Η οικονομική αποδοτικότητα δεν αποτελεί γνώμονα για τις δαπάνες της ΕΕ που σχετίζονται με την ενεργειακή απόδοση των κτιρίων, σύμφωνα με νέα έκθεση του Ευρωπαϊκού Ελεγκτικού Συνεδρίου (ΕΕΣ).
Συγκεκριμένα, η ειδική έκθεση αριθ. 11/2020, με τίτλο «Ενεργειακή απόδοση των κτιρίων: επιβεβλημένη η μεγαλύτερη εστίαση στην οικονομική αποδοτικότητα», η οποία δημοσιεύθηκε στις 28-04-2020, καταλήγει ότι η οικονομική αποδοτικότητα δεν αποτελεί καθοριστικό παράγοντα για τη διάθεση της δημόσιας χρηματοδότησης σε μέτρα ενεργειακής απόδοσης που εφαρμόζονται σε κτίρια κατοικιών. Παρά τη βελτίωση της καθοδήγησης από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τα έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ εξακολουθούν να μην εστιάζονται στην επίτευξη της μέγιστης δυνητικής εξοικονόμησης ενέργειας ανά επενδυόμενο ευρώ. Σύμφωνα με τους ελεγκτές, η συνολική συμβολή της χρηματοδότησης της ΕΕ στους στόχους ενεργειακής απόδοσης της Ένωσης δεν είναι σαφής.
Αντιμέτωποι με την πρόκληση του μετριασμού της κλιματικής αλλαγής, οι ηγέτες της ΕΕ δεσμεύθηκαν να επιτύχουν εξοικονόμηση της προβλεπόμενης κατανάλωσης ενέργειας των κρατών μελών της ΕΕ κατά 20% έως το 2020 και κατά 32,5% έως το 2030. Τα κτίρια είναι αυτά που καταναλώνουν το μεγαλύτερο μερίδιο ενέργειας, αλλά και που παρουσιάζουν τις μεγαλύτερες δυνατότητες εξοικονόμησης ενέργειας. Ως εκ τούτου, διαδραματίζουν καίριο ρόλο στην επίτευξη των στόχων της ΕΕ ως προς την εξοικονόμηση ενέργειας. Όσον αφορά την περίοδο 2014-2020, η ΕΕ διέθεσε περίπου 14 δισεκατομμύρια ευρώ για τη βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων, εκ των οποίων τα 4,6 δισεκατομμύρια ευρώ προορίζονταν για κτίρια κατοικιών. Επιπλέον, τα κράτη μέλη προϋπολόγισαν 5,4 δισεκατομμύρια ευρώ ως εθνική συγχρηματοδότηση για βελτιώσεις σε όλα τα είδη κτιρίων, εκ των οποίων 2 δισεκατομμύρια ευρώ για κτίρια κατοικιών.
Οι ελεγκτές επικρίνουν τις εθνικές αρχές των κρατών μελών για τη μη στόχευση των πόρων της ΕΕ στα έργα που έχουν τις περισσότερες πιθανότητες να εξοικονομήσουν ενέργεια. Κατά την κατάρτιση των χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ προγραμμάτων, οι εν λόγω αρχές δεν αξιολογούν πάντοτε την αρχική κατανάλωση ενέργειας, τη δυνητική εξοικονόμηση ενέργειας και τις επενδυτικές ανάγκες. Επιπλέον, δεν παρέχουν κίνητρα για ριζικές ανακαινίσεις, παραδείγματος χάριν, χορηγώντας τους υψηλότερα ποσοστά ενίσχυσης. Αντιθέτως, οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι οι περισσότερες αρχές επιχορηγούν τις δαπάνες σε ποσοστό 100%, ανεξαρτήτως της αναμενόμενης εξοικονόμησης ενέργειας. Ως εκ τούτου, ορισμένα έργα χρησιμοποίησαν τη χρηματοδότηση της ΕΕ για απλές αναβαθμίσεις (όπως η εγκατάσταση φωτισμού LED), οι οποίες θα μπορούσαν κάλλιστα να είχαν πραγματοποιηθεί και χωρίς τη στήριξη της ΕΕ.
Οι εθνικές αρχές συχνά απαιτούν ενεργειακούς ελέγχους και πιστοποιητικά επιδόσεων για την αξιολόγηση των επενδύσεων. Ωστόσο, οι ελεγκτές επισημαίνουν ότι τα ανωτέρω δεν χρησιμοποιούνται για την επιλογή έργων. Στις περισσότερες περιπτώσεις, οι αρχές παρέχουν επιχορηγήσεις σε έργα βάσει χρονικής προτεραιότητας, χωρίς να συγκρίνουν το σχετικό κόστος και τα οφέλη. Αυτό αυξάνει τον κίνδυνο της υπερβολικής χρηματοδότησης έργων σε σύγκριση με το δυναμικό εξοικονόμησης ενέργειας, ιδίως όταν δεν εφαρμόζεται ανώτατο όριο στο κόστος ανά μονάδα εξοικονομούμενης ενέργειας. Επιπλέον, οι ελεγκτές καταλήγουν στο συμπέρασμα ότι, καθώς δεν μετράται η οικονομική αποδοτικότητα των επενδύσεων, δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε πόση ενέργεια θα εξοικονομηθεί μέσω των δημόσιων δαπανών, συνολικού ύψους 6,6 δισεκατομμυρίων ευρώ, που διατίθενται για κτίρια κατοικιών την περίοδο 2014-2020.
Όσον αφορά την επόμενη γενιά προγραμμάτων, οι ελεγκτές διατυπώνουν σειρά συστάσεων για την ενίσχυση της οικονομικής αποδοτικότητας των δαπανών της ΕΕ στον εν λόγω τομέα. Οι εν λόγω συστάσεις αναφέρονται:
- στον σχεδιασμό και τη στόχευση των επενδύσεων,
- στις διαδικασίες επιλογής έργων,
- στην παρακολούθηση της προόδου προς την επίτευξη των στόχων ενεργειακής απόδοσης της ΕΕ.
Δήλωση
«Η βελτίωση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων είναι θεμελιώδους σημασίας, προκειμένου να υλοποιηθεί η δέσμευση της ΕΕ που αφορά τη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας», δήλωσε ο João Figueiredo, Μέλος του ΕΕΣ και αρμόδιος για την έκθεση. «Αυτό σημαίνει ότι κατά τη διάθεση των πόρων της ΕΕ πρέπει να δίνεται προτεραιότητα σε έργα που εξοικονομούν ενέργεια και αποφέρουν άλλα οφέλη με οικονομικά αποδοτικό τρόπο».
Ιστορικό
Οι ελεγκτές εξέτασαν χρηματοδοτούμενα από την ΕΕ προγράμματα σε πέντε κράτη μέλη (Βουλγαρία, Τσεχική Δημοκρατία, Ιρλανδία, Ιταλία και Λιθουανία), τα οποία διέθεσαν από κοινού 2,9 δισεκατομμύρια ευρώ σε έργα για την αύξηση της ενεργειακής απόδοσης των κτιρίων. Τα τυπικά συγχρηματοδοτούμενα από την ΕΕ έργα περιλαμβάνουν τη μόνωση των κτιρίων, την τοποθέτηση ενεργειακά αποδοτικών παραθύρων, την εγκατάσταση συστημάτων θερμικού ελέγχου και την αναβάθμιση των συστημάτων θέρμανσης.
Υπενθυμίζεται ότι το ΕΕΣ παρουσιάζει τις ειδικές εκθέσεις του στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο της ΕΕ, καθώς και σε άλλους ενδιαφερομένους, όπως σε εθνικά κοινοβούλια, παράγοντες του ενδιαφερόμενου κλάδου και εκπροσώπους της κοινωνίας των πολιτών. Στη συντριπτική πλειονότητά τους, οι συστάσεις που διατυπώνουν οι ελεγκτές στις εκθέσεις τους υλοποιούνται.
Το πλήρες κείμενο της έκθεσης είναι διαθέσιμο στον ιστότοπο του ΕΕΣ (eca.europa.eu)
