Προβληματική είναι η κατάσταση στην ηλεκτροπαραγωγή χωρών των Βαλκανίων, καθώς η έλλειψη άνθρακα σε συνδυασμό με την κακή κατάσταση των θερμικών μονάδων καθιστούν δύσκολη την κάλυψη των αναγκών στην τωρινή ευαίσθητη χρονική περίοδο.
Χαρακτηριστική είναι η εικόνα στη Σερβία, όπου από πέρυσι μέχρι σήμερα έχουν σημειωθεί πυρκαγιές σε ανθρακωρυχεία και αλλεπάλληλες διακοπές της λειτουργίας μεγάλων μονάδων για αρκετούς μήνες. Ενδεικτικό είναι το περιστατικό που έλαβε χώρα στις 10 Ιανουαρίου, όταν μια από τις νεώτερες και μεγαλύτερες μηχανές εξόρυξης στο ορυχείο Κολουμπάρα καταστράφηκε, πράγμα που οδήγησε σε παραίτηση τον επικεφαλής της κρατικής EPS.
Σε συνδυασμό με τη λάσπη στα ορυχεία, το αποτέλεσμα των προβλημάτων ήταν να φτάσει η χώρα να βασίζεται σε εισαγωγές άνθρακα για τις ανάγκες της σε ποσοστό που άγγιζε το 45% στα τέλη του 2021.
Σύμφωνα με το δημοσιογράφο Ιγκόρ Τοντόρωφ του Balkan Green Energy News, η Σερβία αυτή τη στιγμή έχει συμβόλαια για το 10% της ζήτησης άνθρακα ως τα τέλη του 2023 με τη Βοσνία-Ερζεγοβίνη και το Μαυροβούνιο, όμως η έλλειψη άμεσης σιδηροδρομικής σύνδεσης αυξάνει το κόστος και δυσκολεύει τον εφοδιασμό. Ταυτόχρονα, η χώρα αγωνίζεται να εξασφαλίσει ποσότητες από αλλού, κάτι τέτοιο όμως είναι δύσκολο καθώς το Κόσσοβο για παράδειγμα αδυνατεί να την τροφοδοτήσει αφού καλύπτει τη ζήτηση της Β. Μακεδονίας. Στόχος είναι η εισαγωγή συνολικά 4 εκατ. τόνων ως τα τέλη του 2023.
Το κόστος εισαγωγής ηλεκτρισμού και άνθρακα αναμένεται να φτάσει φέτος το 1 δισ. ευρώ για τη Σερβία, σύμφωνα με την υπουργό ενέργειας, Ζοράνα Μιχαήλοβιτς. Οι εισαγωγές ρεύματος καλύπτουν πλέον το 10-17% των εγχώριων αναγκών σε αντίθεση με το παρελθόν.
Αντίστοιχη κατάσταση επικρατεί και στο Κόσσοβο, όπου η κρατική ΚΕΚ αντιμετωπίζει προβλήματα υπολειτουργίας σε δύο θερμικές μονάδες και επιχειρεί τώρα να τις διορθώσει και αναβαθμίσει.
Σημειώνεται ότι η τοπική κυβέρνηση επέβαλε το χειμώνα κυλιόμενες διακοπές ρεύματος εν μέσω ελλείψεων όταν η ανάγκη εισαγωγών στο Κόσσοβο και τη Σερβία οδήγησαν σε πανευρωπαϊκά προβλήματα του δικτύου μεταφοράς.
Στη Β. Μακεδονία επίσης σημειώθηκαν διακοπές σε σταθμούς παραγωγής τον περασμένο χειμώνα και η κρατική ESM στράφηκε σε εισαγωγές πετρελαίου και άνθρακα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι η εγχώρια ηλεκτροπαραγωγή μειώθηκε από τις 6.744 γιγαβατώρες το 2010 σε 5.284 γιγαβατώρες το 2021 κυρίως λόγω της πτώσης στην παραγωγή της ESM από τις 6.476 στις 3.274 γιγαβατώρες ως αποτέλεσμα της κακής ποιότητας λιγνίτη και της μειωμένης διαθεσιμότητας παλαιών θερμικών μονάδων.
Η χώρα σχεδιάζει να αντικαταστήσει δύο μονάδες άνθρακα και μια πετρελαϊκή μονάδα με φωτοβολταϊκά και φυσικό αέριο, όμως αναγκάστηκε να μεταθέσει την προθεσμία της απολιγνιτοποίησης για το 2030.
Τα Σκόπια στράφηκαν σε επείγουσες εισαγωγές λιγνίτη το Νοέμβριο του 2021 και μετά βίας κατάφεραν να εξασφαλίσουν ποσότητες, ενώ πλέον προσπαθούν εκ νέου και δυσκολεύονται, σημειώνει ο Τοντόρωφ.
