Της Ελένης Μπότα
Ανησυχητικά είναι τα αποτελέσματα της νέας έρευνας CFO SURVEY 2022 της IWG που καταγράφει τους προβληματισμούς των οικονομικών διευθυντών (CFO) παγκοσμίως, οι οποίοι προσανατολίζονται στον περιορισμό του λειτουργικού κόστους με το 80% να θεωρεί την υβριδική εργασία ως μία λύση.
Αν και στην Ελλάδα η έλλειψη σύγχρονων γραφειακών χώρων είναι ορατή, εντούτοις πολλοί εκτιμούν ότι τα επενδυτικά σχέδια των εταιρειών real estate θα επηρεαστούν, έστω και μεσοπρόθεσμα.
Σύμφωνα με την έρευνα της IWG, η προσοχή στρέφεται στους τομείς στους οποίους οι εταιρείες μπορούν να αρχίσουν να προσαρμόζουν τις δαπάνες τους. Εξέχουσα θέση μεταξύ αυτών κατέχει η χρήση του γραφειακών χώρων, με την έρευνα του 2022 να αποκαλύπτει ότι οι CFO βλέπουν την υβριδική εργασία ως έναν τρόπο για να μειώσουν σημαντικά το λειτουργικό κόστος, ενώ παράλληλα ξεκλειδώνουν πολλά οφέλη για τους υπαλλήλους και τις επιχειρήσεις τους.
Με ανεξάρτητη έρευνα που αποκαλύπτει ότι η υβριδική εργασία θα μπορούσε να εξοικονομήσει στις επιχειρήσεις περισσότερα από 11.000 δολάρια ανά εργαζόμενο ετησίως, δεν προκαλεί έκπληξη το γεγονός ότι το 82% των CFO πιστεύουν ότι η υβριδική εργασία αποτελεί ένα πιο προσιτό επιχειρηματικό μοντέλο. Ο χώρος γραφείων είναι ένας σημαντικός τομέας όπου οι εταιρείες επιδιώκουν να κάνουν εξοικονόμηση πόρων, με ευέλικτες πρακτικές εργασίας που επιτρέπουν στις επιχειρήσεις να περιορίσουν σειρά των εξόδων που σχετίζονται με εγκαταστάσεις πλήρους απασχόλησης.
Μεταξύ των παγκόσμιων CEO του “Fortune 500”, το 74% δήλωσε ότι σχεδιάζει να μειώσει τους χώρους γραφείων, με τα δύο τρίτα (65%) των CFO να στοχεύουν σε μείωση δαπανών εγκαταστάσεων άνω του 10% ετησίως. Και η λύση; Υβριδική λειτουργία, σύμφωνα με το 80% των CFO που ερωτήθηκαν. Αυτό επιβεβαιώνεται από έρευνα στις ΗΠΑ, που διεξήχθη από τον πάροχο λογισμικού στο χώρο εργασίας Robin, η οποία διαπίστωσε ότι το 83% των στελεχών αναμένει ότι η υβριδική εργασία θα βοηθήσει στην εξοικονόμηση κόστους και ότι το 60% σχεδιάζει να μειώσει τους ιδιόκτητους χώρους γραφείων του κατά 50% ή και περισσότερο.
Η εταιρεία τεχνολογίας Cisco έκανε ακριβώς αυτό, προχωρώντας σε υβριδικό μοντέλο εργασίας πριν από πέντε χρόνια και μείωσε το 50% το αποτύπωμά της σε ακίνητα, με αποτέλεσμα να εξοικονομήσει περίπου 500 εκατομμύρια δολάρια.
Πολλές επιχειρήσεις εξακολουθούν να χρησιμοποιούν τον χώρο γραφείων αναποτελεσματικά, αλλά με την περικοπή των προϋπολογισμών, είναι λογικό ότι το κόστος που σχετίζεται με αυτό τίθεται υπό αμφισβήτηση. Πράγματι, το 39% των CFO σκέφτεται τώρα να μετακομίσει εξ ολοκλήρου σε κοινόχρηστους χώρους γραφείων και το 50% αναφέρουν ότι έχουν ήδη εγγραφεί για βραχυπρόθεσμες μισθώσεις ή κοινόχρηστους χώρους εργασίας.
Η περίπτωση της Ελλάδας
Στην Ελλάδα η ενεργειακή κρίση δεν έχει πτοήσει την αγορά γραφείων, όπως προκύπτει από πρόσφατη μελέτη της Cushman & Wakefield, τη διεθνή εταιρεία συμβούλων ακινήτων που συνεργάζεται για τη χώρα μας με την Proprius.
Σύμφωνα με την εταιρεία, σήμερα στη χώρα μας είναι υπό κατασκευήν 145.141 τ.μ. νέων κτιρίων γραφείων, ενώ στο στάδιο του σχεδιασμού βρίσκονται επιπλέον 264.000 τ.μ. Συνολικά δηλαδή αναμένεται να κατασκευαστούν 409.000 τ.μ. νέων γραφείων μέχρι το 2024-2025, καθώς οι επενδυτές επιχειρούν να αντισταθμίσουν το έλλειμμα νέων αναπτύξεων που παρατηρήθηκε καθ’ όλη τη διάρκεια της προηγούμενης δεκαετίας.
Είναι χαρακτηριστικό ότι, αν κατασκευαστούν όλα αυτά τα γραφεία, θα επιφέρουν σχεδόν διπλασιασμό του σημερινού διαθεσίμου αποθέματος γραφείων, το οποίο διαμορφώνεται σε 458.100 τ.μ.
Σύμφωνα με την Proprius, από τα 409.000 τ.μ. νέων γραφείων, περίπου 100.000 τ.μ. θα κατασκευαστούν στην ευρύτερη περιοχή του κέντρου της Αθήνας, 123.500 τ.μ. sτα νότια προάστια ενώ άλλα 85.000 τ.μ. στον βόρειο τομέα της Αττικής, δηλαδή κυρίως στον άξονα της Λ. Κηφισίας. Επιπλέον 73.500 τ.μ. γραφείων αναμένεται ότι θα δημιουργηθούν στην πόλη του Πειραιά.
Σε αυτό το πλαίσιο, στην κορυφή του ενδιαφέροντος βρίσκονται ακίνητα τα οποία βρίσκονται στο κέντρο της πόλης, καθώς και στα Βόρεια και τα Ανατολικά Προάστια, τα οποία είναι και αυτά που καταγράφουν τις υψηλότερες τιμής ενοικίασης.
Αυτό, πρακτικά, σημαίνει, ότι οι ποιοτικοί χώροι γραφείων ενοικιάζονται στην παρούσα φάση, στα 19,5 ευρώ το τμ, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις ξεπερνούν και τα 25 ευρώ ανά τ.μ., ιδίως σε περιοχές στα Βόρεια Προάστια, κοντά σε κεντρικούς κόμβους και ΜΜΜ, όπως π.χ. η Μεσογείων, η Αττική Οδός και η Λεωφόρος Βουλιαγμένης.
Στο ίδιο μήκος κύματος, ωστόσο, κυμαίνονται και περιοχές στα Νότια Προάστια, καθώς κτίρια γραφείων σε περιοχές όπως η Συγγρού και η Λεωφ. Βουλιαγμένης ξεπερνούν σε ενοικίαση τα 20 ευρώ ανά τ.μ.
“Η Prodea θα έχει έως το τέλος του έτους τουλάχιστον 500 εκατ. ευρώ επενδεδυµένα κεφάλαια σε πράσινα κτίρια, επεσήµανε προσφάτως ο κ. Άρις Καρυτινός, διευθύνων σύµβουλος της Prodea Investments ΑΕΕΑΠ, της µεγαλύτερης επενδυτικής ακινήτων του Ελληνικού Χρηµατιστηρίου, µε ένα χαρτοφυλάκιο ακινήτων αξίας 2,3 δισ. ευρώ, εκτιµώντας παράλληλα ότι τα κτίρια µε υψηλά ενεργειακά κριτήρια είναι το νέο πρότυπο ανάπτυξης στο real estate.
Σύγχρονα κτίρια γραφείων, συνολικής επιφανείας 245.000 τ.µ., κατασκευάζει ή σχεδιάζει αυτή την περίοδο η Dimand Real Estate κυρίως στην Αθήνα και δευτερευόντως στη Θεσσαλονίκη.
Τέλος, σηµαντικές επενδύσεις 300 εκατ. ευρώ µέχρι το 2025 δροµολογεί η Noval Property, η οποία παράλληλα προετοιµάζει την είσοδό της στο Χρηµατιστήριο. Ήδη η εταιρεία έχει σε εξέλιξη µια σειρά µεγάλων έργων, µεταξύ των οποίων, σε σύµπραξη µε την Brooklane Capital, ένα σύγχρονο βιοκλιµατικό συγκρότηµα γραφείων στο πρώην ακίνητο της Kodak, δοµηµένης επιφάνειας άνω των 50.000 τ.µ.
