Τέσσερις άξονες που αφορούν τα συστατικά κόστους των λογαριασμών της ηλεκτρικής ενέργειας, δηλαδή αυτές καθ’ εαυτές τις τιμές του ρεύματος, τις χρεώσεις δικτύων, τους φόρους και το κόστος άνθρακα, περιλαμβάνει μεταξύ άλλων ο οδικός χάρτης της Κομισιόν, βάσει του οποίου θα κληθούν να τοποθετηθούν οι 27 ηγέτες στη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης.
Το περίγραμμα του roadmap δίνει η χθεσινή επιστολή που απέστειλε στους ηγέτες η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, η οποία μιλά ακόμη και για εθνικούς μηχανισμούς εκτάκτου ανάγκης (πλαφόν) για τη μείωση των επιπτώσεων από τις υψηλές τιμές φυσικού αερίου στην ηλεκτρική ενέργεια σε περίπτωση που η κρίση συνεχιστεί ή ενταθεί.
Στο φόντο της αύξησης των τιμών του πετρελαίου κατά 40% από την έναρξη του πολέμου και του φυσικού αερίου κατά 60%, ο επίτροπος Ενέργειας Νταν Γιόργκενσεν στάθηκε χθες στο σκεπτικό των παρεμβάσεων πάνω στις οποίες δουλεύει η Κομισιόν, μιλώντας πρώτον για βραχυπρόθεσμα μέτρα ανακούφισης σε όσους πλήττονται περισσότερο, δεύτερον, για σενάρια έκτακτης ανάγκης αν η κρίση παραταθεί και τρίτον, για πιο μόνιμες παρεμβάσεις.
Τι αλλάζει τώρα
| Βασικές αλλαγές |
| ► Προετοιμάζεται οδικός χάρτης με παρεμβάσεις σε τιμές ρεύματος, χρεώσεις δικτύων, φόρους και κόστος άνθρακα ενόψει της Συνόδου Κορυφής. |
| ► Εξετάζονται εθνικοί μηχανισμοί εκτάκτου ανάγκης (πλαφόν) στο φυσικό αέριο -στην κρίση 2022-2023 ο «κόφτης» είχε τεθεί στα 180 €/MWh. |
| ► Αναμένονται ανακοινώσεις για το βιομηχανικό ρεύμα στην Ελλάδα εντός 15 ημερών, μετά από μήνες διαπραγματεύσεων με την Κομισιόν. |
| ► Αποκλείεται η αναστολή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Ρύπων (ETS), παρά τις πιέσεις Ιταλίας και χωρών της Ανατ. Ευρώπης. |
| ► Διχάζει η πρόταση Grids Package -η Σουηδία προανήγγειλε μορατόριουμ στις νέες διασυνδέσεις αν δεν υπάρξει ευελιξία, με έσοδα συμφόρησης 3 δισ. ευρώ στο επίκεντρο. |
Στην πραγματικότητα, τα όσα φέρεται να έχει επεξεργαστεί η Κομισιόν δείχνουν να κινούνται σε παρόμοια λογική με τα πακέτα που είχε ανακοινώσει και το 2025, προτείνοντας στις κυβερνήσεις μια σειρά μέτρων, κάποια από τα οποία εκείνες θα υιοθετήσουν και άλλα θα απορρίψουν, δίχως να είναι σαφές αν αφορούν την άμεση μείωση του ενεργειακού κόστους.
Στην περίπτωση π.χ. της μείωσης των φόρων στους λογαριασμούς ρεύματος δεν έχουν όλοι στην ΕΕ τις ίδιες δημοσιονομικές αντοχές να το κάνουν, που σημαίνει ότι χώρες με «λίπος» στον κρατικό προϋπολογισμό μπορούν να γίνουν πιο ανταγωνιστικές έναντι άλλων.
Το ίδιο ισχύει για το «μαχαίρι» σε χρεώσεις δικτύων και τέλη υπέρ τρίτων που αποτελούν την κύρια πηγή χρηματοδότησης των επενδύσεων στα δίκτυα, μέτρο που σε όσες χώρες εφαρμόστηκε, όπως π.χ. στη Γερμανία, απαιτήθηκαν κρατικοί πόροι προς την κατεύθυνση αυτή.
Τα μέτρα αυτά, τόσο το ένα όσο και το άλλο, παραπέμπουν σε όσα περιελάμβανε το σχέδιο για την προσιτή ενέργεια του 2025 (Affordable Energy Action Plan), ένα χρόνο μετά την παρουσίαση του οποίου, μπορεί οι τιμές να έχουν κάπως εξορθολογιστεί, ωστόσο δεν παρατηρείται και κάποια τεράστια διαφορά.
Το θέμα πάντως των τιμών που ούτως ή άλλως βρίσκονταν ψηλά στην ευρωπαϊκή ατζέντα αποκτά ακόμη πιο επείγοντα χαρακτήρα μπροστά στην αύξηση των τιμών του μπρεντ («καρφωμένο» στα 100 δολάρια) και του φυσικού αερίου (δείχνει να παγιώνεται στα 50 €/MWh), με τομείς όπως η βιομηχανία να πληρώνουν ακόμη ακριβότερη ενέργεια έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας σε σχέση με πριν την ανάφλεξη στη Μ. Ανατολή.
Σε 15 ημέρες τα μέτρα για τη βιομηχανία
Στην κατεύθυνση αυτή, ο πρωθυπουργός επανέφερε χθες το θέμα του βιομηχανικού ρεύματος, λέγοντας ότι βαίνει στο τέλος της μια διαπραγμάτευση που ξεκίνησε εδώ και πολλούς μήνες με την Κομισιόν. «Έχουμε περίπου καταλήξει πλέον και οι ανακοινώσεις θα γίνουν στις επόμενες 15 ημέρες. Είναι μια λύση με ξεχωριστή σημασία σε μια δύσκολη εποχή που οι τιμές ανεβαίνουν», ανέφερε κατά τη διάρκεια της εκδήλωσης του υπ. Ανάπτυξης για τον παραγωγικό μετασχηματισμό της οικονομίας.
Σε ένα θέμα που μετρά πέντε μήνες από τότε που στη Γενική Συνέλευση του ΣΕΒ ο ίδιος ο πρωθυπουργός είχε δεσμευτεί πως πλησιάζει η ώρα των ανακοινώσεων, μένει να φανεί κατά πόσο τα μέτρα θα εστιάζουν στην επιδότηση του βιομηχανικού ρεύματος ή θα περιορίζονται στη στήριξη παραγωγικών επενδύσεων, όπως ανέφεραν πρόσφατες πληροφορίες.
Στην ελάφρυνση της βιομηχανίας λέγεται ότι εστιάζουν και κάποια από τα μέτρα που πρόκειται να ανακοινώσει η Κομισιόν, τόσο στην κατεύθυνση να γίνει πιο αποτελεσματική η χρήση των μακροχρόνιων συμβολαίων ρεύματος (Power Purchase Agreements – διμερείς συμφωνίες αγοράς ενέργειας) όσο και μέσω των κρατικών ενισχύσεων και παροχής αποζημιώσεων για μέρος του κόστους άνθρακα.
Επίσης, η ίδια η Φον ντερ Λάιεν είχε πει την περασμένη εβδομάδα ότι η Κομισιόν εξετάζει και το πλαφόν στην τιμή του φυσικού αερίου, με πιθανές αλλαγές από το μέτρο που θεσπίστηκε κατά την ενεργειακή κρίση του 2022-2023, όταν ο «κόφτης» είχε μπει στα 180 ευρώ/MWh, χωρίς ουδέποτε ωστόσο να χρειαστεί να ενεργοποιηθεί.
Στην ανάγκη για κοινή ευρωπαϊκή απάντηση με στοχευμένα μέτρα για τα ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις αλλά και θυμίζοντας το θέμα των ανισοτήτων στις τιμές χονδρικής του ρεύματος -«ο ελέφαντας στο δωμάτιο», όπως τις χαρακτήρισε- στάθηκε κατά τη χθεσινή του παρέμβαση στο Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας ο Έλληνας υπουργός Σταύρος Παπασταύρου, με τον ίδιο να μιλά για την ανάγκη η Ευρώπη να έχει έτοιμα στοχευμένα μέτρα και ευελιξίες σε περίπτωση που η κρίση συνεχιστεί ή ενταθεί.
Η μάχη για τους ρύπους
Εκείνο που δεν συζητά πάντως η Κομισιόν, όπως ξεκαθαρίζει η ίδια η πρόεδρος στην επιστολή της, είναι η αναστολή του Ευρωπαϊκού Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών CO2 (EU Emissions Trading System – σύστημα αγοραπωλησίας ρύπων μεταξύ βιομηχανιών). Τόσο η Ιταλία όσο και μια σειρά χωρών από την Ανατολική Ευρώπη (Ουγγαρία, Σλοβακία, Πολωνία) ζητούν την αναστολή του ή την ευρεία του αναμόρφωση, θέση που ασπάζεται και η ενεργοβόρος βιομηχανία της Ευρώπης.
Η διαφορά με την κυβέρνηση Μελόνι είναι ότι αυτή έχει ήδη λάβει μέτρα για την αφαίρεση του εν λόγω κόστους από τις τιμές που διαμορφώνονται στο ιταλικό χρηματιστήριο ενέργειας. Στον αντίποδα, άλλες χώρες μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα τάσσονται υπέρ κάποιων προσαρμογών, θέση που φαίνεται να υιοθετεί και η Κομισιόν.
Πόσο δύσκολο είναι να βρεθεί κοινός τόπος
Οι πιθανότητες να συμφωνήσουν οι «27» σε δομικές αλλαγές στην αγορά ενέργειας είναι μικρή, όπως δείχνει και η αδυναμία τους να βρουν κοινό τόπο σε φαινομενικά πιο «εύκολα» ζητήματα, όπως η πρόταση της Κομισιόν που αφορά τα δίκτυα (Grids Package – δέσμη μέτρων για τον εκσυγχρονισμό των ευρωπαϊκών δικτύων ηλεκτρικής ενέργειας).
Στο χθεσινό Συμβούλιο Υπουργών Ενέργειας, η μεν Ισπανία συντάχθηκε με την πρόταση της Κομισιόν, προκειμένου να σταματήσει η Ιβηρική να αποτελεί ένα «ενεργειακό νησί», ωστόσο η γειτονική της Γαλλία προειδοποίησε ότι η υπερβολική συγκέντρωση του σχεδιασμού σε ευρωπαϊκό επίπεδο μπορεί να αποδυναμώσει τον εθνικό σχεδιασμό των δικτύων.
Η πιο χαρακτηριστική ωστόσο αντίδραση ήταν αυτή της Σουηδίας και αφορούσε την υποχρέωση των Διαχειριστών των Συστημάτων Μεταφοράς (TSOs – οργανισμοί που διαχειρίζονται τα δίκτυα υψηλής τάσης) να διαθέτουν το 25% των εσόδων από συμφόρηση στα δίκτυα (congestion revenues) για νέες επενδύσεις σε διασυνδέσεις.
Η υπ. Ενέργειας Ebba Busch χαρακτήρισε απαράδεκτο να τιμωρείται με τέτοια μέτρα μια χώρα που παράγει σχεδόν το 100% της ηλεκτρικής της ενέργειας από ΑΠΕ (Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας), εξηγώντας ότι ακριβώς αυτό το «πρασίνισμα» συνέβαλε ώστε να έχει έσοδα 3 δισ. ευρώ από συμφόρηση στο δίκτυο.
«Το 75% των εσόδων αυτών προέρχεται από εσωτερικά σημεία συμφόρησης και όχι από διασυνδέσεις. Η απόφαση για το πώς θα χρησιμοποιηθούν αυτά τα έσοδα πρέπει να είναι αρμοδιότητα του κάθε κράτους-μέλους, όχι της Κομισιόν», ανέφερε και προανήγγειλε ότι η χώρα θα θέσει μορατόριουμ στην ανάπτυξη νέων διευρωπαϊκών διασυνδέσεων εάν δεν υπάρξει μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό.
Στο θέμα παρενέβη ο κ. Παπασταύρου, λέγοντας «με όλο τον σεβασμό προς την εκλεκτή συνάδελφό μου από τη Σουηδία, τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να λειτουργούμε αυτή τη στιγμή», λέγοντας ότι δεν υπάρχει ενιαία αγορά ενέργειας και θυμίζοντας το «τείχος τιμών ηλεκτρικής ενέργειας», το οποίο παρατηρούνταν μέχρι πρόσφατα στην ΕΕ, λόγω της περιορισμένης αξιοποίησης των ροών από την Κεντρική Ευρώπη προς τα Βαλκάνια.
