Ο ρόλος των δημοσίων επενδύσεων σήμερα και την επόμενη μέρα
…γράφει η Ειρήνη Καζαμία
Οι δημόσιες επενδύσεις αποτελούν βασικό μέσο του αναπτυξιακού ρόλου του κράτους. Υπό τις παρούσες συνθήκες οι δημόσιες επενδύσεις καλούνται να συμβάλλουν στη συγκράτηση της ύφεσης και ακόμα περισσότερο να οδηγήσουν τη φάση της ανάκαμψης σύμφωνα πάντα με τις αναπτυξιακές προτεραιότητες της χώρας. Η πλήρης αξιοποίηση του Προγράμματος Δημόσιων Επενδύσεων (ΠΔΕ), το οποίο απαρτίζεται από τους εθνικούς πόρους και τους πόρους των Ευρωπαϊκών Διαρθρωτικών Ταμείων (ΕΣΠΑ) πρέπει να βρίσκεται στον πυρήνα του σχεδίου αντιμετώπισης της παρούσας οικονομικής κρίσης.
Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ εκπόνησε την Αναπτυξιακή Στρατηγική 2020 και στο πλαίσιο αυτό ξεκίνησε μια συντονισμένη προσπάθεια για την ωρίμανση και υλοποίηση έργων και δράσεων που ενισχύουν την οικονομική δραστηριότητα και καλύπτουν χρόνιες ανάγκες σε υποδομές. Μεγάλης, μεσαίας και μικρής κλίμακας έργα και δράσεις με ισόρροπη χωρική διασπορά που εντάχθηκαν το προηγούμενο διάστημα στο ΕΣΠΑ και το εθνικό ΠΔΕ, αποτελούν μια πρώτη ύλη για την τροφοδοσία της ανάκαμψης, απαραίτητη σήμερα περισσότερο από ποτέ.
Η εγκατάλειψη της Αναπτυξιακής Στρατηγικής από τη σημερινή κυβέρνηση αλλά και το πάγωμα πλήθους έργων και προγραμμάτων του ΠΔΕ και του ΕΣΠΑ για τα οποία είχαν επενδυθεί σημαντικοί πόροι και χρόνος για την ωρίμανσή τους, αποτελεί μέγα λάθος της πολιτικής της ΝΔ που υποθήκευσε έτσι και αλλιώς την αναπτυξιακή πορεία της χώρας. Το ιστορικό χαμηλό 20ετίας στην υλοποίηση του ΠΔΕ το 2ο εξάμηνο του 2019 έπαιξε σημαντικό ρόλο στην μείωση του ρυθμού ανάπτυξης το ίδιο διάστημα. Ειδικά όμως υπό το βάρος των οικονομικών συνεπειών της πανδημίας η πολιτική αυτή επιφέρει καταστροφικά αποτελέσματα τόσο σε σχέση με την αύξηση της ανεργίας όσο και σε σχέση με την επιβίωση χιλιάδων επιχειρήσεων.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα μεταξύ πολλών άλλων:
Πρόγραμμα Φιλόδημος: Ίσως η πιο εμβληματική πρωτοβουλία της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, με εκατοντάδες ενταγμένα έργα, που εξασφάλισε τη διακομματική αποδοχή από το σύνολο των φορέων Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Σε συνέχεια χειρισμών που φανερώνουν έλλειψη γνώσης και ευτελείς μικροκομματικές σκοπιμότητες, η σημερινή κυβέρνηση έχει ουσιαστικά καταφέρει να παγώσει το πρόγραμμα αλλάζοντάς του απλώς το όνομα.
Μετρό Θεσσαλονίκης: Χωρίς κανένα σοβαρό λόγο η κυβέρνηση αλλάζει το σχεδιασμό σε βάρος της διατήρησης των αρχαιοτήτων με αποτέλεσμα την σοβαρή επιβράδυνση του έργου και την διεκδίκηση αποζημιώσεων εκ μέρους του αναδόχου.
Πρόγραμμα Ηλέκτρα για την ενεργειακή εξοικονόμηση σε δημόσια κτίρια: Σε ένα τομέα που έπρεπε να βρίσκεται στην αιχμή της προσπάθειας πράσινης μετάβασης της οικονομίας με προφανή οικονομικά οφέλη για τα δημόσια οικονομικά και το περιβάλλον δεν υπάρχει καμία απολύτως εξέλιξη εδώ και 9 μήνες με αποτέλεσμα πολλά ώριμα έργα να παραμένουν στα συρτάρια.
Στον αντίποδα των κυβερνητικών επιλογών είναι επιτακτική ανάγκη να ενεργοποιηθεί εκ νέου ένα γενναίο πρόγραμμα δημοσίων επενδύσεων στην κατεύθυνση της βιώσιμης και χωρίς αποκλεισμούς ανάπτυξης, της πράσινης μετάβασης και του ψηφιακού εκσυγχρονισμού της οικονομίας. Βασικοί στόχοι των δημοσίων επενδύσεων πρέπει να είναι η διατήρηση και δημιουργία νέων θέσεων εργασίας, η στήριξη των μικρομεσαίων επιχειρήσεων (ειδικά στον κλάδο των κατασκευών και των υλικών), η χωροταξική οργάνωση και προστασία του περιβάλλοντος, η αντιμετώπιση της κλιματικής κρίσης, η ισότιμη πρόσβαση όλων σε ποιοτικές υποδομές.
Προτεραιότητες αυτού του ενισχυμένου προγράμματος δημοσίων επενδύσεων σε ότι αφορά τις υποδομές είναι οι εξής:
Η ενίσχυση των κοινωνικών υποδομών (Υγείας, Παιδείας, Πρόνοιας κλπ).
Η ενίσχυση της ανθεκτικότητας των υποδομών απέναντι στους κινδύνους της κλιματικής κρίσης (και σε άλλους κινδύνους) δηλαδή η ενίσχυση της πολιτικής προστασίας με έμφαση στην αντιπλημμυρική και αντιπυρική προστασία.
Η ενίσχυση των περιβαλλοντικών υποδομών, ύδρευσης, αποχέτευσης διαχείρισης απορριμμάτων.
Η ενεργειακή εξοικονόμηση στο ιδιωτικό και δημόσιο κτιριακό απόθεμα.
Οι επενδύσεις σε ΑΠΕ και στην ηλεκτρική διασύνδεση της χώρας
Η ολοκλήρωση του χωρικού σχεδιασμού (Κτηματολόγιο, Δασικοί Χάρτες, Τοπικά Χωρικά Σχέδια).
Η επέκταση των μέσων σταθερής τροχιάς (Σιδηρόδρομος, Μετρό) και ο σταδιακός εξηλεκτρισμός των οδικών μεταφορών.
Ο ψηφιακός εκσυγχρονισμός των δημοσίων υποδομών η διασύνδεση των διαφορετικών συστημάτων, η ενίσχυση των ψηφιακών δικτύων υψηλών ταχυτήτων. Η συντήρηση και εκσυγχρονισμός των παλαιών υπαρχουσών υποδομών.
Ιδιαίτερη σημασία επίσης πρέπει να δοθεί στη περιφερειακή διάσταση των αναγκών και στα ζητήματα προσβασιμότητας των νησιωτικών και απομακρυσμένων περιοχών (λιμάνια – οδικό δίκτυο- διασύνδεση με το ενεργειακό σύστημα-πρόσβαση στα τηλεπικοινωνιακά δίκτυα υψηλών ταχυτήτων).
Στο πλαίσιο αυτό είναι επιβεβλημένη η επανεκκίνηση- επέκταση – ενίσχυση του προγράμματος Φιλόδημος ώστε να συμπεριλάβει μεγάλο μέρος των μικρών και μεσαίων έργων των Δήμων και των Περιφερειών. Η υλοποίηση των έργων αυτών πρέπει να επιταχυνθεί με μέτρα απλοποίησης των διαδικασιών δημοσίων συμβάσεων με προσεκτική χρήση εργαλείων που ομαδοποιούν και επιταχύνουν τις διαδικασίες ωρίμανσης-υλοποίησης όπως οι συμβάσεις-πλαίσιο. Επιπλέον είναι επιβεβλημένη η άμεση ενεργοποίηση του προγράμματος Ηλέκτρα για την ενεργειακή εξοικονόμηση σε δημόσια κτίρια και ενός νέου κύκλου Εξοικονομώ για τις κατοικίες και τα ιδιωτικά κτίρια με χρήση πόρων του ΕΣΠΑ και εθνικών πόρων. Επίσης είναι επιβεβλημένη η επανεκκίνηση και επιτάχυνση των μεγάλων έργων (Μετρό, Σιδηρόδρομος, Αυτοκινητόδρομοι, Αντιπλημμυρικά έργα, κα).
Η έξοδος από την κρίση επιβάλλει μια ριζική αναθεώρηση των αναπτυξιακών ιδεών που εκφράστηκαν στα μνημονιακά χρόνια. Οι ιδιωτικοποιήσεις είναι στο επίκεντρο. Σε απόσταση από την θέση αυτή, η θέση του ΣΥΡΙΖΑ υπήρξε σαφής: Τα δίκτυα και οι βασικές υποδομές να παραμείνουν υπό δημόσιο έλεγχο και τα εμπορικά τμήματα να ιδιωτικοποιηθούν εφόσον υπάρχουν αντίστοιχες ανταγωνιστικές αγορές. Χωρίς τούτο να σημαίνει ότι η ύπαρξη μίας κρατικής εταιρείας ακόμα και σε ανταγωνιστικές αγορές δεν είναι αναγκαία ή και επιβεβλημένη (τράπεζες, ενέργεια κλπ). Η ΝΔ αντιθέτως επιλέγει να ιδιωτικοποιεί τόσο τα δίκτυα όσο και τις υποδομές (ΔΕΔΑ, ΔΕΠΑ ΥΠΟΔΟΜΩΝ, ΛΙΜΑΝΙΑ, κλπ). Η στρατηγική αυτή είναι σήμερα καταστροφική. Πρέπει να ανασταλεί και να αναθεωρηθεί αμέσως.
Στη σημερινή κρίση, το κράτος εκ των πραγμάτων αναλαμβάνει νέες πρωτοβουλίες για την έξοδο από αυτή. Οφείλει να είναι παρόν σε μία μεγάλη προσπάθεια πράσινης παραγωγικής ανασυγκρότησης με έμφαση στην γεωργία, τη ενίσχυση της μεταποίησης, την καινοτομία και την αξιοποίηση του εξαιρετικού ανθρώπινου δυναμικού της χώρας. Συνεπώς το δημόσιο καλείται να αναλάβει νέες πρωτοβουλίες με κρατικές ή μικτές εταιρείες σε κρίσιμους τομείς της χρηματοδότησης, της παραγωγής, του εμπορίου και των εξαγωγών, της καινοτομίας και τεχνολογίας. Την επόμενη μέρα το δημόσιο πρέπει να είναι παρόν με νέους θεσμούς και μία συλλογική προσπάθεια ριζικής αναμόρφωσης της οικονομίας μας προς δυναμικούς και παραγωγικούς τομείς που θα διασφαλίσουν την ανάκαμψη της οικονομίας.
