του Νίκου Αβουκάτου
Η ανεξέλεγκτη διάθεση των αποβλήτων στο περιβάλλον δημιουργεί κινδύνους πυρκαγιών και πλημμυρών. Υποβαθμίζει και ρυπαίνει το φυσικό περιβάλλον, ιδιαίτερα τα επιφανειακά, τα υπόγεια νερά και το έδαφος. Συχνά τα μπάζα περιέχουν και επικίνδυνα υλικά, όπως αμίαντο. Ακόμη, σοβαρότερους κινδύνους για το περιβάλλον και την πανίδα επιφέρει το συχνό φαινόμενο της απόθεσης μπάζων απορριμμάτων σε οικολογικά ευαίσθητες περιοχές και υγροβιότοπους.
Βρισκόμαστε σε μια εξαιρετικά κρίσιμη περίοδο για την αποτελεσματική διαχείριση των αποβλήτων, για αυτό η Greenagenda.gr αναζητά το… νήμα. Πριν από λίγους μήνες ο γενικός γραμματέας Συντονισμού Διαχείρισης Αποβλήτων του ΥΠΕΝ Μανώλης Γραφάκος, μιλώντας σε ενημερωτική συνάντηση με θέμα «Η διαχείριση απορριμμάτων στην Κεντρική Μακεδονία – Πολιτικές και τα επόμενα βήματα» που συγκάλεσε η ΠΕΔ-ΚΜ και ο ΦΟΔΣΑ Κ. Μακεδονίας είπε χαρακτηριστικά: «Βρισκόμαστε σε οριακό σημείο καμπής, ή αλλάζουμε ή βουλιάζουμε».
Ο κάθε παραγωγός ενός αποβλήτου, ιδιώτης, ή επαγγελματίας, οφείλει να το εναποθέσει σε μια αδειοδοτημένη μονάδα, σύμφωνα με τον νόμο. Ωστόσο παρατηρείται αύξηση των ανεξέλεγκτων χωματερών και σημείων παράνομης απόθεσής τους, κυρίως με Ογκώδη (έπιπλα, στρώματα κ.ά.) και Απόβλητα Επισκευών, Κατασκευών και Κατεδαφίσεων σε όλη την επικράτεια.Ο κάθε δήμος οφείλει από τον νόμο να γνωρίζει ότι τα απόβλητα οδηγήθηκαν σε αδειοδοτημένη εγκατάσταση διαχείρισής αποβλήτων και όχι σε κάποιο ρέμα, ποταμό ή ανενεργό λατομείο. Ο κάθε δήμος θα πρέπει να γνωρίζει τα στάδια που αφορούν την ιχνηλάτηση αποβλήτων, ποια ήταν η διαχείρισή τους, πού υλοποιήθηκε και σε ποια αδειοδοτημένη μονάδα. Τι γίνεται τελικά με τη διαχείριση αποβλήτων; Πού καταλήγουν και πώς αξιοποιούνται; Ποιο είναι το υπόλειμμα της διαχείρισής τους;
Εκπρόσωποι περιφερειών, δήμων αλλά και οι ιδιοκτήτες των ΣΣΕΔ επανειλημμένως έχουν ζητήσει την αυστηροποίηση της νομοθεσίας ώστε να μην επιτρέπονται οι δυσλειτουργίες και οι παρανομίες στο ζήτημα της διαχείρισης των αποβλήτων. Για παράδειγμα θα πρέπει να ισχύσει καθολικά ότι όλοι όσοι μεταφέρουν απόβλητα και όχι μόνο τα επικίνδυνα πρέπει να έχουν GPS και βέβαια αυτός που τα μεταφέρει να έχει εγγραφεί στο Ηλεκτρονικό Μητρώο Αποβλήτων ώστε να διενεργείται άμεσος έλεγχος. Όλα τα παραπάνω είναι απαραίτητα για την προστασία του περιβάλλοντος, βοηθούν στον εντοπισμό και την πρόληψη της παράνομης απόρριψης αποβλήτων, την ελαχιστοποίηση των επιπτώσεων στο έδαφος, το νερό και τον αέρα και στην προώθηση της κυκλικής οικονομίας.
Η Greenagenda.gr, με δεκάδες ρεπορτάζ όλα αυτά τα χρόνια, αναδεικνύει τη ζοφερή εικόνα σε όλη τη χώρα με απέραντους μπαζότοπους. Οι αυτοψίες της Greenagenda.gr αποκαλύπτουν μπαζότοπους σε ρέματα ποτάμια, δασικά οικοσυστήματα και προστατευόμενες περιοχές. Στις γειτονιές των δήμων τα πεζοδρόμια ξεχειλίζουν από ογκώδη, κλαδέματα και ΑΕΚΚ. Σήμερα σε όλη την Ελλάδα μπορούμε να εντοπίσουμε ακόμη πολλές παράνομες μικρές ή μεγάλες χωματερές. Αυτό σημαίνει ότι σε αρκετές περιπτώσεις η διαχείριση των αποβλήτων είναι -τουλάχιστον- προβληματική.
Από την άλλη, αυτό που παρατηρείται και προκαλεί έντονο προβληματισμό είναι πως τα απόβλητα καταλήγουν σύμμεικτα σε χώρους προσωρινής απόθεσης αλλά και στις αδειοδοτημένες μονάδες επεξεργασίας, ενώ πρέπει να γίνεται πρώτα διαχωρισμός των αποβλήτων στην πηγή. Μη λησμονούμε ότι οι παρούσες πυρομετεωρολογικές συνθήκες είναι φιλικές για την εκδήλωση πυρκαγιάς!
Μπάζα, μπαζοαπορρίμματα και ογκώδη πετάγονται ανεξέλεγκτα από ιδιώτες κι επαγγελματίες ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις ακόμη και από δήμους! Όσοι νοικιάζουν τον ειδικό κάδο αναρωτιούνται αν τελικά το περιεχόμενό του θα καταλήξει σε αδειοδοτημένη μονάδα για την ορθή διαχείριση των αποβλήτων. Αν και έχουμε συναποδεχτεί τους ευρωπαϊκούς στόχους, διαθέτουμε Εθνικό Σχέδιο για τη Διαχείριση Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) κι έχουμε πληθώρα νόμων και υπουργικών αποφάσεων για τη διαχείριση των αστικών αποβλήτων, βρισκόμαστε ακόμα πολύ πίσω και επομένως θα έπρεπε να κινηθούμε πιο γρήγορα ώστε να τηρήσουμε τις δεσμεύσεις μας. Επιτακτική είναι η ανάγκη εντατικοποίησης των ελέγχων στις περιοχές που καλύπτονται με ΣΣΕΔ, ώστε να γίνεται αυστηρή εφαρμογή του νόμου. Ωστόσο, παρατηρείται έλλειψη μηχανισμού ελέγχου, αξιολόγησης και επιβολής κυρώσεων στους αρμόδιους φορείς από το κράτος αλλά και η αδυναμία της τοπικής αυτοδιοίκησης να σταθεί στο ύψος των περιστάσεων, κυρίως λόγω έλλειψης τεχνογνωσίας, πόρων και ανθρώπινου δυναμικού, όπως επίσης και λόγω κατακερματισμένων αρμοδιοτήτων και γραφειοκρατικών εμποδίων. Κοινή παραδοχή είναι ότι οι επιδόσεις των δήμων είναι πολύ χαμηλές και μακριά -σε κάποιες περιπτώσεις πολύ μακριά- από τους ευρωπαϊκούς στόχους, που σημαίνει ένα ιδιαίτερα αυξημένο κόστος διαχείρισης (π.χ.τέλος ταφής).
Από την πλευρά τους, οι αρμόδιες υπηρεσίες περιβαλλοντικής προστασίας δηλώνουν πως κυνηγούν χίμαιρες διότι η νομοθεσία και ο ελεγκτικός μηχανισμός της διαχείρισης των αποβλήτων δεν τους διευκολύνουν στο έργο τους. Σε κάθε έλεγχο παρουσιάζονται αρκετά προβλήματα.
Στη Θεσσαλονίκη, στον δήμο Κορδελιού-Ευόσμου περισσότεροι από 10.000 τόνοι κάθε λογής αποβλήτων έχουν απορριφθεί παράνομα πλησίον του πρώην Αθλητικού Κέντρου ΕΚΟ, άνωθεν της περιφερειακής οδού Θεσσαλονίκης.”Εδώ και 20 χρόνια αδειάζει ο καθένας, ιδιώτης και επαγγελματίας, κάθε λογής απόβλητα. Η σημερινή διοίκηση του δήμου πραγματοποίησε από πέρσι πέντε επιχειρήσεις απομάκρυνσης αποβλήτων που ξεπέρασαν τους 300 τόνους. Όσα μπορέσαμε να απομακρύνουμε από το πρώην Αθλητικό Κέντρο ΕΚΟ, ξύλα, έπιπλα, ΑΕΚΚ κ.ά., κατέληξαν στις αδειοδοτημένες μονάδες που έχουν συμβάσεις με τον δήμο αλλά και με τον ΦΟΔΣΑ Κεντρικής Μακεδονίας”, εξηγεί στη Greenagenda.gr ο αντιδήμαρχος Καθαριότητας Γιώργος Μαξούρας.
Ο δήμος Θέρμης διαθέτει δύο αδειοδοτημένους χώρους προσωρινής απόθεσης αποβλήτων. “Κάθε χρόνο γίνεται διαγωνισμός και η σύμβαση με τον ανάδοχο προβλέπει τη μεταφορά και την αξιοποίησή τους με ορθό τρόπο. Τα κλαδέματα αφού θρυμματιστούν καταλήγουν σε μονάδα κομποστοποίησης. Τα αδρανή τα παίρνει ο εργολάβος και αυτά καταλήγουν σε συλλογικό σύστημα εναλλακτικής διαχείρισης. Απαραίτητος όρος είναι ο εργολάβος να είναι συμβεβλημένος με Συλλογικό Σύστημα Εναλλακτικής Διαχείρισης”, σύμφωνα με τις αρμόδιες υπηρεσίες του δήμου.
Στον δήμο Πυλαίας-Χορτιάτη πρόσφατα επικαιροποιήθηκε ο κανονισμός καθαριότητας. Για τα ογκώδη, τα κλαδέματα (έως 3 κυβικά μέτρα) και για τα ΑΕΚΚ (έως 15 σακιά) οι πολίτες θα πρέπει να καλέσουν την αρμόδια υπηρεσία. Αφού γίνει η ογκομέτρηση οι δημότες καταβάλλουν ένα χρηματικό ποσό το οποίο πληρώνεται ηλεκτρονικά. “Εδώ και τρεις μήνες ξεκίνησε η εφαρμογή της συγκεκριμένης πολιτικής. Αν ο δημότης αφήσει έξω από το σπίτι του τα κλαδέματα ή ογκώδη και τα ΑΕΚΚ και δεν έχει επικοινωνήσει με τον δήμο επιβάλλεται το ανάλογο πρόστιμο, σύμφωνα με τον κανονισμό καθαριότητας. Τα απόβλητα οδηγούνται σε προσωρινό χώρο και η διαχείρισή τους γίνεται από τον ανάδοχο εργολάβο σε αδειοδοτημένη μονάδα. Σύμφωνα με τον αρμόδιο αντιδήμαρχο Γιώργο Μπαμπαράτσα, η ανακύκλωση στον δήμο εκτιμάται περίπου στο 30%.
Στον δήμο Θερμαϊκού ξεκίνησαν όλες οι απαραίτητες διαδικασίες για την κατασκευή ειδικού αδειοδοτημένου χώρου για την απόθεση και διαχείριση των ογκωδών απορριμμάτων. Όπως ανέφερε στη Greenagenda.gr ο αντιδήμαρχος Ποιότητας Ζωής της Δημοτικής Ενότητας Νέας Μηχανιώνας Παναγιώτης Χατζηπαναγιώτης, ο πολίτης πρέπει να συνειδητοποιήσει ότι σε οποιαδήποτε τεχνική εργασία-ανακαίνιση οφείλει να νοικιάσει μια ειδική σκάφη, η οποία όμως πρέπει να ελέγχεται πού βρίσκεται, να έχει GPS και να καταλήγει σε αδειοδοτημένη μονάδα και όχι σε κάποιο ρέμα.
“Η διαχείριση των ογκωδών απορριμμάτων και των αποβλήτων κήπου αποτελεί αυτήν τη στιγμή τη μεγαλύτερη πρόκληση που καλούμαστε να αντιμετωπίσουμε ως δήμος Θερμαϊκού στον τομέα της καθαριότητας. Διαθέτουμε υπηρεσία συλλογής ογκωδών και, μέσω συμβάσεων διαχείρισής τους, προσπαθούμε να αντιμετωπίσουμε τον τεράστιο όγκο αποβλήτων. Κύριο μέλημά μας για την ορθολογική διαχείριση είναι ο σωστός διαχωρισμός των αποβλήτων από την πηγή, κατά τη φάση της συλλογής. Δυστυχώς, οι ανεξέλεγκτες αποθέσεις σε διάφορα σημεία δυσχεραίνουν τη σωστή διαλογή και αυξάνουν σημαντικά το κόστος της διαχείρισης. Στόχος μας είναι να ευαισθητοποιήσουμε τους δημότες και να τους ενημερώσουμε σωστά, ώστε να επιτυγχάνεται ορθός διαχωρισμός” επισήμανε ο κ. Χατζηπαναγιώτης.
Ένα ακόμη σοβαρό θέμα που πρέπει να λυθεί μετά την εφαρμογή για τον υποχρεωτικό καθαρισμό των οικοπέδων λόγω της αντιπυρικής περιόδου είναι το ότι θα πρέπει τα κλαδέματα, τα ξερά χόρτα (βιομάζα) να καταλήγουν σε μια αδειοδοτημένη μονάδα για την ορθή διαχείρισή τους.
Πριν μας κάψουν ή μας πνίξουν τα μπάζα, τα ογκώδη και τα μπαζοαπορρίμματα, δεν χρειάζεται μόνο να κάνουμε εκστρατείες ευαισθητοποίησης των πολιτών αλλά κυρίως να προβούμε και στην ιχνηλάτηση των αποβλήτων. Αξιοσημείωτο πάντως είναι το γεγονός ότι αρκετοί δήμοι δεν γνωρίζουν ή δεν θέλουν να γνωρίζουν τι απέγιναν τα απόβλητά τους και άρα αγνοούν το υπόλειμμά τους. Τέλος, από την αρχή του έτους οι αστυνομικές αρχές της Θεσσαλονίκης εξιχνίασαν 12 υποθέσεις περιβαλλοντικής ρύπανσης στη Θεσσαλονίκη και οδηγήθηκαν στη σύλληψη 29 ατόμων.
