Τα βιομηχανικά φουγάρα σε Ρέντη, Ταύρο, Μοσχάτο, Ελαιώνα σβήνουν το ένα μετά το άλλο στο πέρασμα του χρόνου, υπογραμμίζοντας πέραν των άλλων, την αλλαγή της φυσιογνωμίας της ίδιας της πόλης.
Κάποτε που η πρωτεύουσα ήταν πολύ μικρότερη και οι βιομηχανίες είχαν άμεση ανάγκη πρόσβασης στο λιμάνι του Πειραιά, οι περιοχές στον άξονα της οδού Πειραιώς αποτέλεσαν τόπο εγκατάστασης τους. To κλείσιμο του εργοστασίου της Πίτσος αποτελεί -πέραν της ευρύτερης αποβιομηχάνισης- υπενθύμιση του πόσο άλλαξε η Αττική ως προς τη διάρθρωση της. Πολλές βιομηχανίες μεταφέρθηκαν σε οργανωμένες Βιομηχανικές Περιοχές, όπως της Μεταμόρφωσης ή των Οινοφύτων στη Βοιωτία, ενώ άλλες είτε έκλεισαν τον κύκλο τους ως επιχειρήσεις ή αποσύρθηκαν από την ελληνική αγορά.
Από την Κυριακή 18/10 στις 07:00 το πρωί και για 72 ώρες δείτε εντελώς ΔΩΡΕΑΝ στο News 24/7 το συγκλονιστικό ντοκιμαντέρ “Golden Dawn Girls” (Τα Κορίτσια της Χρυσής Αυγής)
Όλα τα παραπάνω ωστόσο άφησαν ένα μεγάλο αριθμό εγκαταλειμμένων ή αδρανοποιημένων ακινήτων, κάποια εκ των οποίων αξιοποιήθηκαν ως πολιτιστικοί χώροι ενώ άλλα μετατράπηκαν σε εμπορικούς χώρους. Σε θεσμικό επίπεδο εδώ και δεκαετίες έχουν πραγματοποιηθεί διάφορες μελέτες αναπλάσεων, που προχώρησαν με τη νομοθέτηση των χρήσεων γης, τον ορισμό δεκάδων διατηρητέων κτιρίων, όπως και με το πλαίσιο που έθεσε το Ρυθμιστικό Σχέδιο Αθήνας-Αττικής το 2014.
Σ’αυτό το πλαίσιο οι μεγάλες παρεμβάσεις στην πλειονότητα τους πραγματοποιήθηκαν από δημόσιους οργανισμούς ή από μη κερδοσκοπικούς φορείς πολιτισμού. Χαρακτηριστικό παράδειγμα η Τεχνόπολη στο Γκάζι η οποία στήθηκε στο εμβληματικό πρώην εργοστάσιο φωταερίου, κίνηση που μετασχημάτισε ολόκληρη την περιοχή με δεκάδες μπαρ, εστιατόρια, νυχτερινά κέντρα και θέατρα.
Λίγο παρακάτω το Μουσείο Μπενάκη της Πειραιώς στεγάζεται σε πρώην βιομηχανικό οικόπεδο συνεργείων αυτοκινήτων της αυτοκινητοβιομηχανίας Lada. Η Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών εγκαταστάθηκε στην πρώην κλωστοϋφαντουργία Σικιαρίδη, ενώ χώροι που ανήκουν στο Φεστιβάλ Αθηνών εδράζονται στο πρώην εργοστάσιο επίπλων Τσαούσογλου. Επίσης προς το Μοσχάτο, το «Σχολείον» – που στεγάζει τη δραματική σχολή του Εθνικού Θεάτρου – ήταν κάποτε το εργοστάσιο της χαρτοβιομηχανίας Σάνιτας, το σήμα της οποίας ακόμη υφίσταται και έχει περιέλθει στον όμιλο Σαράντη, ο οποίος αναπτύσσει σειρά προϊόντων οικιακής χρήσης με την επωνυμία, παράγοντας σε ιδιόκτητες μονάδες, αλλά μακριά από την πρώην βιομηχανική ζώνη της Πειραιώς.
Η αποβιομηχάνιση της περιοχής ωστόσο συνεχίζεται και σήμερα από επιχειρήσεις που αποσύρονται. Πριν από το κλείσιμο του εργοστασίου της Πίτσος στου Ρέντη (για το οποίο η ιδιοκτήτρια BSH προς το παρόν δεν έχει αποφασίσει τον τρόπο αξιοποίησης ή πώλησης του, όπως δήλωσε), είχε κλείσει το εργοστάσιο παγωτού της ΔΕΛΤΑ στον Ταύρο, ενώ ακόμη και η ΕΛΑΙΣ-Unilever που διατηρεί βιομηχανική εγκατάσταση στην Πειραιώς έπαψε την παραγωγή μαργαρινών, πουλώντας μάλιστα τον τομέα στην Upfield.
Πέραν της αξιοποίησης από το δημόσιο ακινήτων που ήρθαν στην κατοχή του μετά την πτώχευση επιχειρήσεων (όπως αναμένεται να γίνει με την έκταση του πρώην εργοστασίου της ΧΡΩ.ΠΕΙ), αρκετά πρώην βιομηχανικά οικόπεδα αξιοποιούνται και για εμπορικούς λόγους με αλλαγή χρήσης.
Στην ευρύτερη περιοχή, το παλιό εργοστάσιο της βιομηχανίας παραγωγής ηλεκτρικών ΙΖΟΛΑ μετατράπηκε σε mega σούπερ μάρκετ ιδιοκτησίας του ομίλου Σκλαβενίτη. Πολύ νωρίτερα, στην Πειραιώς σε χώρο αποθηκών είχε δημιουργηθεί το πρώτο Factory Outlet από τον όμιλο Φάις (περιήλθε αργότερα στον όμιλο Folli Follie). Απέναντι σχεδόν από τη ΧΡΩ.ΠΕΙ επρόκειτο να φτιαχτεί το πρώτο αθηναϊκό ΙΚΕΑ, αν και τελικώς ο όμιλος Φουρλή δημιούργησε εκεί ένα εμπορικό πόλο με μισθωτές μεγάλες αλυσίδες, όπως η Jumbo, η Leroy Merlin κ.α.
Τα επόμενα έργα
Με γρήγορους ρυθμούς προχωρούν οι διαδικασίες για την προετοιμασία του διαγωνισμού του έργου Σύμπραξης Δημοσίου και Ιδιωτικού Τομέα (ΣΔΙΤ) για το Κέντρο Καινοτομίας, που θα δημιουργηθεί στον χώρο του παλαιού εργοστασίου της ΧΡΩ.ΠΕΙ, στην οδό Πειραιώς. Σύμφωνα με τον υφυπουργό ανάπτυξης Χ. Δήμα, στο περιθώριο της παρουσίασης του Elevate Greece, στόχος είναι εντός του τρίτου τριμήνου του 2021 να έχει καθοριστεί ο ανάδοχος που θα κληθεί να ανακατασκευάσει τις παλαιές εγκαταστάσεις του εργοστασίου και στη συνέχεια να αναλάβει τη λειτουργία του για 30 έτη (τρία κατασκευή και 27 λειτουργία). Το έργο, προϋπολογισμού 58,5 εκατ. ευρώ, που εγκρίθηκε τον Απρίλιο από τη Διυπουργική Επιτροπή ΣΔΙΤ, αφορά στη δημιουργία Κέντρου Καινοτομίας στην έκταση 18 στρεμμάτων επί της οδού Πειραιώς, που στέγαζε το εργοστάσιο της ΧΡΩ.ΠΕΙ, η οποία παραμένει ανεκμετάλλευτη από τη δεκαετία του ’80. Η πρώτη Πολιτεία-Καινοτομία της χώρας, αναμένεται να αποτελέσει ένα φυσικό χώρο, όπου τμήματα Έρευνας & Ανάπτυξης (R&D) εταιρειών και βιομηχανιών, ακαδημαϊκά ιδρύματα, νεοφυείς επιχειρήσεις (startups) και startup incubator/accelerators, θα δημιουργούν επιχειρηματικές συνέργειες παράγοντας καινοτόμα προϊόντα και υπηρεσίες.
Πέρα από το μοντέλο ΣΔΙΤ στην περιοχή ετοιμάζεται και μεγάλη ιδιωτική επένδυση από τον όμιλο ΒΙΟΧΑΛΚΟ, ο οποίος μέσω της θυγατρικής του Noval θα αξιοποιήσει την έκταση 72 στρεμμάτων στον Ελαιώνα, που κάποτε στέγαζε το πρώτο εργοστάσιο του ομίλου. Πρόκειται για επένδυση 120 εκατ. ευρώ για τη δημιουργία του πρώτου υπερτοπικού πόλου τουρισμού και πολιτισμού στο κέντρο της Αθήνας (city resort). Με βάση σχετική μελέτη της ARIS Architects SA (Α. Μητρόπουλος), στο ακίνητο σχεδιάζονται δύο ξενοδοχεία, ένα πάρκο άνω των 30 στρεμμάτων, παιδικές χαρές, μουσείο, κέντρο τεχνολογικής έρευνας και ανάπτυξης, εγκαταστάσεις εστίασης και αναψυχής, αθλητικές υποδομές και ένα κέντρο αποκατάστασης. Οι χρήσεις πολιτισμού θα καλύπτουν πάνω από το 30% των δομημένων επιφανειών, ενώ οι τουριστικές υποδομές θα αφορούν το 45%. Συγκεκριμένα, το μουσείο και το κέντρο τεχνολογικής έρευνας θα στεγάζονται σε κτίσματα της τάξεως των 15.000-20.000 τ.μ., ενώ επιπλέον 25.000 τ.μ. θα αφορούν τα ξενοδοχεία. Η επένδυση έχει ήδη λάβει το πράσινο φως από τη διυπουργική επιτροπή στρατηγικών επενδύσεων και προβλέπει τη δημιουργία 800 νέων θέσεων εργασίας. Ήδη διυπουργική επιτροπή τον προηγούμενο μήνα, ενέκρινε την συγκεκριμένη επένδυση.
Τέλος σε εκκρεμότητα βρίσκεται το φιλόδοξο σχέδιο ανάπλασης και αξιοποίησης των «παλιών σφαγείων» στον Ταύρο από τους Δήμους Αθηναίων και Μοσχάτου-Ταύρου ύψους 200 εκατ.ευρώ που παρουσιάστηκε το 2019 και αφορούσε σε ένα πλέγμα πολιτιστικών και εμπορικών χρήσεων σε συνεργασία με ιδιώτες με βάση το μοντέλο ΣΔΙΤ.
