Με τα ερωτήματα, τα «μέτωπα» και τις εκκρεμότητες να παραμένουν «ανοιχτά» όσον αφορά την επανέναρξη εργασιών στην Κυψέλη, στο πλαίσιο της υλοποίησης της α’ φάσης της Γραμμής 4 του Μετρό της Αθήνας (από το Άλσος Βεΐκου έως το Γουδή, με 15 νέους σταθμούς και περίπου 12,8 χιλιόμετρα υπόγειας γραμμής), τον ορίζοντα ολοκλήρωσης του έργου, την πρόοδο αποκατάστασης ζημιών σε πολλά κτήρια της περιοχής, τους λόγους των καθιζήσεων και τις τυχόν αστοχίες που συνέβησαν, το υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών, η Ελληνικό Μετρό, το ΤΕΕ και εκπρόσωποι της κατασκευάστριας κοινοπραξίας (ΑΒΑΞ, Ghella, Alstom) επιχείρησαν προ ημερών να δώσουν «απαντήσεις» για το περίπλοκο αυτό θέμα.
Που, πάντως, ως βασικό του πυρήνα, ως βασικό μήνυμα, πρέπει να έχει ότι «η ασφάλεια των κατοίκων είναι αδιαπραγμάτευτη προτεραιότητα και για την Πολιτεία και για όλους τους εμπλεκόμενους στο έργο», όπως σημείωσε και ο αρμόδιος υπουργός, κ. Χρ. Δήμας.
Σε κάθε περίπτωση, με τον Μετροπόντικα (ΤΒΜ) σταματημένο από τις 8 Μαΐου, τους εμπλεκόμενους και κυρίως τους κατοίκους να περιμένουν τις τελικές πραγματογνωμοσύνες και εκθέσεις από το ΤΕΕ, με τη συνδρομή Βρετανού ειδικού που κρίνεται αυθεντία σε αυτό το «μέτωπο», το Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών επιχείρησε να δώσει πληροφορίες για το πως φτάσαμε ως εδώ, τι φταίει, τι θα συμβεί με τους κατοίκους, την ασφάλεια των σπιτιών τους και την επανεκκίνηση του ΤΒΜ μέσα από ενημερωτικό που περιλαμβάνει πάνω από δύο «ντουζίνες» ερωτήσεις – απαντήσεις.
Υπουργείο Υποδομών και Μεταφορών: Ερωτήσεις – Απαντήσεις για την εξέλιξη των εργασιών της Γραμμής 4 του Μετρό
1. Τι ακριβώς συνέβη στην Κυψέλη;
Κατά τη διάνοιξη της σήραγγας της Γραμμής 4 από τον σταθμό Κυψέλη προς τον σταθμό Δικαστήρια, από τον Μάρτιο του 2026 το σύστημα παρακολούθησης του έργου κατέγραψε καθιζήσεις στην επιφάνεια μεγαλύτερες από τις αναμενόμενες, οι οποίες προκάλεσαν ρωγμές σε κτίρια κατά μήκος της χάραξης. Ο μετροπόντικας σταμάτησε επανειλημμένα για ελέγχους και προσαρμογές, όπως προβλέπουν οι διαδικασίες του έργου, και στις 8 Μαΐου ακινητοποιήθηκε προληπτικά, στη θέση που βρίσκεται μέχρι σήμερα. Από τότε, ο χρόνος αξιοποιήθηκε στο έπακρο. Καταγράφηκαν και αξιολογήθηκαν οι βλάβες σε κάθε κτίριο ξεχωριστά, ανατέθηκε ο προσδιορισμός των αιτίων σε ανεξάρτητους εμπειρογνώμονες διεθνούς κύρους και σχεδιάστηκαν τα μέτρα που θα επιτρέψουν τη συνέχιση της διάνοιξης χωρίς νέες βλάβες.
2. Υπήρχε εικόνα για τις συνθήκες στην Κυψέλη;
Ναι, πλήρη. Ήταν γνωστό από τον σχεδιασμό ότι το έδαφος της περιοχής είναι από τα πιο απαιτητικά της γραμμής. Γι’ αυτό ακριβώς είχαν προβλεφθεί συγκεκριμένα μέτρα κατά τη διάνοιξη, είχαν υιοθετηθεί οι πιο αυστηρές παραδοχές για την αξιολόγηση της τρωτότητας των κτιρίων και είχε εγκατασταθεί πυκνό δίκτυο μετρήσεων με όρια που ενεργοποιούν αυτόματα ελέγχους. Αυτό που διέφερε από τη γενική εικόνα ήταν η συμπεριφορά εδάφους και κατασκευών που καταγράφηκε σε συγκεκριμένες θέσεις με την εμφάνιση ζημιών. Τι ακριβώς συνέβη εκεί θα το απαντήσει με πληρότητα η ανεξάρτητη αξιολόγηση.
3. Ξεπεράστηκαν τα όρια ασφαλείας;
Σε ορισμένα κτίρια οι μετρήσεις ξεπέρασαν τα όρια συναγερμού που είχαν τεθεί, και το σύστημα λειτούργησε όπως σχεδιάστηκε και γι’ αυτό ακριβώς σταμάτησε το μηχάνημα. Τα όρια αυτά υπάρχουν για να ενεργοποιούν έγκαιρα ελέγχους και μέτρα, και αυτό έγινε. Η υπέρβασή τους δεν συνιστά λόγο εκκένωσης του κτιρίου. Το σύνολο των μετρήσεων έχει παραδοθεί, με πλήρη διαφάνεια, στον Δήμο Αθηναίων και είναι διαθέσιμο σε κάθε ενδιαφερόμενο ιδιοκτήτη για το κτίριό του. Τα στοιχεία που έχουν δει το φως της δημοσιότητας έχουν προέλθει από την ίδια την Ελληνικό Μετρό.
4. Ποια είναι η αιτία;
Οι τεχνικές εκθέσεις που έχουν εκπονηθεί συγκλίνουν ότι σε ορισμένες θέσεις της διαδρομής το έδαφος ήταν σημαντικά πιο διαπερατό από ό,τι γύρω του, με αποτέλεσμα η στήριξη που ασκεί το μηχάνημα στο έδαφος μπροστά του να μην είναι επαρκής στις θέσεις αυτές. Το έδαφος υποχώρησε και η υποχώρηση έφτασε στην επιφάνεια ως καθίζηση. Η πλήρης αποτίμηση αποτελεί αντικείμενο της ανεξάρτητης αξιολόγησης που βρίσκεται σε εξέλιξη. Τα συμπεράσματά της θα αξιοποιηθούν άμεσα στη συνέχιση του έργου, ώστε η Γραμμή 4 να προχωρήσει με ακόμη μεγαλύτερη ασφάλεια.
5. Συνεχίζεται το φαινόμενο σήμερα;
Όχι. Στο μεγαλύτερο μήκος της περιοχής, όπου ο μετροπόντικας έχει αφήσει πίσω του κατασκευασμένη τη σήραγγα, οι καθιζήσεις έχουν σταματήσει οριστικά. Από την ακινητοποίηση του μηχανήματος και μέχρι σήμερα δεν έχουν καταγραφεί νέες, ούτε αναμένεται να υπάρξει περαιτέρω εξέλιξη του φαινομένου. Τα κτίρια που βρίσκονται στο τελευταίο τμήμα της περιοχής, ακριβώς πάνω από τη θέση του μετροπόντικα, παρακολουθούνται συστηματικά και με αυξημένη συχνότητα. Ο κύριος στόχος είναι να αποτραπούν σε αυτά περαιτέρω αξιοσημείωτες καθιζήσεις και να απομακρυνθεί το συντομότερο ο μετροπόντικας.
6. Πόσα κτίρια έχουν επηρεαστεί;
Στη ζώνη επιρροής της διάνοιξης βρίσκονται 87 κτίρια, τα οποία παρακολουθούνται ένα προς ένα. Σε 20 από αυτά έχουν εντοπιστεί βλάβες, διαφορετικές κατά περίπτωση. Για όλα τα 20, χωρίς εξαίρεση, διενεργούνται πραγματογνωμοσύνες από το ΤΕΕ. Οι ενδιάμεσες εκθέσεις για τα περισσότερα έχουν ήδη παραδοθεί και οι τελικές ολοκληρώνονται.
7. Γιατί επελέγησαν αρχικά 14 κτίρια για τις πραγματογνωμοσύνες και προστέθηκαν πρόσφατα άλλα 6;
Ο κατάλογος των κτιρίων δεν είναι κλειστός και δεν ήταν ποτέ. Είναι ανοικτός σε κάθε κάτοικο. Τα πρώτα 14 ήταν τα κτίρια στα οποία, όταν ζητήθηκε η συνδρομή του ΤΕΕ, υπήρχαν είτε μετρήσεις πάνω από τα όρια, είτε αναφορές βλαβών από τους ενοίκους. Καθώς η παρακολούθηση συνεχίστηκε και οι κάτοικοι απευθύνονταν στην Ελληνικό Μετρό, προστέθηκαν άλλα 6, για τα οποία ζητήθηκαν αμέσως πραγματογνωμοσύνες. Η σειρά με την οποία μπήκε ένα κτίριο στον κατάλογο δεν επηρεάζει ούτε τον έλεγχο ούτε την αποκατάστασή του. Κάθε ιδιοκτήτης στη ζώνη επιρροής που διαπιστώνει βλάβη μπορεί να ζητήσει αυτοψία και, εφόσον υπάρχουν ευρήματα, το κτίριο εντάσσεται στη διαδικασία.
8. Τι είδους βλάβες είναι; Είναι ασφαλή τα κτίρια;
Στη μεγάλη πλειονότητα των περιπτώσεων πρόκειται για ρωγμές σε τοίχους, επιχρίσματα και αρμούς, δηλαδή σε στοιχεία που δεν φέρουν το κτίριο. Σε ορισμένα κτίρια οι πραγματογνώμονες ζήτησαν αναλυτικότερη εξέταση και πρόσθετα μέτρα, και αυτά εφαρμόζονται ήδη. Καμία πραγματογνωμοσύνη δεν έκρινε κτίριο ακατάλληλο για χρήση. Όλα τα κτίρια με βλάβες παρακολουθούνται με συνεχείς μετρήσεις.
9. Ποιος είναι ο ρόλος του ΤΕΕ;
Το ΤΕΕ, ως ανεξάρτητος θεσμικός φορέας και τεχνικός σύμβουλος της Πολιτείας, ενεργοποιήθηκε με πρωτοβουλία της Ελληνικό Μετρό, ώστε κάθε κτίριο να εξεταστεί από ανεξάρτητο μάτι. Οι μηχανικοί που εκπονούν τις πραγματογνωμοσύνες καταγράφουν τις βλάβες, αξιολογούν την κατάσταση του κτιρίου και προτείνουν τις αναγκαίες επεμβάσεις. Οι εκθέσεις τους αποτελούν την κοινή και αδιαμφισβήτητη βάση για την αποκατάσταση κάθε κτιρίου.
10. Πότε ξεκινούν οι αποκαταστάσεις;
Ξεκινούν αμέσως. Ιδιοκτησίες σε τρία κτίρια έχουν ήδη αποκατασταθεί πλήρως, με τη συναίνεση των ιδιοκτητών. Στα υπόλοιπα, οι εργασίες είχαν ανασταλεί μόνο για όσο χρειάστηκε ώστε οι ανεξάρτητοι πραγματογνώμονες του ΤΕΕ να καταγράψουν τις βλάβες. Η καταγραφή έχει πλέον γίνει. Συνεργεία είναι διαθέσιμα και σε ετοιμότητα, και οι εργασίες προχωρούν σε κάθε ιδιοκτησία μόλις ο ιδιοκτήτης συμφωνήσει στο αντικείμενο της επισκευής, με βάση την πραγματογνωμοσύνη.
11. Ποιος πληρώνει τις αποκαταστάσεις;
Η αποκατάσταση κάθε βλάβης γίνεται από την Κατασκευαστική Κοινοπραξία της Γραμμής 4, χωρίς καμία απολύτως επιβάρυνση για τους ιδιοκτήτες και τους ενοίκους.
12. Ποιο είναι το μέτρο της αποκατάστασης;
Κάθε κτίριο επανέρχεται σε καλύτερη κατάσταση από αυτήν που είχε πριν από τη διέλευση του μηχανήματος. Όπου το ΤΕΕ υποδείξει ενίσχυση στοιχείων του κτιρίου, η ενίσχυση γίνεται. Μετά την αποκατάσταση, κάθε κτίριο επανελέγχεται, ώστε ο ιδιοκτήτης να έχει πλήρη βεβαιότητα.
13. Τι γίνεται με τα κτίρια ακριβώς πάνω από τη θέση που έχει σταματήσει το μηχάνημα;
Είναι η ζώνη που απαιτεί τη μεγαλύτερη προσοχή, επειδή εκεί καταγράφηκαν οι μεγαλύτερες καθιζήσεις και επειδή η σήραγγα δεν έχει ολοκληρωθεί κάτω από αυτά. Γι’ αυτό αντιμετωπίζεται με προτεραιότητα. Προϋπόθεση για την επανεκκίνηση είναι τα κτίρια αυτά να έχουν προστατευθεί, εφόσον η μεμονωμένη μελέτη που εκπονείται για καθένα από αυτά υποδείξει τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων προστασίας. Σε αυτά, εργασίες αποκατάστασης μπορούν να ξεκινήσουν αμέσως μετά την απομάκρυνση του μετροπόντικα.
14. Θα χρειαστεί να εκκενωθούν κτίρια;
Με τα σημερινά δεδομένα, όχι. Καμία πραγματογνωμοσύνη και καμία μελέτη δεν το έχει ζητήσει. Αν σε οποιοδήποτε στάδιο οι μηχανικοί κρίνουν ότι αυτό απαιτείται ως προληπτικό μέτρο ή λόγω εκτέλεσης εργασιών αποκατάστασης, οι κάτοικοι θα ενημερωθούν πρώτοι, εγκαίρως, και θα υποστηριχθούν πλήρως σε κάθε στάδιο.
15. Έχουν επηρεαστεί σχολεία, νοσοκομεία ή άλλα κτίρια δημόσιου ενδιαφέροντος;
Όχι, κανένα.
16. Πώς θα συνεχιστεί η διάνοιξη χωρίς να επαναληφθούν οι βλάβες;
Η πρόταση που αξιολογείται στηρίζεται σε δύο βασικές αλλαγές. Το έδαφος μπροστά από το μηχάνημα θα ενισχύεται πριν αρχίσει η εκσκαφή του, και η λειτουργία του μηχανήματος θα γίνεται με αυστηρότερες παραμέτρους και ελέγχους σε κάθε βήμα. Παράλληλα, έχει γίνει η καταγραφή και η μελέτη προστασίας κάθε κτιρίου που θα συναντήσει στη συνέχεια ο μετροπόντικας. Η πλήρης μεθοδολογία θα παρουσιαστεί ανοικτά στους κατοίκους και στον Δήμο πριν από την επανεκκίνηση.
17. Ποιος αποφασίζει για την επανεκκίνηση και πότε θα γίνει;
Η επανεκκίνηση θα ακολουθήσει μόνο εφόσον η ανεξάρτητη αξιολόγηση επιβεβαιώσει ότι τα μέτρα επαρκούν. Στόχος όλων είναι η ταχύτερη δυνατή ασφαλής επανεκκίνηση, και γι’ αυτό οι μελέτες, οι εγκρίσεις και τα μέτρα στα κτίρια προχωρούν παράλληλα, χωρίς χαμένο χρόνο. Η ημερομηνία θα ανακοινωθεί μόλις υπάρξουν όλες οι σχετικές προϋποθέσεις, και πριν από αυτήν θα προηγηθεί ενημέρωση των κατοίκων.
18. Τι θα γίνει αν εμφανιστούν νέες καθιζήσεις μετά την επανεκκίνηση;
Η πρώτη φάση της επανεκκίνησης θα γίνει με μικρά, ελεγχόμενα βήματα και με ενισχυμένη παρακολούθηση σε πραγματικό χρόνο. Αν οποιαδήποτε μέτρηση ξεπεράσει τα όρια, το μηχάνημα σταματά αμέσως και η κατάσταση επανεξετάζεται πριν από κάθε επόμενο βήμα.
19. Ποιος ελέγχει ανεξάρτητα τι συνέβη και τι θα γίνει;
Οι έλεγχοι γίνονται σε τρία επίπεδα, κάτι που σπάνια συναντάται σε έργο αυτής της κλίμακας: Πρώτα, από το ΤΕΕ για τα κτίρια. Δεύτερον, από τον καθηγητή Βασίλη Μαρίνο του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου, ως σύμβουλο της Ελληνικό Μετρό, για τα αίτια και τη μεθοδολογία επανεκκίνησης. Τρίτον, ως επιπλέον εγγύηση, η Ελληνικό Μετρό αναθέτει περαιτέρω αξιολόγηση του θέματος στον Lord Robert Mair, Ομότιμο Καθηγητή του Πανεπιστημίου του Cambridge, που θεωρείται διεθνώς η κορυφαία αυθεντία σε σήραγγες κάτω από κτίρια σε αστικό περιβάλλον. Στην ανάθεση προβλέπεται να προβεί σε ανεξάρτητη αξιολόγηση για τα αίτια, για τις επιπτώσεις στα κτίρια και για τους όρους επανεκκίνησης, σε συνεργασία με τον καθηγητή Μαρίνο.
20. Ποιοι άλλοι ειδικοί ασχολούνται με το θέμα;
Εκτός από τους μηχανικούς και επιστήμονες της Ελληνικό Μετρό και των συμβούλων της και τις μελετητικές ομάδες του αναδόχου, από την πλευρά του δεύτερου εργάζονται ως ειδικοί εμπειρογνώμονες ο ομότιμος καθηγητής του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Μιχάλης Καββαδάς, από τους πλέον έμπειρους Έλληνες επιστήμονες στις σήραγγες, και ο μηχανολόγος μηχανικός Lars Babendererde, Αντιπρόεδρος της International Tunnelling and Underground Space Association (ITA), με διεθνή εξειδίκευση στα μηχανήματα διάνοιξης σηράγγων. Στο θέμα της Κυψέλης έχει κινητοποιηθεί, με άλλα λόγια, ό,τι καλύτερο διαθέτει η ελληνική και η διεθνής τεχνική κοινότητα.
21. Θα δημοσιοποιηθούν τα πορίσματα;
Θα δημοσιοποιηθούν στο σύνολό τους, όπως και οι τελικές πραγματογνωμοσύνες του ΤΕΕ, οι ενδιάμεσες των οποίων έχουν ήδη παραδοθεί στον Δήμο Αθηναίων.
22. Τι γίνεται αν ο ιδιοκτήτης διαφωνεί με την αποκατάσταση της ζημίας που προτείνεται;
Η πραγματογνωμοσύνη του ΤΕΕ είναι η κοινή βάση. Αν ο ιδιοκτήτης διαφωνεί με το αντικείμενο ή την έκταση της αποκατάστασης, μπορεί να ζητήσει επανεξέταση και διατηρεί κάθε δικαίωμά του. Στόχος μας είναι να μην χρειαστεί να το ασκήσει κανείς, γιατί η αποκατάσταση θα είναι πλήρης.
23. Ενημερώθηκαν εγκαίρως οι κάτοικοι;
Από την πρώτη στιγμή υπήρξε κινητοποίηση στο πεδίο όλων των συντελεστών του έργου, με καταγραφή των ζημιών και με τις πρώτες αποκαταστάσεις να πραγματοποιούνται ήδη από την άνοιξη. Από τον Ιούλιο λειτουργεί και απευθείας δίαυλος του Υπουργείου προς τους ενδιαφερομένους, με συναντήσεις με τους κατοίκους, με συμμετοχή στο Δημοτικό Συμβούλιο Αθηναίων και με παράδοση όλων των στοιχείων στον Δήμο. Από τότε, οι κάτοικοι ενημερώνονται πριν από κάθε σημαντικό βήμα, και φυσικά ισχύουν όλες οι δεσμεύσεις για ενημέρωση και πριν από την επανεκκίνηση.
24. Ποιες είναι οι σχέσεις των συντελεστών του έργου με τον Δήμο Αθηναίων;
Ο Δήμος είναι θεσμικός συνομιλητής. Του έχουν παραδοθεί οι πραγματογνωμοσύνες και τα δεδομένα παρακολούθησης, και θα συμμετέχει στην ενημέρωση πριν από την επανεκκίνηση.
25. Συζητείται η αναβολή της επανέναρξης του μετροπόντικα για μακρύ χρονικό διάστημα όπως έχει γραφτεί;
Όχι. Το αντίθετο. Ο μετροπόντικας πρέπει το ταχύτερο να απομακρυνθεί, ώστε να μην παραμένει ακινητοποιημένος κάτω από κτίρια, αλλά και για να υποστεί την επιβαλλόμενη συντήρηση. Όλοι οι συντελεστές του έργου εργάζονται ώστε η επανεκκίνηση να γίνει το συντομότερο δυνατόν, με τη μόνη προϋπόθεση να είναι ασφαλής για ανθρώπους και περιουσίες. Οι μελέτες και τα μέτρα στα κτίρια προχωρούν παράλληλα ακριβώς γι’ αυτόν τον λόγο. Η Γραμμή 4 είναι το μεγαλύτερο έργο συγκοινωνιακής υποδομής που κατασκευάζεται σήμερα στην Ελλάδα, τεράστιου μεγέθους παρέμβαση για την Αθήνα και η Κυψέλη είναι από τις περιοχές που το περιμένουν περισσότερο. Το πρώτο τμήμα, από το Άλσος Βεΐκου έως το Γουδή, θα φέρει το Μετρό σε πυκνοκατοικημένες περιοχές όπως το Γαλάτσι και η Κυψέλη και θα βελτιώσει την πρόσβαση σε χώρους εργασίας, πανεπιστήμια, νοσοκομεία και δικαστήρια. Κανείς δεν έχει συμφέρον να μείνει ο μετροπόντικας σταματημένος μία ημέρα περισσότερο από όσο χρειάζεται για να συνεχίσει με ασφάλεια.
26. Θα καθυστερήσει η Γραμμή 4;
Η ασφάλεια προηγείται του χρονοδιαγράμματος, χωρίς δεύτερη σκέψη. Το μέγεθος τυχόν καθυστέρησης και η δυνατότητα απορρόφησής του στο χρονοδιάγραμμα θα προσδιοριστούν μετά την επανεκκίνηση. Τα συμπεράσματα από την Κυψέλη εφαρμόζονται σε ολόκληρη τη γραμμή, ώστε η Γραμμή 4 να ολοκληρωθεί όχι μόνο με ασφάλεια αλλά και με την εμπειρία που αποκτήθηκε εδώ, προς όφελος των επόμενων τμημάτων.
27. Είναι υπό συζήτηση η αλλαγή χάραξης;
Όχι. Η χάραξη της Γραμμής 4 έχει καθοριστεί από τη δημοπράτηση του έργου που ξεκίνησε τον Απρίλιο του 2017, μεγάλο μέρος της σήραγγας στο τμήμα αυτό έχει ήδη κατασκευαστεί και οι τεχνικές εκθέσεις δεν θέτουν κανένα τέτοιο ζήτημα. Αυτό που αλλάζει είναι ο τρόπος που θα γίνει η συνέχιση της διάνοιξης, όχι το πού. Το έργο θα παραδοθεί όπως σχεδιάστηκε. Σύμφωνα με τις μελέτες, η Γραμμή 4 εκτιμάται ότι θα εξυπηρετεί περίπου 340.000 επιβάτες ημερησίως και θα μειώσει τις μετακινήσεις με ΙΧ κατά περίπου 53.000 την ημέρα, με νέες ανταποκρίσεις και περισσότερες επιλογές για τους επιβάτες. Πρόκειται για σημαντικό όφελος για την κυκλοφορία και την ποιότητα ζωής σε ολόκληρη την πόλη. Στόχος μας είναι να παραδώσουμε αυτό το όφελος με ασφάλεια και ποιότητα, αντιμετωπίζοντας υπεύθυνα τις τεχνικές δυσκολίες και με σεβασμό στους πολίτες που επηρεάζονται κατά την κατασκευή. Η Κυψέλη θα είναι από τις πρώτες περιοχές που θα το καρπωθούν.
