Στην αρχαιότητα, ήδη από τη μυκηναϊκή εποχή υπήρχε αρκετά ώριμη τεχνογνωσία για την κατασκευή γεφυρών στους διάφορους δρόμους του ελληνικού χώρου. Στην αρχαία Ελλάδα υπήρχε πράγματι ένα ανεπτυγμένο οδικό δίκτυο για την εξυπηρέτηση των αναγκών του περιορισμένου σχετικά χερσαίου εμπορίου, καθώς και για τις εκάστοτε πολιτιστικές αλλά και στρατιωτικές μετακινήσεις των πληθυσμών.
Κατά τη μυκηναϊκή εποχή οι γεφυροποιοί κατασκεύαζαν με τη γνωστή σ’ αυτούς τεχνική του οξυκόρυφου εκφορικού θόλου τις γέφυρες, μια τεχνική που εφαρμόστηκε και στην περίπτωση των μυκηναϊκών τάφων.
Μυκηναϊκές Γέφυρες
Οι είκοσι περίπου μυκηναϊκές γέφυρες κατά μήκος των δρόμων γύρω από την Ακρόπολη των Μυκηνών και στην πεδιάδα της Ναυπλίας είναι στο σύνολό τους κυκλώπειες κατασκευές από ακανόνιστους ασβεστολιθικούς ογκόλιθους και βύσματα στους χαίνοντες, χαλαρούς αρμούς γύρω από το μοναδικό τριγωνικό τους άνοιγμα. Ένα τέτοιο παράδειγμα αποτελεί η γέφυρα στο φαράγγι μεταξύ των υψωμάτων Κοντοβούνι και Κουτσογιάννης, όπου οι πλακαροί ογκόλιθοι εκατέρωθέν της στενής τριγωνικής διόδου έχουν τοποθετηθεί σε περίπου ισοϋψείς σειρές οι οποίες συναντώνται υπεράνω της οξείας κορυφής. Η μεγαλιθική πλαισίωση της οδού παροχέτευσης απέβλεπε στην ενίσχυση των μερών τα οποία κατ’ εξοχήν δοκιμάζονταν. Με τη βαρύτητα όμως των όγκων και τη συμμετρικότητά της ως προς τον κατακόρυφο άξονα τόνιζε τη σταθερότητα του μνημείου και του προσέδιδε αρμονία. Μικρότεροι λίθοι είχαν αρμολογηθεί με τη βοήθεια βυσμάτων (λιθίων) κατά το πολυγωνικό σύστημα τοιχοδομίας στην υπόλοιπη επιφάνεια.
110 περίπου χρόνια πριν, ένας Γερμανός περιηγητής είχε το κουράγιο να καταγράψει τις 14 μυκηναϊκές γέφυρες που εξακολουθούσαν να υπάρχουν στην γη της Αργολίδας. Από τότε, ο χρόνος και το “ενδιαφέρον” των αρμοδίων παρέσυρε στο πέρασμα του τις περισσότερες από αυτές. Οι εναπομένουσες τρεις είναι οι γέφυρες Καζάρμα, Γαλούση και Αρκαδικού.
Γενικά οι Έλληνες μυκηναίοι κατασκευαστές διέθεταν υψηλή τεχνογνωσία χρησιμοποιώντας ένα σύστημα κάλυψης με τεράστιες δυνατότητες, το οποίο όμως δεν εξελίχθηκε περαιτέρω. Το γεγονός αυτό πιστοποιείται από το πλήθος των ρωμαϊκών γεφυρών οι οποίες κτίστηκαν με τη βοήθεια του ημικυκλικού, κλειδωτού τόξου, γεγονός που μαρτυρεί την τεράστια σημασία της πρώιμης αυτής εφαρμογής στη γεφυρωτική. Η κατασκευή γεφυρών με εκφορικά τόξα και σφηνόλιθο παρ’ όλα αυτά ήταν ένα εγχείρημα περιορισμένο τοπικά και χρονικά, που λησμονήθηκε στους κατοπινούς ιστορικούς χρόνους.
Μνημειακή κατασκευή της Μυκηναϊκής Εποχής. Είναι χτισμένη στο 15ο χλμ. του δρόμου Ναυπλίου- Επιδαύρου, στο Αρκαδικό. Κατασκευάστηκε γύρω στο 1300 π.Χ. και βρίσκεται κατά μήκος ενός καλοκατασκευασμένου μυκηναϊκού δρόμου, που συνδέει τις Μυκήνες και την Τίρυνθα με την Επίδαυρο. Αυτό το δρόμο χρησιμοποιούσαν κάποτε οι Μυκηναίοι πολεμιστές και από αυτόν περνούσαν οι πομπές με τα βασιλικά άρματα.
Άλλα παραδείγματα από το Αρκαδικό παρουσιάζουν επίσης αυτό το συνδυασμό των συστημάτων τοιχοδομίας, στα οποία έχει διαπιστωθεί και η χρήση της οργανικής κλείδας.
Γέφυρα Καζάρμας στο Αρκαδικό.γύρω στο 1300 π.Χ Η γέφυρα χτίστηκε την Εποχή του χαλκού, μάλλον τον 13ο αιώνα π.Χ. και ήταν μέρος του οδικού δικτύου που είχαν κατασκευάσει οι Μυκηναίοι στην περιοχή της Αργολίδας, για τη διασύνδεση της Επιδαύρου με τις Μυκήνες και την Τίρυνθα.Η γέφυρα του Αρκαδικού, γνωστή και ως γέφυρα της Καζάρμας είναι Μυκηναϊκή γέφυρα, που βρίσκεται στο χωριό Αρκαδικό Αργολίδας. Θεωρείται η αρχαιότερη διατηρημένη γέφυρα της Ευρώπης και η αρχαιότερη μονότοξη γέφυρα που παραμένει μέχρι σήμερα σε χρήση.[1] Η γέφυρα χτίστηκε κατά τον 13ο ή 14ο αιώνα π.Χ. και ήταν μέρος του οδικού δικτύου που είχαν κατασκευάσει οι Μυκηναίοι στην περιοχή της Αργολίδας.Η Γέφυρα είναι κατασκευασμένη από γιγαντιαίους ογκόλιθους, χαρακτηριστικό των κυκλώπειων Μυκηναϊκών κατασκευών. Έχει μήκος 22 μέτρα, πλάτος 5,6 μέτρα και ύψος 4 μέτρα. Εκτός από την γέφυρα του Αρκαδικού στην ευρύτερη περιοχή σώζονται άλλες τέσσερις παρόμοιες γέφυρες. Είναι χτισμένη στο 15ο χλμ. του δρόμου Ναυπλίου- Επιδαύρου, στο Αρκαδικό και βρίσκεται κατά μήκος ενός καλοκατασκευασμένου μυκηναϊκού δρόμου, που συνδέει τις Μυκήνες και την Τίρυνθα με την Επίδαυρο. Αυτό το δρόμο χρησιμοποιούσαν κάποτε οι Μυκηναίοι πολεμιστές και από αυτόν περνούσαν οι πομπές με τα βασιλικά άρματα. 104 περίπου χρόνια πριν, ένας Γερμανός περιηγητής είχε το κουράγιο να καταγράψει τις 14 μυκηναϊκές γέφυρες που εξακολουθούσαν να υπάρχουν στην γη της Αργολίδας.
Τα πρωτεία της γέφυρας αυτής “επισημοποιήθηκαν” από το Cable News Network όταν αυτό γνωστοποίησε στους τηλεθεατές του ότι “οι αρχαιότερες γέφυρες της Ευρώπης βρίσκονται στην Αργολίδα και είναι ηλικίας περίπου 3.400 ετών”. Το ρεκόρ έχει καταχωρηθεί και στο Βιβλίο “Γκίνες” όπου και χρονολογείται στα 1.600 π.Χ.
 |
| Φωτ Αντώνης Κάτανος , ένα γεφύρι χωρίς όνομα -Εκτός από την γέφυρα του Αρκαδικού στην ευρύτερη περιοχή σώζονται άλλες τέσσερις παρόμοιες γέφυρες. |
Το οδικό αυτό δίκτυο ήταν πλακόστρωτο, αμαξήλατο, με αναλημματικούς τοίχους κατά τόπους και γέφυρες πάνω από ρέματα και μικρά χάσματα. Το δίκτυο συντηρούνταν συχνά, ώστε να εξασφαλίζεται η γρήγορη πρόσβαση (ίσως) του στρατού και των φημισμένων μυκηναϊκών ιππήλατων αρμάτων στα σύνορα του βασιλείου για την εξασφάλιση της άμυνας έναντι οποιασδήποτε απειλής.
Πέρα από την μάλλον προφανή στρατιωτική του χρήση, το οδικό δίκτυο εξασφάλιζε τη γρήγορη, άνετη και ασφαλή μεταφορά αγαθών και εμπορευμάτων αλλά και τη συνοχή του Βασιλείου μέσω της επικοινωνίας της περιφέρειας με το κέντρο.
Η ύπαρξη αυτού του δικτύου έκανε τον Όμηρο να βάλει τα παρακάτω λόγια στο στόμα της Ήρας: “Τώρα τρεις χώρες έχω εγώ πολύ πιο λατρεμένες, τ’ Άργος, και την πλατύδρομη Μυκήνα, και τη Σπάρτη”.
Υπάρχουν ελάχιστα απομεινάρια του οδικού αυτού δικτύου, με τα περισσότερα να σπαράζονται από το χρόνο και τον άνθρωπο, κι αυτό πονάει πολύ. Μα πιο πολύ πονάει η εγκατάλειψη των παλαιότερων γεφυρών στον κόσμο που ακόμα στέκονται ορθές και χρηστικές. Μνημεία που θα μπορούσαν να αποτελέσουν αυτόνομο προορισμό για γνώστες, ημεδαπούς και αλλοδαπούς. Που θα έπρεπε να αναδεικνύονται με έργα στον περιβάλλοντά χώρο, με πινακίδες και κείμενα, με υλικό στο διαδίκτυο. Κι αυτά όλα αφορούν και τη γέφυρα της φωτογραφίας αλλά και την άλλη, τη δίτοξη που καταρρέει και που αν δεν γίνει κάτι τώρα, το μετά θα είναι πολύ αργά.
Το Ηραίο του Άργους βρίσκεται ανάμεσα στο Άργος και τις Μυκήνες, στις πλαγιές του λόφου που λεγόταν Αετόβουνο ή Εύβοια. Θεωρείται το κέντρο της λατρείας της Ήρας, της θεάς ”Αργείας”, όπως την ονομάζει ο Όμηρος. Το ιερό ιδρύθηκε στα μισά του 8ου αι. π.Χ. σε μία θέση που δεσπόζει στην αργολική πεδιάδα, αρχικά ως θρησκευτικό κέντρο της περιοχής και από τις αρχές του 7ου αι. π.Χ. ως επίσημο θρησκευτικό κέντρο αποκλειστικά της πόλης του Αργούς. Η λατρεία ήταν μυστηριακή και είχε ως βασική γιορτή, τα Εκατόμβοια. Πιθανόν να λατρευόταν στην περιοχή μία προϊστορική χθόνια θεά, συνδεμένη με τη φύση, με την οποία ταυτίστηκε αργότερα η Ήρα. Σύμφωνα με την παράδοση κτίστηκε από τον ήρωα Άργο ή το Φορωνέα γιο του ποταμού θεού – Ινάχου. Η περίοδος ακμής του ιερού αν κρίνουμε απο την αρχιτεκτονική του εξέλιξη τοποθετείται στις αρχές του 6ου αι. π.Χ. και κυρίως στο δεύτερο μισό του 5ου αιώνα π.Χ. 1400 π.Χ. – – 4ος αι. μ.Χ.
Πρόκειται για τον καλλίτερα διατηρημένο μυκηναϊκό δρόμο, που ακολουθεί την διαδρομή Πύλη Λεόντων Μυκηνών – Βόρεια πλαγιά του λόφου της Ακρόπολης των Μυκηνών – Ανατολικά, χαράδρα Χάβου.
Στον παλιό ξερόμυλο της Μονής Στεφανίου συναντάμε μία ακόμη μυκηναϊκή γέφυρα και κατόπιν στην τοποθεσία «Λιμνιάτη» βλέπουμε τα υπολείμματα κυκλώπειας κατασκευής, που στήριζαν το δρόμο. Η πορεία του δρόμου είναι εύκολη μέχρι τον νερόμυλο των Ριζογιανναίων, που σώζεται σε καλή κατάσταση στην απέναντι πλευρά του Αστερίωνα. (1)
Ο δρόμος κατόπιν συνέχιζε προς Βορρά, το πέρασμα του Μαυρονερίου (Χούνη), όπου υπάρχει σε λόφο της περιοχής Μυκηναϊκό οχυρό και κατόπιν κατέβαινε προς την κοιλάδα των Κλεωνών και την Κόρινθο.
Ο δρόμος αυτός, όπως και οι υπόλοιποι δρόμοι ήταν σχεδιασμένοι και χαραγμένοι για μικρά και γρήγορα άρματα της εποχής.
Το πλάτος του δρόμου έφτανε τα 2,5 μέτρα, καλύπτοντας τις ανάγκες της κίνησης της εποχής και ήταν στρωμένος με ψιλό χαλίκι για να είναι άνετα προσβάσιμες στα άλογα και τα άρματα. Προφανώς γινόντουσαν και συντηρήσεις ανά τακτά χρονικά διαστήματα από τους κυβερνήτες της εποχής. Είναι πολύ πιθανό στις στροφές με την κλίση προς τον γκρεμό και κυρίως στα γεφύρια να υπήρχαν στηθαία για την ασφάλεια των αλόγων και των αρμάτων.
Οι μυκηναϊκοί δρόμοι συνέδεαν τα μυκηναϊκά κέντρα και την Ακρόπολη με τα λιμάνια στο Βορρά και αυτά του Αιγαίου και η ανακάλυψή τους και η χαρτογράφησή τους έγιναν το 1884 από τον Γερμανό λοχαγό Bernhard και συμπληρώθηκαν από τις νεώτερες έρευνες.
Σημειώσεις-βιβλιογραφία
(1). Ο μυκηναϊκός δρόμος Μ.Δ.1 έχει σημαδευτεί, αναδειχθεί και χαρτογραφηθεί και με εθελοντικές ενέργειες του δραστήριου Μορφωτικού και Εκπολιτιστκού Συλλόγου Στεφανίου Κορινθίας (ΜΕΣΣΚ )https://ift.tt/33C8GVO
(2). Σπουδαίο ρόλο στην ανάδειξη και γνωστοποίηση των μυκηναϊκών δρόμων έχει και ο Σωτήρης Ριζόγιαννης, συνοδοιπόρος στην προσπάθεια καταγραφής των μυκηναϊκών γεφυριών της ευρύτερης περιοχής, από το Στεφάνι Κορινθίας μέσω της ιστοσελίδας του
- https://ift.tt/2DLeaTn
- http://www.tmth.edu.gr
- https://ift.tt/19CrXAc
- https://ift.tt/2LZCGii
- Τό Κέρας τής Αμάλθειας
- https://ift.tt/2o2qZMr
- https://ift.tt/1hIGQcA
- Γιάννης Δημάκης- Απρίλιος 2013
- Αντώνης Κάτανος Δεκεμβρίου 2009 Πτυχιούχος Ανθρωπολογίας και Ιστορία της Τέχνης του πανεπιστημίου της Νέας Υόρκης.SUNY at New Paltz.N.Y.
- https://ift.tt/31B5Hds
- ΑΡΧΕΙΟ ΑΡΧΑΙΟΓΝΩΜΩΝ
