Φωτ. Larissanet.gr
Καθημερινά περνούν λίγο έξω από τη Λάρισα χιλιάδες αυτοκίνητα. Μικρά μα και μεγάλα. Επιβατικά, επαγγελματικά και φορτηγά. Με διαφορετικές ταχύτητες, προορισμούς και κατευθύνσεις. Το κάθε όχημα έχει την ιστορία του, όπως και ο ίδιος ο δρόμος. Αυτοκινητόδρομος πλέον μα κάποτε ήταν η Παλιά Εθνικής Οδός.
Μια ιστορική οδός, η οποία σύνδεε την Αθήνα με το Τελωνείο των Ευζώνων, μέσω Δεκέλειας, Αταλάντης, Καμένων Βούρλων, Θερμοπύλων, Λαμίας, Στυλίδας, Αλμυρού, Βελεστίνου, Λάρισας, Κοιλάδας Τεμπών, Κατερίνης, Αλεξάνδρειας, Χαλκηδόνας, Γέφυρας και Πολύκαστρου.
Η χάραξη της οδού αυτής ακολουθούσε την διαδρομή των οδών της αρχαιότητας. Ωστόσο, με την πάροδο του χρόνου, οι προδιαγραφές της άρχισαν να θεωρούνται παρωχημένες, καθώς στην υπόλοιπο Ευρώπη άρχισαν να φτιάχνονται σύγχρονοι για την εποχή αυτοκινητόδρομοι.
Έτσι, στα μέσα της δεκαετίας του ’50, ξεκίνησαν οι εργασίες κατασκευής σε νέα χάραξη της οδού, οι οποίες ξεκίνησαν το 1959 με την παράδοση του τμήματος Λάρισα – Κατερίνη και ολοκληρώθηκαν το 1973, με την παράδοση του τμήματος Κατερίνη – Θεσσαλονίκη – Εύζωνοι. Στο μεγαλύτερο μέρος του είχε πλάτος 13-14 μέτρα (εκτός του τμήματος της Κοιλάδας των Τεμπών, που ήταν 10 μ., λόγω του ιδιότυπου ανάγλυφου) και 2 λωρίδες κυκλοφορίας (1 λωρίδα + 1 βοηθητική λωρίδα ανά κατεύθυνση), χωρίς διαχωριστική νησίδα. Το τμήμα Πολύκαστρο – Εύζωνοι ήταν το πρώτο τμήμα με διατομή αυτοκινητοδρόμου.
Δεκαετία του 1980: Αναβάθμιση σε αυτοκινητόδρομο
Οι εργασίες για τη μετατροπή σε κλειστό αυτοκινητόδρομο ξεκίνησαν στα μέσα της δεκαετίας του ’80, με την κατασκευή των τμημάτων κόμβος Κλειδίου – Γαλλικός ποταμός (παραδόθηκε το 1988), Στρατόπεδο Μπογιατίου – κόμβος Κρυονερίου (παραδόθηκε το 1989) (4,5 χλμ.), κόμβος Οινοφύτων – κόμβος Σχηματαρίου (παραδόθηκε το 1989) (12,5 χλμ.), κόμβος Ριτσώνας – κόμβος Θήβας (παραδόθηκε το 1989) (14,8 χλμ.). Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ξεκίνησαν οι εργασίες σε όλο το μήκος των τμημάτων Αθήνα – κόμβος Θήβας, και Κατερίνη – Κλειδί.
1990 – 2014: Ολοκλήρωση του μεγαλύτερου μέρους
Ήδη από το 1995, η Εθνική Οδός 1 είχε διατομή αυτοκινητόδρομου στα τμήματα Αθήνα – Υλίκη, Κατερίνη – Κλειδί – Θεσσαλονίκη και Πολύκαστρο – Εύζωνοι, ενώ το 1998, είχε έξι λωρίδες στο τμήμα Αθήνα (Μεταμόρφωση)-Θήβα και τέσσερις στο τμήμα Θήβα-Τέμπη, με εξαίρεση μερικά τμήματα στην Μαγνησία, τα οποία εξακολουθούσαν να έχουν δύο.
Το 2002 ολοκληρώθηκε το τμήμα Υλική-Άγιος Κωνσταντίνος και το 2004 κατασκευάστηκε η πρώτη σήραγγα του Α1, η σήραγγα Κατερίνης (σήραγγες Μέγας Αλέξανδρος και Φίλιππος), ενώ το ίδιο έτος παραδόθηκε η Λεωφόρος Κηφισού, η οποία είναι το τμήμα του δρόμου που ενώνει την Μεταμόρφωση με το Φάληρο, πάνω από τον Κηφισό ποταμό, εντός της Αθήνας.[9] Το 2005, είχε ολοκληρωθεί σε όλο το μήκος, εκτός του Πετάλλου του Μαλιακού και των Τεμπών.
Το 2007 παραδόθηκαν στην κυκλοφορία τα πρώτα τμήματα του Πετάλου του Μαλιακού, η Παράκαμψη Αγίου Κωνσταντίνου, η Παράκαμψη Καμένων Βούρλων και το τμήμα Αγία Παρασκευή-Αγία Μαρίνα μήκους 4,5 χλμ.Το 2008 παραδόθηκε το τμήμα Παράκαμψη Θερμοπυλών-Μπράλου.
2014 – Σήμερα
Το 2014, ολοκληρώθηκε ο Α/Κ Βελεστίνου, ο οποίος συνδέει τον ΑΘΕ με τον Βόλο, ενώ το 2015 παραδόθηκε στην κυκλοφορία το τελευταίο τμήμα του Πετάλου του Μαλιακού Στυλίδα-Ράχες με τις σήραγγες της Στυλίδας, με τον αναβαθμισμένο Α/Κ Λαμίας και τη νέα γέφυρα του Σπερχειού (παράκαμψη Λαμίας) με τη σύμβαση ανάθεσης για τα τελευταία αυτά τμήματα να έχει υπογραφεί το φθινόπωρο του 2008 και με αρχικό πλάνο ολοκλήρωσης το 2010. Ακολούθησε το τμήμα Ευαγγελισμός – Σκοτίνα (παράκαμψη Τεμπών και Πλαταμώνα), μήκους 25 χιλιομέτρων και με τις μεγάλες σήραγγες στα Τέμπη τον Απρίλιο του 2017.
Το Νοέμβριο του 2017, με την εκκίνηση του διαγωνισμού για την ιδιωτικοποίηση της Εγνατίας Οδού και την ανακοίνωση των όρων αυτής, έγινε γνωστό ότι το ΤΑΙΠΕΔ ενδέχεται να συμπεριλάβει στο αντικείμενο της Σύμβασης Παραχώρησης και την αναβάθμιση του τμήματος Χαλάστρα – Πολύκαστρο από οδό ταχείας κυκλοφορίας σε κλειστό αυτοκινητόδρομο, κάτι που επιβεβαιώθηκε το Σεπτέμβριο του 2018. Το κόστος κατασκευής εκτιμάται ότι ξεπερνά τα 200 εκατομμύρια ευρώ, ενώ και το υπόλοιπο τμήμα του άξονα από το Πολύκαστρο μέχρι τους Ευζώνους, που έχει ήδη χαρακτηριστικά αυτοκινητόδρομου, θα αναβαθμιστεί με πιο σύγχρονα χαρακτηριστικά όπως στηθαία ασφαλείας, νέα σήμανση και βελτίωση του οδοστρώματος.
Υποδομή
Σχεδόν όλος ο αυτοκινητόδρομος, είναι τετράιχνος, δηλαδή, με δύο ή περισσότερες λωρίδες άνα ρεύμα κυκλοφορίας και διαχωριστικό στηθαίο στην μέση. Εξαίρεση αποτελεί το τμήμα Αξιός-Πολύκαστρο, το οποίο έχει μία λωρίδα ανά κατεύθυνση, χωρίς διαχωριστικό, και με διατομή δίιχνης οδού ταχείας κυκλοφορίας.
Διαδρομή
Ο Αυτοκινητόδρομος 1 διασχίζει μεγάλο μέρος της Ηπειρωτικής Ελλάδας και αντικατέστησε σε μεγάλο ποσοστό την προϋπάρχουσα Εθνική Οδό 1. Αρχή του αυτοκινητόδρομου ορίζεται ο ανισόπεδος κόμβος στο Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας στο Νέο Φάληρο και, αφού διασχίσει προς τα βόρεια το υπόλοιπο πολεοδομικό συγκρότημα της Αθήνας, και στη συνέχεια συνεχίζει βόρεια περνώντας κοντά από τη Λαμία, τη Λάρισα, την Κατερίνη και τη Θεσσαλονίκη, για να καταλήξει στο συνοριακό σταθμό Ευζώνων, στα σύνορα της Ελλάδας με τη Βόρεια Μακεδονία.
Στον ΑΘΕ κατασκευάστηκαν τρεις από τις μεγαλύτερες σήραγγες της Ελλάδας οι Τ1, Τ2 και Τ3 Τεμπών.
