Ως ραχοκοκαλιά ενός μεγαλύτερου ευρωπαϊκού πλέγματος εναλλακτικών διαδρομών φυσικού αερίου και LNG βλέπει τον Κάθετο Διάδρομο η CEO του ΔΕΣΦΑ, Μαρία Σφερούτσα, υποστηρίζοντας ότι το project αποκτά πλέον σαφή στρατηγική διάσταση για την ενεργειακή ασφάλεια της Ευρώπης. Για την ίδια, ο Κάθετος Διάδρομος δεν αφορά μόνο την εμπορική μεταφορά ποσοτήτων φυσικού αερίου, αλλά τη δημιουργία ενός πιο ευέλικτου και ανθεκτικού ευρωπαϊκού συστήματος εφοδιασμού, ικανού να λειτουργήσει ως «ασπίδα» απέναντι σε πιθανές ενεργειακές κρίσεις, γεωπολιτικές αναταράξεις ή νέες διαταραχές στις ροές προμήθειας.
Το στοίχημα στο οποίο καλείται πλέον να απαντήσει η αγορά αφορά τη σχέση ανάμεσα στη διαθεσιμότητα υποδομών και στο πραγματικό εμπορικό ενδιαφέρον για τον διάδρομο. Στο περιθώριο των εγκαινίων του αγωγού υψηλής πίεσης προς τη Δυτική Μακεδονία, η επικεφαλής του ΔΕΣΦΑ επέμεινε ιδιαίτερα στη σύνδεση ανάμεσα στη διαθεσιμότητα υποδομών και στην προσέλκυση εμπορικού ενδιαφέροντος, περιγράφοντας τη λογική του project ως έναν «κύκλο».
Εάν δεν δημιουργηθεί πρώτα διαθέσιμη δυναμικότητα και αξιόπιστες οδεύσεις μεταφοράς, δεν μπορούν να εμφανιστούν ούτε οι εμπορικοί παίκτες, ούτε οι αυξημένες ροές φυσικού αερίου που απαιτούνται ώστε να καταστεί ανταγωνιστικός ο διάδρομος. Ο ρόλος των Διαχειριστών, όπως είπε είναι πρώτα να δημιουργήσουν διαθέσιμη δυναμικότητα και λειτουργικές οδεύσεις πάνω στις οποίες στη συνέχεια θα αναπτυχθεί η αγορά. Η διοίκηση του ΔΕΣΦΑ εμφανίστηκε αισιόδοξη για την επικείμενη δημοπρασία δυναμικότητας του Ιουλίου, η οποία αφορά τα νέα προϊόντα μεταφοράς φυσικού αερίου μηνιαίας, τριμηνιαίας και ετήσιας διάρκειας. Σύμφωνα με τη διοίκηση του Διαχειριστή, τα νέα προϊόντα διαθέτουν τις προϋποθέσεις ώστε να είναι πιο ανταγωνιστικά και αναμένεται να τεθούν σε εφαρμογή μετά τις απαραίτητες εγκρίσεις από τις Ρυθμιστικές Αρχές, προκειμένου οι δημοπρασίες να πραγματοποιηθούν εντός Ιουλίου.
Το θετικό κλίμα γύρω από την έκβαση της διαδικασίας συνδέεται, όπως εξήγησε η διοίκηση του ΔΕΣΦΑ, με το γεγονός ότι το τελευταίο διάστημα έχουν προχωρήσει δύο παράλληλες διαδικασίες που θεωρούνται κρίσιμες για την επόμενη φάση και τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου.
Η πρώτη αφορά τη συμφωνία του Μαρτίου ανάμεσα στους εμπλεκόμενους Διαχειριστές για τη διαμόρφωση ενός νέου μοντέλου λειτουργίας, πλήρως ευθυγραμμισμένου με το ευρωπαϊκό κανονιστικό πλαίσιο και τις ευρωπαϊκές πρακτικές. Σε αυτή τη βάση «χτίζεται» και το νέο προϊόν μεταφοράς φυσικού αερίου που αναπτύσσεται σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή και τους Διαχειριστές Ελλάδας, Βουλγαρίας, Ρουμανίας και Μολδαβίας, σχεδιασμένο ώστε να προσφέρει «firm capacity», δηλαδή εγγυημένη δυναμικότητα μεταφοράς, μέσω πιο ευέλικτων εμπορικών προϊόντων διαφορετικής διάρκειας.
Το δεύτερο ορόσημο αφορά τη συμφωνία Ελλάδας, Βουλγαρίας, Σερβίας και Βόρειας Μακεδονίας για τη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου προς τις δύο τελευταίες χώρες, αξιοποιώντας τόσο τις ήδη υφιστάμενες όσο και τις υπό ανάπτυξη υποδομές. Η επιδιωκόμενη διεύρυνση του Κάθετου Διαδρόμου με την ενσωμάτωση της Βόρειας Μακεδονίας και της Σερβίας δεν γίνεται σε «κενό αέρος», αφού είναι το επιστέγασμα που κουμπώνει πάνω στις διαθέσιμες υποδομές. Κεντρικό ρόλο σε αυτή τη νέα φάση αποκτά ο διασυνδετήριος αγωγός Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος αναμένεται να τεθεί σε λειτουργία το 2027 και εκτιμάται ότι θα ενισχύσει περαιτέρω τη δυνατότητα εξαγωγών φυσικού αερίου από την Ελλάδα προς τις αγορές του Βορρά.
Η ίδια εξήγησε ότι η συζήτηση για την επέκταση του Κάθετου Διαδρόμου έχει πλέον μετατοπιστεί από το πολιτικό επίπεδο στο καθαρά τεχνικό και επιχειρησιακό πεδίο, με τον ΔΕΣΦΑ να έχει αναλάβει τον τεχνικό συντονισμό της διαδικασίας με ορίζοντα ολοκλήρωσης τον Σεπτέμβριο. Το επόμενο διάστημα, οι εμπλεκόμενοι Διαχειριστές θα αξιολογήσουν τόσο τις διαθέσιμες υποδομές όσο και τις αναβαθμίσεις που απαιτούνται, προκειμένου τα εθνικά δίκτυα να μπορέσουν να λειτουργήσουν συντονισμένα στο πλαίσιο του νέου διαδρόμου μεταφοράς.
«Ραντεβού» στη Σερβία
Όπως ανέφερε, η επόμενη συνάντηση αξιολόγησης θα πραγματοποιηθεί στη Σερβία, η οποία θα αναλάβει στη συνέχεια πιο ενεργό ρόλο στην τεχνική ωρίμανση του εγχειρήματος και στην αξιολόγηση του τρόπου με τον οποίο τα επιμέρους συστήματα μπορούν να ενσωματωθούν λειτουργικά στον Κάθετο Διάδρομο. Παράλληλα, κατέστησε σαφές ότι οι σχεδιασμοί επέκτασης του project προς τα Βαλκάνια βασίζονται αποκλειστικά σε υφιστάμενες ή άμεσα δρομολογημένες ενεργειακές υποδομές.
Η CEO του ΔΕΣΦΑ υπογράμμισε ότι η φιλοσοφία του Κάθετου Διαδρόμου στηρίζεται στη μέγιστη αξιοποίηση ώριμων υποδομών μεταφοράς φυσικού αερίου, με τους εμπλεκόμενους Διαχειριστές να επιχειρούν να σχεδιάσουν ένα λειτουργικό και εμπορικά βιώσιμο σύστημα διασυνδέσεων. Υπό αυτό το πρίσμα, σημείωσε ότι η τεχνική αξιολόγηση τόσο των υφιστάμενων όσο και των νέων οδεύσεων απαιτεί σύνθετη προετοιμασία και λεπτομερή συντονισμό, καθώς όπως ανέφερε χαρακτηριστικά σε τέτοιου είδους έργα «υπάρχουν και τα μαθηματικά, αλλά και η φυσική των δικτύων».
Πόσο κοντά πλησιάζουμε στο «τέλος» του ρωσικού αερίου
Την ίδια στιγμή, καθίσταται σαφές πως ο συνολικός σχεδιασμός του Κάθετου Διαδρόμου εντάσσεται ευθέως στη στρατηγική της Ευρώπης για σταδιακή απεξάρτηση από το ρωσικό φυσικό αέριο. Σύμφωνα με την κα Σφερούτσα σε ένα τέτοιο περιβάλλον η ΕΕ χρειάζεται «όλες τις διαθέσιμες οδεύσεις» προκειμένου να μπορέσει να αναπληρώσει τις ποσότητες που θα χαθούν από τη μείωση των ρωσικών ροών. Υπό αυτό το πρίσμα, όπως ανέφερε, και ο Κάθετος Διάδρομος αποκτά κρίσιμο ρόλο στο νέο ευρωπαϊκό ενεργειακό τοπίο.
Το «κενό» που θα προκύψει στο σενάριο ολικής κατάργησης του ρωσικού αερίου από την ευρωπαϊκή αγορά, εκτιμάται περί τα 18-20 bcm, με τον Κάθετο Διάδρομο να δύναται να καλύψει με ανταγωνιστικούς όρους περί τα 4 bcm, διοχετεύοντας ποσότητες ευρύτερα στην περιοχή.
Παπασταύρου: Η πίσω πόρτα για το ρωσικό αέριο και ο ρόλος του Κάθετου Διαδρόμου
Ωστόσο, ο υπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρος Παπασταύρου, μιλώντας στο 11ο συμπόσιο για την ενεργειακή μετάβαση εμφανίστηκε πιο επιφυλακτικός ως προς το κατά πόσο η αγορά έχει προεξοφλήσει στην πράξη την πλήρη κατάργηση του ρωσικού φυσικού αερίου έως το τέλος του 2027.
Όπως ανέφερε χαρακτηριστικά, «η αγορά δεν δείχνει να πιστεύει ότι στο τέλος του 2027 η Ευρώπη θα καταργήσει το ρωσικό αέριο», σημειώνοντας ότι σε διαφορετική περίπτωση θα υπήρχε ήδη διαφορετική αντίδραση και κινητικότητα. Η Ευρώπη θα πρέπει να διασφαλίσει πως η πολιτική απόφαση για το phase-out θα εφαρμοστεί στην πράξη, προειδοποιώντας παράλληλα ότι ο TurkStream δεν μπορεί να λειτουργήσει ως «πίσω πόρτα» για τη συνέχιση των ρωσικών ροών προς την ευρωπαϊκή αγορά.
Πάντως, σύμφωνα με τον υπουργό, το εγχείρημα του Κάθετου Διαδρόμου αποκτά πλέον πιο συγκεκριμένη μορφή. Από ρυθμιστικής πλευράς «οι διαδικασίες κινούνται πολύ γρήγορα» τόσο από την πλευρά των Διαχειριστών όσο και συνολικά στην περιοχή, σημειώνοντας ότι πλέον έχει διαμορφωθεί ένα «σταθερό κανονιστικό πλαίσιο» για τον τρόπο λειτουργίας του Κάθετου Διαδρόμου. Ιδιαίτερη αναφορά έκανε στα νέα εμπορικά προϊόντα δυναμικότητας μηνιαία, τριμηνιαία και ετήσια τα οποία, όπως υποστήριξε, δημιουργούν πιο ευέλικτες και ανταγωνιστικές συνθήκες για την αγορά.
Την ίδια στιγμή, συνέδεσε ευθέως την επιτυχία της στρατηγικής διαφοροποίησης με την επιτάχυνση των ενεργειακών υποδομών, σημειώνοντας ότι η περιοχή χρειάζεται μεγαλύτερη διασυνδεσιμότητα και νέες οδεύσεις μεταφοράς φυσικού αερίου.
Η όλη συζήτηση καθρεφτίζει το νέο ρόλο της Ελλάδας. Η χώρα αναδεικνύεται σε βασικό κρίκο της νέας αρχιτεκτονικής τροφοδοσίας φυσικού αερίου προς τη Νοτιοανατολική και Κεντρική Ευρώπη, με τη μεταφορική ικανότητα του ελληνικού συστήματος να αυξάνεται σταδιακά τα επόμενα χρόνια.
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρέθεσε η διοίκηση του ΔΕΣΦΑ, εξαγωγική δυνατότητα της χώρας ανέρχεται σήμερα στα 5 bcm φυσικού αερίου ετησίως, ενώ μέσα στους επόμενους μήνες εκτιμάται ότι θα φτάσει τα 8 bcm, μετά και την πλήρη εμπορική λειτουργία των σταθμών συμπίεσης σε Αμπελιά και Κομοτηνή.
Η δυναμικότητα αυτή αναμένεται να αυξηθεί περαιτέρω στα 9 bcm με την ενεργοποίηση του διασυνδετήριου αγωγού Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας, ο οποίος τοποθετείται στον πυρήνα της επόμενης φάσης του Κάθετου Διαδρόμου. Παράλληλα, ανοιχτό παραμένει το ενδεχόμενο περαιτέρω ενίσχυσης της ικανότητας μεταφοράς μέσω της συγκεκριμένης διασύνδεσης, με αποτέλεσμα στο πιο ευνοϊκό τεχνικό σενάριο η συνολική εξαγωγική δυνατότητα της Ελλάδας προς τον Βορρά να μπορεί να προσεγγίσει ακόμη και τα 12 bcm ετησίως, με σημαντικό μέρος των ποσοτήτων να διοχετεύεται μέσω του Κάθετου Διαδρόμου.
