Από τον Πανάγιο Τάφο στο Σύνολο της Πολιτιστικής Κληρονομιάς και τις Υποδομές: Επιστημονική Ασπίδα Ανθεκτικότητας απέναντι στην Κλιματική Κρίση με Ψηφιακά Δίδυμα, AI και Διαρκή Προληπτική Συντήρηση
- Γιώργος Στασινός, Πρόεδρος ΤΕΕ: κρίσιμη η τυποποίηση μιας πρότυπης διεπιστημονικής μεθοδολογίας για την ανθεκτικότητα των μνημείων και διατηρητέων, ώστε να αποτελέσει οδηγό ανθεκτικότητας για το σύνολο των υποδομών του δομημένου περιβάλλοντος
- Μεταφορά Τεχνογνωσίας από τα Εμβληματικά Μνημεία: Η Οδηγία αξιοποιεί τα συμπεράσματα του ερευνητικού έργου «Το Εύλογον», τυποποιώντας το πλαίσιο αποκατάστασης για τα μνημεία αρμοδιότητας του Υπουργείου Πολιτισμού (Ν. 4858/2021), με δυνατότητα διευρυμένης εφαρμογής στα διατηρητέα κτίρια και τις δημόσιες υποδομές.
- Πλήρης Τυποποίηση 6 Σταδίων: Ολοκληρωμένος κύκλος ζωής του μνημείου — από την αρχική τεκμηρίωση και τη διαγνωστική ανάλυση, έως τη μελέτη, την εκτέλεση και τη διαβίου παρακολούθηση (Living Repository).
- Δημόσια Διαβούλευση έως τις 20 Οκτωβρίου 2026 στην ιστοσελίδα του ΤΕΕ:
https://web.tee.gr/diavoyleysi-totee-mnhmeia_diathrhtea_domhmata/.
Το Τεχνικό Επιμελητήριο Ελλάδας (ΤΕΕ) θέτει σε δημόσια διαβούλευση το σχέδιο της νέας Τεχνικής Οδηγίας (ΤΟΤΕΕ) «Κατευθυντήριες Οδηγίες Πρότυπης Διεπιστημονικής Μεθοδολογίας για την Αποκατάσταση Μνημείων και Διατηρητέων Δομημάτων».
Η Οδηγία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Εμβληματικού Ερευνητικού Έργου «Το Εύλογον», σε συνεργασία του ΤΕΕ με τη Διεπιστημονική Ομάδα του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου (ΕΜΠ), με Επιστημονικά Υπεύθυνη την Α΄ Αντιπρόεδρο του ΤΕΕ, Αντωνία Μοροπούλου, και τη συστημική αξιολογική συμμετοχή του Εθνικού Δικτύου του Έργου (Πολυτεχνικές Σχολές, ICOMOS, ΕΛΛΕΤ, Επιστημονικοί & Εργοληπτικοί Σύλλογοι, Φορείς Προστασίας).
Η ΤΟΤΕΕ συμπυκνώνει τη διεθνή τεχνογνωσία που αναπτύχθηκε κατά την αποκατάσταση μνημείων παγκόσμιας εμβέλειας. Κύριο αντικείμενό της είναι τα ακίνητα μνημεία της πολιτιστικής κληρονομιάς, ενώ η πρότυπη διεπιστημονική μεθοδολογία της επεκτείνεται δευτερευόντως στα διατηρητέα κτίρια και τις υποδομές του δομημένου περιβάλλοντος.
Ο Πρόεδρος του ΤΕΕ, Γιώργος Στασινός, δήλωσε: «Τα μνημεία μας αποτελούν τοπόσημα διεθνούς ακτινοβολίας που ενώνουν το παρελθόν με το μέλλον μας. Η αειφόρος διατήρησή τους, ιδιαίτερα στην εποχή της κλιματικής κρίσης και με την αιχμή των νέων τεχνολογιών, είναι κρίσιμη για την κοινωνία και την οικονομία. Και εξαιρετικά επίκαιρη, όχι ίσως με την έννοια της δημοσιότητας αλλά με την έννοια της ουσίας, των αναγκών και των διεθνών εξελίξεων. Με τη νέα Τεχνική Οδηγία, το ΤΕΕ στηρίζει σθεναρά την τυποποίηση μιας πρότυπης διεπιστημονικής μεθοδολογίας, η οποία σφυρηλατήθηκε σε εμβληματικά έργα παγκόσμιας εμβέλειας —με σημαντικότερο αυτό στον Πανάγιο Τάφο – στο πλαίσιο του προγράμματος “ΕΥΛΟΓΟΝ”. Η μεθοδολογία αυτή μπορεί και πρέπει να αποτελέσει έναν βασικό οδηγό ανθεκτικότητας για το σύνολο των υποδομών του δομημένου περιβάλλοντος. Η προσήλωση μας στην έννοια και το τεχνικό περιεχόμενο της αειφόρου δόμησης είναι ισχυρή και συνεχής. Ενδεχομένως να είμαστε λίγοι αυτοί που εργαζόμαστε σήμερα για την ανθεκτικότητα των μνημείων και των υποδομών μας, ευελπιστώ όμως ότι είμαστε αυτοί που χρειάζονται για να επιτύχουμε κάτι ουσιαστικό για το σύνολο της κοινωνίας».
Απάντηση στην Κλιματική Κρίση: Ενισχυμένη Ανθεκτικότητα & Προληπτική Συντήρηση
Η κλιματική αλλαγή, τα ακραία καιρικά φαινόμενα (έντονες βροχοπτώσεις, καύσωνες, κύκλοι παγετού/ξηρασίας) και η περιβαλλοντική μόλυνση ασκούν πρωτοφανείς πιέσεις στα ιστορικά υλικά και τις δομές των μνημείων.
Η νέα ΤΟΤΕΕ εισάγει για πρώτη φορά την έξυπνη ανθεκτικότητα (resilience) ως κεντρική παράμετρο σχεδιασμού:
- Αποτίμηση Περιβαλλοντικών Φορτίων: Υποχρεωτική μελέτη της αλληλεπίδρασης των υλικών με τους τοπικούς κλιματικούς παράγοντες.
- Value–based Risk Assessment μέσω GIS: Εκτίμηση επικινδυνότητας και ιεράρχηση κινδύνων με συνεκτίμηση της ιστορικής και πολιτιστικής αξίας του μνημείου.
- Διαρκής Προληπτική Συντήρηση (Living Repository): Η αποκατάσταση δεν σταματά με την αποχώρηση του αναδόχου. Θεσμοθετείται ο «Ζωντανός Ψηφιακός Φάκελος», όπου μέσω αισθητήρων και τακτικών ελέγχων παρακολουθείται η συμπεριφορά του μνημείου στον χρόνο.
Ο Πλήρης Κύκλος Ζωής του Μνημείου σε 6 Τυποποιημένα Στάδια
Η Οδηγία θεσπίζει ένα αυστηρό, διεπιστημονικό πρωτόκολλο που καλύπτει όλο τον κύκλο ζωής του έργου πριν, κατά τη διάρκεια και μετά τις επεμβάσεις:
- Προκαταρκτική Μελέτη Σκοπιμότητας: Αρχικός προσδιορισμός πλαισίου, ιστορικού φακέλου και εφικτότητας.
- Τεκμηρίωση, Διαγνωστική Ανάλυση & Αξιολόγηση Υφιστάμενης Κατάστασης: Ολοκληρωμένη γεωμετρική, ιστορική, αρχιτεκτονική, δομοστατική και διαγνωστική τεκμηρίωση.
- Στρατηγική & Πρόταση Αποκατάστασης: Εκπόνηση Προμελέτης, Οριστικής Μελέτης και Μελέτης Εφαρμογής με βάση τις αρχές της συμβατότητας, της ελάχιστης επέμβασης και της αναστρεψιμότητας.
- Σύστημα Ελέγχου Ποιότητας (QMS): Εφαρμογή πρωτοκόλλων ολικού ελέγχου ποιότητας σε όλες τις φάσεις.
- Εκτέλεση & Αποτίμηση Επεμβάσεων: Επιτόπια επίβλεψη και επιστημονική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητας των εργασιών.
- Σχέδιο Παρακολούθησης, Συντήρησης & Διαχείρισης Κινδύνων (Living Repository): Πρωτόκολλα διαβίου παρακολούθησης και προληπτικής συντήρησης.
Τεχνολογίες Αιχμής & Μη Καταστρεπτικοί Έλεγχοι (NDT)
Η ΤΟΤΕΕ ενσωματώνει τα πιο προηγμένα επιστημονικά εργαλεία, διασφαλίζοντας ότι το μνημείο «διαβάζεται» χωρίς να τραυματίζεται:
- Οπλοστάσιο Μη Καταστρεπτικών Ελέγχων (NDT / NDTE): Καθιερώνεται η υποχρεωτική χρήση Υπερήχων (UPV/UPE), Υπέρυθρης Θερμογραφίας (IRT), Γεωραντάρ (GPR), Φορητής Ψηφιακής Μικροσκοπίας (PDM), Κρουσιμετρίας και Σωλήνων Karsten για τη διάγνωση φθορών και υγρασίας.
- HBIM (Heritage Building Information Modeling) & Ψηφιακά Δίδυμα (Heritage Digital Twins – HDT): Τρισδιάστατη γεωμετρική τεκμηρίωση και μοντελοποίηση HBIM (LOD 100 έως LOD 400+) με σημασιολογικό εμπλουτισμό. Δημιουργία Ψηφιακών Διδύμων που συνδέονται με αισθητήρες IoT (Internet of Things) για real-time παρακολούθηση.
- Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) & Κυβερνοασφάλεια: Αξιοποίηση αλγορίθμων AI στην ανάλυση δεδομένων φθοράς, με ταυτόχρονη πρόβλεψη προδιαγραφών κυβερνοασφάλειας για την προστασία των δικτύων αισθητήρων των μνημείων.
Θωράκιση, Θεσμική Εναρμόνιση & Διεπιστημονικότητα
Το τελικό σχέδιο της νέας ΤΟΤΕΕ ενσωματώνει πλήρως τις εθνικές θεσμικές γραμμές και τις διεθνείς θεσμικές εξελίξεις, οδηγώντας σε μια ευρωπαϊκή, τουλάχιστον πρωτοπορία στο επίκεντρο των επιστημονικών και πολιτικών συζητήσεων
- Σεισμική Ανθεκτικότητα & Νέος ΚΑΔΕΤ: Η δομοστατική αξιολόγηση και ο σχεδιασμός επεμβάσεων σε ιστορικές τοιχοποιίες εναρμονίζονται πλήρως με τον Κανονισμό Επεμβάσεων Τοιχοποιίας (ΚΑΔΕΤ), τον ΚΑΝ.ΕΠΕ., τις Στάθμες Επιτελεστικότητας και την Ιστορική Σεισμικότητα.
- Διεθνές & Εθνικό Πλαίσιο: Η Οδηγία συνάδει με τον Ν. 4858/2021 (Αρχαιολογικός Νόμος), τις Υπουργικές Αποφάσεις του ΥΠΠΟ, τις διεθνείς διακηρύξεις ICOMOS/UNESCO και τα Ευρωπαϊκά Πρότυπα (EN 15898, EN 17652, EN 16096, EN 16853).
- Συνεργασία Ειδικοτήτων: Ορίζεται η υποχρεωτική συνέργεια Αρχιτεκτόνων, Πολιτικών Μηχανικών, Αγρονόμων Τοπογράφων / Γεωπληροφορικών, Χημικών Μηχανικών / Μηχανικών Υλικών, Γεωλόγων, Αρχαιολόγων και Συντηρητών Αρχαιοτήτων.
Πρόσκληση στη Δημόσια Διαβούλευση
Το ΤΕΕ καλεί την επιστημονική κοινότητα, τους μελετητές, τους ερευνητές, τις αρμόδιες υπηρεσίες του Υπουργείου Πολιτισμού και του Υπουργείου Υποδομών & Μεταφορών, καθώς και κάθε ενδιαφερόμενο, να συμμετάσχουν στη δημόσια διαβούλευση και να υποβάλουν τις προτάσεις τους έως τις 20 Οκτωβρίου 2026.
- Σύνδεσμος Πρόσβασης & Υποβολής Σχολίων: https://web.tee.gr/diavoyleysi-totee-mnhmeia_diathrhtea_domhmata/
******
Τι είναι οι ΤΟΤΕΕ
Το ΤΕΕ — ως Τεχνικός Σύμβουλος της Πολιτείας — έχει συνδράμει καθοριστικά σε ανάλογα θέματα που αφορούν στον κτιριακό τομέα, τα έργα υποδομής αλλά και την ενεργειακή αποδοτικότητα στη χώρα μας, όπως οι ΤΟΤΕΕ για τα κτίρια, η ΤΟΤΕΕ Οδοφωτισμού, το Παρατηρητήριο Ενέργειας του ΤΕΕ, η λειτουργία του ως Εθνικός Συντονιστής του Συμφώνου των Δημάρχων για την Ενέργεια και την Κλιματική Αλλαγή αλλά και ως Εθνικού Τμήματος του Παγκόσμιου Συμβουλίου Ενέργειας (WEC).
Οι Τεχνικές Οδηγίες του Τεχνικού Επιμελητηρίου Ελλάδας (ΤΟΤΕΕ), ιστορικώς και παγίως, στοχεύουν να καλύψουν υπάρχοντα — κάθε φορά — κενά στις Ελληνικές Τεχνικές Προδιαγραφές που διέπουν τον κατασκευαστικό και τον παραγωγικό τομέα και αποτελούν τη σταθερή επιβεβαίωση της πολιτικής του ΤΕΕ να συμβάλλει στη δημιουργία τεχνολογικής υποδομής στη Χώρα μας.
Τα κείμενα των ΤΟΤΕΕ δίνουν συστάσεις σχετικές με το σχεδιασμό, την επιλογή των υλικών και εξαρτημάτων, την κατασκευή, την εγκατάσταση, τη συντήρηση και τη χρήση ενός τεχνικού έργου. Με αυτά τα κείμενα προωθείται ο στόχος του ΤΕΕ να δοθεί συγκεκριμένο περιεχόμενο και να καθορισθούν οι κανόνες της τέχνης και της επιστήμης σε όλα τα στάδια της ζωής ενός τεχνικού έργου (σχεδιασμός, μελέτη, κατασκευή, επίβλεψη, παραλαβή, συντήρηση, χρήση).
Οι ΤΟΤΕΕ αποτελούν οδηγίες του μεγαλύτερου επιστημονικού φορέα της χώρας και του επαγγελματικού φορέα των Ελλήνων Διπλωματούχων Μηχανικών προς τον τεχνικό κόσμο και τυχόν υποχρεωτική εφαρμογή τους καθιερώνεται μόνο με απόφαση του αρμόδιου υπουργού με ΥΑ που δημοσιεύεται σε ΦΕΚ.
Οι ΤΟΤΕΕ φιλοδοξούν να αποτελούν καθημερινό εργαλείο όλων των συντελεστών (και όχι μόνο των Μηχανικών) που συνεργάζονται στην εκτέλεση του έργου.
*****
Το πόνημα της ΟΕ του ΤΕΕ σε συνεργασία με τη Διεπιστημονική ομάδα του ΕΜΠ συζητήθηκε σε δημόσιο διάλογο, παρουσιάστηκε και αξιολογήθηκε από το Εθνικό Δίκτυο του Εύλογον (3η Συνάντηση 9/7/2026) και τροποποιήθηκε με βάση τις προτάσεις που υπεβλήθησαν.
Η Τεχνική Οδηγία αναπτύχθηκε στο πλαίσιο του Εμβληματικού Ερευνητικού Έργου «Πρότυπη Διεπιστημονική Ανάπτυξη και Μεταφορά Τεχνογνωσίας και Συνεργασίας στην Αποκατάσταση Εμβληματικών Μνημείων και Ανάδειξη Αξιών του Χριστιανισμού σε Διάλογο με την Κοινωνία (Το Εύλογον)» με συνεργασία του ΤΕΕ και του ΕΜΠ.
Το Εύλογον χρηματοδοτείται από το Εθνικό Πρόγραμμα Ανάπτυξης (ΕΠΑ) 2021-2025, στο πλαίσιο του Τομεακού Προγράμματος Ανάπτυξης (ΤΠΑ) του Υπουργείου Ανάπτυξης και Επενδύσεων, Υποπρόγραμμα Γ: Ενίσχυση της έρευνας, καινοτομίας και τεχνολογίας, που υλοποιείται από τη Γενική Γραμματεία Έρευνας Καινοτομίας.
