Η διαχείριση των απορριμμάτων στα νησιά περνά σταδιακά από τον πολυετή σχεδιασμό σε μια πιο ώριμη φάση υλοποίησης, καθώς σειρά μεγάλων έργων σε Κυκλάδες και Δωδεκάνησα κινείται πλέον προς τον ανταγωνιστικό διάλογο. Στο επίκεντρο βρίσκονται η Ρόδος, η Σαντορίνη, η Κως και η Κάλυμνος, αλλά και το μεγάλο πακέτο υποδομών για Μύκονο, Πάρο, Σύρο και Τήνο, σε μια περίοδο κατά την οποία η νησιωτικότητα, η έντονη τουριστική δραστηριότητα και οι περιορισμένοι διαθέσιμοι χώροι κάνουν τη διαχείριση των αποβλήτων μία από τις πιο δύσκολες περιβαλλοντικές εξισώσεις της χώρας.
Η κινητικότητα είναι πλέον αισθητή. Σύμφωνα με πληροφορίες, για τη Σαντορίνη έχει ολοκληρωθεί η διαδικασία προεπιλογής και το επόμενο βήμα είναι η έγκριση των τευχών της Β1 φάσης, εξέλιξη που αναμένεται μέσα στο αμέσως επόμενο διάστημα και θα ανοίξει τον δρόμο για τον ανταγωνιστικό διάλογο. Στο ίδιο περίπου στάδιο βρίσκεται το έργο Κω–Καλύμνου, ενώ αντίστοιχη πορεία ακολουθεί και το πακέτο των Κυκλάδων που αφορά Σύρο, Μύκονο, Τήνο και Πάρο. Για τα τελευταία προβλέπεται η έγκριση των τευχών της επόμενης φάσης, ενώ παράλληλα επικαιροποιούνται οι τεχνικές αναλύσεις και τα οικονομικά δεδομένα των έργων.
Η Ρόδος βρίσκεται ένα βήμα πιο μπροστά. Ο διαγωνισμός έχει ήδη εισέλθει στον ανταγωνιστικό διάλογο, με τη διαδικασία να περνά πλέον στο στάδιο όπου οι υποψήφιοι αποκτούν πρόσβαση στα τεχνικά δεδομένα, υποβάλλουν παρατηρήσεις και πραγματοποιούν κατ’ ιδίαν συναντήσεις με την αναθέτουσα αρχή. Προβλέπεται, μεταξύ άλλων, η λειτουργία Virtual Data Room, στο οποίο θα αναρτώνται τα στοιχεία του έργου, πριν ολοκληρωθεί η επεξεργασία των τεχνικών και συμβατικών κειμένων που θα οδηγήσει στη συνέχεια προς τις δεσμευτικές προσφορές. Η εκτίμηση είναι ότι η Ρόδος βρίσκεται περίπου ένα δίμηνο μπροστά από τα υπόλοιπα νησιωτικά έργα που προωθούνται την ίδια περίοδο.
Το στοίχημα των νησιών
Η επιτάχυνση των διαγωνισμών αποκτά ιδιαίτερη σημασία αν ληφθεί υπόψη η σημερινή κατάσταση στη διαχείριση απορριμμάτων στο Νότιο Αιγαίο. Σύμφωνα με το ισχύον Περιφερειακό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων, το οποίο στηρίζεται σε καταγραφές της περιόδου 2019-2021, στην Περιφέρεια παράγονται περίπου 285.000 τόνοι αποβλήτων ετησίως. Από αυτούς, περίπου το 91% οδηγείται σε ταφή ή δεματοποίηση και μόλις το 9% ανακυκλώνεται.
Το ποσοστό της ταφής παραμένει εξαιρετικά υψηλό και αποτυπώνει το μέγεθος της απόστασης που πρέπει να καλυφθεί, την ώρα που η ίδια η Περιφέρεια επισημαίνει ότι έως και το 91% των αποβλήτων καταλήγει σήμερα σε υγειονομική ταφή, με τις υποδομές διαλογής και ανακύκλωσης να παραμένουν περιορισμένες.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη εντονότερο τους θερινούς μήνες. Σε πολλά τουριστικά νησιά ο πραγματικός πληθυσμός πολλαπλασιάζεται μέσα σε λίγες εβδομάδες, μαζί με τις ποσότητες των παραγόμενων απορριμμάτων, χωρίς να αυξάνεται αντίστοιχα η δυναμικότητα των διαθέσιμων υποδομών. Ταυτόχρονα, η έλλειψη διαθέσιμης γης περιορίζει δραστικά τις εναλλακτικές επιλογές.
Αυτό ακριβώς αποτελεί, σύμφωνα με αρμόδια πηγή, ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα των νησιών, ο χώρος είναι δυσεύρετος, ιδιαίτερα σε περιοχές με υψηλή τουριστική ανάπτυξη. Η απλή ταφή των απορριμμάτων δεν μπορεί να αποτελεί μακροπρόθεσμη λύση, καθώς στόχος είναι μετά την επεξεργασία να οδηγείται προς ταφή ένα πολύ μικρότερο υπόλειμμα, παρατείνοντας ταυτόχρονα τη διάρκεια ζωής των ΧΥΤΥ. Η εκτίμηση που διατυπώνεται είναι ότι το πρόβλημα αφορά σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό το σύνολο των νησιών.
Το έργο των 194,9 εκατ. ευρώ σε Μύκονο, Πάρο, Σύρο και Τήνο
Ένα από τα μεγαλύτερα κομμάτια του νέου σχεδιασμού αφορά τις υποδομές σε Μύκονο, Πάρο, Σύρο και Τήνο. Το έργο δημοπρατήθηκε στις αρχές του 2026, με εκτιμώμενη αξία 194,92 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένου ΦΠΑ, και προβλέπει τη μελέτη, χρηματοδότηση, κατασκευή, συντήρηση, τεχνική διαχείριση και λειτουργία των εγκαταστάσεων για χρονικό διάστημα έως 27 έτη. Η Διυπουργική Επιτροπή ΣΔΙΤ είχε εγκρίνει προηγουμένως το έργο με προϋπολογισμό 157,2 εκατ. ευρώ χωρίς την αντίστοιχη επιβάρυνση ΦΠΑ.
Στον πυρήνα του σχεδιασμού βρίσκονται τρεις Μονάδες Ανάκτησης και Ανακύκλωσης Αποβλήτων σε Μύκονο, Πάρο και Σύρο και ένας Σταθμός Μεταφόρτωσης Απορριμμάτων στην Τήνο. Η συνολική δυναμικότητα των υποδομών φτάνει τους 61.000 τόνους ετησίως.
Η μεγαλύτερη από τις τρεις μονάδες προβλέπεται στη Μύκονο, με δυναμικότητα 23.000 τόνων τον χρόνο. Ακολουθεί η Σύρος με 17.000 τόνους και η Πάρος με 15.000 τόνους, ενώ στην Τήνο ο Σταθμός Μεταφόρτωσης θα μπορεί να διαχειρίζεται έως 6.000 τόνους ετησίως. Οι τρεις μονάδες επεξεργασίας έχουν επομένως συνολική δυναμικότητα 55.000 τόνων, με τους υπόλοιπους 6.000 τόνους να αντιστοιχούν στον ΣΜΑ της Τήνου. Στις μονάδες θα γίνεται επεξεργασία σύμμεικτων αποβλήτων, ανακυκλώσιμων και οργανικών, ενώ προβλέπεται ενσωματωμένη επεξεργασία βιοαποβλήτων.
Στη Β΄ φάση του διαγωνισμού έχουν περάσει η ΑΒΑΞ, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και τα σχήματα ΗΛΕΚΤΩΡ–Thalis, Metlen–Μεσόγειος Aqua και AKTOR Παραχωρήσεις–WATT. Το επόμενο κρίσιμο βήμα είναι η έναρξη του ανταγωνιστικού διαλόγου, μέσα από τον οποίο θα εξειδικευθούν οι τεχνικές και οικονομικές παράμετροι πριν η διαδικασία οδηγηθεί στις δεσμευτικές προσφορές.
Κως και Κάλυμνος
Παράλληλα κινείται το έργο της μονάδας για Κω -Κάλυμνο, συνολικού προϋπολογισμού περίπου 110 εκατ. ευρώ. Το αντικείμενο της ΣΔΙΤ περιλαμβάνει τη μελέτη, χρηματοδότηση, κατασκευή, συντήρηση, τεχνική διαχείριση και λειτουργία των εγκαταστάσεων για περίοδο έως 27 έτη. Στην Κω προβλέπεται Μονάδα Ανακύκλωσης και Ανάκτησης Αποβλήτων μαζί με Χώρο Υγειονομικής Ταφής Υπολειμμάτων, ενώ στην Κάλυμνο προβλέπεται μονάδα προεπεξεργασίας, ανακύκλωσης και ανάκτησης.
Οι εγκαταστάσεις σχεδιάζονται ώστε να διαχειρίζονται συνολικά 46.238 τόνους αποβλήτων τον χρόνο. Από αυτούς, 24.738 τόνοι αφορούν σύμμεικτα αστικά απόβλητα, 10.000 τόνοι χωριστά συλλεγμένα βιοαπόβλητα και 11.500 τόνοι ανακυκλώσιμα υλικά συσκευασίας. Η κατασκευαστική περίοδος υπολογίζεται σε δύο χρόνια και η λειτουργία σε 25, ενώ η χρηματοδότηση της ΣΔΙΤ προβλέπει συμμετοχή του Προγράμματος Δημοσίων Επενδύσεων σε ποσοστό 80%.
Στη Β΄ φάση έχουν προκριθεί η ΑΒΑΞ, η ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ και τα σχήματα Metlen–Μεσόγειος, ΗΛΕΚΤΩΡ–Thalis και AKTOR–WATT. Σύμφωνα με τις τελευταίες πληροφορίες, το έργο βρίσκεται ουσιαστικά στο ίδιο διαγωνιστικό βήμα με τη Σαντορίνη, με τις διαδικασίες να προχωρούν προς τον ανταγωνιστικό διάλογο.
Η Ρόδος ένα βήμα μπροστά
Πιο προχωρημένο είναι το Ολοκληρωμένο Σύστημα Διαχείρισης Απορριμμάτων της Ρόδου, εκτιμώμενης αξίας 139,5 εκατ. ευρώ χωρίς ΦΠΑ. Ο διαγωνισμός «τρέχει» ήδη εδώ και αρκετά χρόνια, με την αρχική φάση εκδήλωσης ενδιαφέροντος να έχει ολοκληρωθεί τον Δεκέμβριο του 2023, ενώ πλέον έχει περάσει στη Β΄ φάση και στον ανταγωνιστικό διάλογο.
Στη διαδικασία συμμετέχουν σήμερα τέσσερα σχήματα: ΑΒΑΞ–Thalis, Metlen–Μεσόγειος Aqua, AKTOR–WATT και ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ–ΤΕΡΝΑ Ενεργειακή Διαχείριση Παγίων. Οι αλλαγές σε σχέση με τα αρχικά εταιρικά σχήματα συνδέονται και με τις ανακατατάξεις που μεσολάβησαν στην αγορά, όπως οι εξαγορές της Thalis και της ΗΛΕΚΤΩΡ από τον όμιλο Motor Oil και οι εταιρικές μεταβολές γύρω από την AKTOR.
Το έργο καλύπτει ουσιαστικά ολόκληρο τον κύκλο διαχείρισης των αποβλήτων. Προβλέπει Μονάδα Ανάκτησης και Ανακύκλωσης, επεξεργασία σύμμεικτων αλλά και χωριστά συλλεγμένων ρευμάτων, ανάκτηση υλικών και ενέργειας και τελική διάθεση μόνο του υπολείμματος σε ΧΥΤΥ. Ο ιδιωτικός φορέας θα αναλάβει επίσης την εμπορική αξιοποίηση των προϊόντων που προκύπτουν από την επεξεργασία, όπως ανακυκλώσιμα υλικά, κομπόστ και, όπου προβλέπεται, ηλεκτρική ή θερμική ενέργεια.
Το γεγονός ότι η Ρόδος έχει ήδη περάσει στον κυρίως ανταγωνιστικό διάλογο την τοποθετεί χρονικά μπροστά από τα υπόλοιπα νησιωτικά έργα. Το επόμενο διάστημα θα αξιοποιηθεί για την ανταλλαγή τεχνικών στοιχείων με τους υποψηφίους, τις συναντήσεις με την αναθέτουσα αρχή και την επεξεργασία των συμβατικών κειμένων, ώστε στη συνέχεια να διαμορφωθούν οι τελικοί όροι του διαγωνισμού.
Η Σαντορίνη και το επόμενο βήμα
Νέα κινητικότητα καταγράφεται και στη Σαντορίνη. Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, η προεπιλογή έχει πλέον ολοκληρωθεί και το επόμενο βήμα είναι η έγκριση των τευχών της Β1 φάσης, η οποία αναμένεται να ανοίξει και τυπικά την πόρτα του ανταγωνιστικού διαλόγου. Πρόκειται για εξέλιξη που φέρνει ξανά στο προσκήνιο ένα έργο το οποίο είχε μείνει για σημαντικό διάστημα σε πιο αργούς ρυθμούς.
Η κίνηση αυτή έχει ιδιαίτερη σημασία λόγω των ειδικών συνθηκών της Σαντορίνης, όπου η έντονη εποχικότητα, η μεγάλη τουριστική πίεση και η περιορισμένη διαθεσιμότητα χώρου καθιστούν τη διαχείριση των αποβλήτων ακόμη πιο απαιτητική. Η λογική του νέου σχεδιασμού είναι να μειωθεί όσο το δυνατόν περισσότερο το υλικό που καταλήγει σε τελική ταφή, μεταφέροντας το βάρος προς την ανάκτηση, την ανακύκλωση και την επεξεργασία οργανικών αποβλήτων.
Στο κάδρο και το Βόρειο Αιγαίο
Την ίδια στιγμή, σχεδιασμός βρίσκεται σε εξέλιξη και για το Βόρειο Αιγαίο. Σύμφωνα με την αρμόδια πηγή, υπάρχει πρόθεση να προωθηθεί προς έγκριση μέσα στον Σεπτέμβριο ένα ακόμη έργο ολοκληρωμένης διαχείρισης, το οποίο δεν έχει μέχρι στιγμής λάβει την τελική έγκριση. Στη συζήτηση περιλαμβάνονται ολοκληρωμένες εγκαταστάσεις με επεξεργασία βιοαποβλήτων και στερεών αποβλήτων καθώς και υποδομές τελικής διάθεσης, με σαφή αναφορά στη Σάμο. Η ακριβής τελική διαμόρφωση του έργου και οι υπόλοιπες νησιωτικές ενότητες δεν έχουν ακόμη οριστικοποιηθεί σε επίπεδο επίσημης απόφασης και, ως εκ τούτου, παραμένουν υπό επεξεργασία.
Εφόσον κλείσει και αυτή η εκκρεμότητα, η εκτίμηση είναι ότι ένα πολύ μεγάλο μέρος του σχεδιασμού για τις νέες υποδομές αποβλήτων θα έχει πλέον είτε δρομολογηθεί διαγωνιστικά είτε ενταχθεί σε συγκεκριμένο πλάνο υλοποίησης. Σε εθνικό επίπεδο, τα έργα διαχείρισης απορριμμάτων που προωθούνται μέσω ΣΔΙΤ έχουν φτάσει, σύμφωνα με την ίδια πηγή, τα 13, παράλληλα με σειρά δημόσιων έργων που καλύπτουν άλλες περιοχές της χώρας.
Το επόμενο διάστημα είναι επομένως κρίσιμο. Η μετάβαση στον ανταγωνιστικό διάλογο δεν σημαίνει ότι οι μονάδες βρίσκονται λίγο πριν από την κατασκευή, σηματοδοτεί όμως ένα ουσιαστικό βήμα ωρίμανσης: είναι η φάση κατά την οποία ο τεχνικός σχεδιασμός, το χρηματοδοτικό μοντέλο, οι συμβατικοί όροι και οι απαιτήσεις του Δημοσίου δοκιμάζονται απέναντι στις πραγματικές δυνατότητες της αγοράς πριν ζητηθούν δεσμευτικές προσφορές. Για τα νησιά, όπου κάθε θερινή περίοδος επαναφέρει με μεγαλύτερη ένταση το ζήτημα της διαχείρισης των απορριμμάτων, η ολοκλήρωση αυτής της διαδικασίας αποτελεί την αναγκαία προϋπόθεση ώστε οι σχεδιασμοί των τελευταίων ετών να αρχίσουν τελικά να μετατρέπονται σε πραγματικές υποδομές.
