίας, και τις χώρες της Ιβηρικής χερσονήσου, Πορτογαλία και Ισπανία, που παρά το υψηλό ποσοστό εγκατεστημένης παραγωγής ΑΠΕ, οδηγούν την «κούρσα» των υψηλών τιμών της Ευρώπης, λόγω αφενός της διασύνδεσής τους με το σύστημα της Γαλλίας που η κρίση μετέτρεψε σε ένα από τα ακριβότερα της Ευρώπης και αφετέρου της υποκατάστασης της παραγωγής ΑΠΕ, όταν δεν φυσάει, από παραγωγή φυσικού αερίου.
H «συμμαχία του Νότου» ζητάει να ξεκινήσει άμεσα αξιολόγηση της αγοράς και το συμβούλιο υπουργών Ενέργειας βάσει των συμπερασμάτων που θα προκύψουν έως το τέλος του 2022, να καταλήξει σε βασικές μεταρρυθμίσεις που θα πρέπει να εφαρμοστούν πριν από το 2025, έτσι ώστε να προσαρμοστεί στον στόχο της κλιματικής ουδετερότητας. Στην κοινή τους πρόταση, τα πέντε κράτη-μέλη ζητούν να γίνουν παρεμβάσεις για τη διόρθωση των στρεβλώσεων που παρατηρούνται και στην αγορά φυσικού αερίου. «Οφείλουμε να προστατέψουμε όλα τα νοικοκυριά –ειδικά τα πιο ευάλωτα– και τις επιχειρήσεις από τις εκρηκτικές αυξήσεις στο ενεργειακό κόστος. Η πρότασή μας εδράζεται στην αρχή ότι η τιμή ηλεκτρικής ενέργειας που πληρώνουν οι καταναλωτές πρέπει να αντανακλά το πραγματικό κόστος του ενεργειακού μείγματος και το πραγματικό κόστος παραγωγής. Με τον τρόπο αυτόν, θα προστατέψουμε τους Ελληνες και τους Ευρωπαίους καταναλωτές, αλλά και το όραμα της Ευρώπης για τη μετάβαση σε καθεστώς κλιματικής ουδετερότητας έως το 2050», δηλώνει στην «Κ» ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Κώστας Σκρέκας.
