Την ώρα που η κυβέρνηση προετοιμάζει τη νέα γενιά προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης κατοικιών, η πραγματικότητα που βιώνουν σήμερα μηχανικοί, συνεργεία και δικαιούχοι του «Εξοικονομώ 2025» χαρακτηρίζεται ιδιαίτερα πιεστική. Τα αυστηρά χρονοδιαγράμματα, σε συνδυασμό με τον κίνδυνο απώλειας πόρων από το Ταμείο Ανάκαμψης —μέσω του οποίου συγχρηματοδοτείται το πρόγραμμα με προϋπολογισμό 924 εκατ. ευρώ— και η πολύμηνη καθυστέρηση στην ανακοίνωση της Απόφασης Υπαγωγής των δικαιούχων, που έγινε μόλις τον περασμένο Δεκέμβριο, έχουν αναδείξει προβλήματα, που η αγορά είχε ήδη επισημάνει χωρίς να έχουν αντιμετωπιστεί.
Στην πράξη, οι ιδιοκτήτες που εντάχθηκαν στο πρόγραμμα διαθέτουν λιγότερο από έξι μήνες για την ολοκλήρωση των παρεμβάσεων, δηλαδή έως τις 31 Μαΐου 2026, με δυνατότητα παράτασης μόλις 30 ημερών. Πριν όμως ξεκινήσουν οι εργασίες, απαιτείται η ολοκλήρωση διαδικασιών που συχνά αποδεικνύονται χρονοβόρες, όπως η έγκριση τραπεζικού δανείου και η έκδοση της ταυτότητας κτιρίου — βασική προϋπόθεση για την επιδότηση. Σε πολλές περιπτώσεις, η τακτοποίηση ή διόρθωση στοιχείων, που αφορά μεγάλο μέρος του κτιριακού αποθέματος της χώρας, μπορεί να παρατείνει τη διαδικασία κατά τέσσερις έως έξι μήνες, αυξάνοντας παράλληλα το κόστος για τους ιδιοκτήτες.
Ένα ακόμη σημείο που έχει προκαλέσει αντιδράσεις αφορά το σύστημα των βαθμοημερών, το οποίο χρησιμοποιείται για την επιλογή των κατοικιών που εντάσσονται στο πρόγραμμα. Σε αντίθεση με προηγούμενους κύκλους, όπου λαμβάνονταν υπόψη παράγοντες όπως η ηλικία του ακινήτου ή η γεωγραφική κατανομή των πόρων ανά Περιφέρεια, το τρέχον πρόγραμμα βασίζεται αποκλειστικά στις κλιματολογικές συνθήκες και την ανάγκη θέρμανσης. Αυτό έχει οδηγήσει σε ενίσχυση κυρίως περιοχών της Κεντρικής και Βόρειας Ελλάδας και ορεινών ζωνών, ενώ η Αττική και πολλά νησιά του Αιγαίου έχουν ουσιαστικά μείνει εκτός, παρά τις ανάγκες για μόνωση και συστήματα ψύξης λόγω υψηλών θερινών θερμοκρασιών. Παρ’ όλα αυτά, εκτιμάται ότι τελικά θα ενταχθούν στο πρόγραμμα περισσότερες από 40.000 κατοικίες.
Τα Εξοικονομώ του 2026–2027
Παράλληλα, σχεδιάζεται η επόμενη φάση των παρεμβάσεων ενεργειακής απόδοσης, με επιπλέον κονδύλια περίπου 2 δισ. ευρώ, που αναμένεται να διοχετευθούν στην αγορά προς το τέλος του 2026 και κυρίως μέσα στο 2027. Σύμφωνα με όσα ανέφερε η γενική γραμματέας Ενέργειας και Ορυκτών Πόρων του ΥΠΕΝ, Δέσποινα Παληαρούτα, στο Athens Energy Summit, το νέο πλαίσιο θα περιλαμβάνει δύο ξεχωριστά προγράμματα: ένα «Εξοικονομώ για Ευάλωτους» ύψους 1,3 δισ. ευρώ και μια δεύτερη δράση 700 εκατ. ευρώ για ευάλωτα νοικοκυριά, που θα αφορά αντικατάσταση θερμοσίφωνα και εγκατάσταση αντλιών θερμότητας. Στόχος είναι να ωφεληθούν περίπου 100.000 νοικοκυριά σε όλη τη χώρα.
Επειδή τα νέα αυτά προγράμματα θα απευθύνονται κυρίως σε ευάλωτες κοινωνικές ομάδες, προβλέπεται ενεργός συμμετοχή των προμηθευτών ηλεκτρικής ενέργειας. Οι πάροχοι θα μπορούν να χρηματοδοτούν τις παρεμβάσεις εξοικονόμησης ενέργειας για τους πελάτες τους, με την αποπληρωμή να γίνεται σταδιακά μέσω των λογαριασμών ρεύματος, οι οποίοι αναμένεται να μειώνονται χάρη στην εξοικονόμηση ενέργειας.
Ωστόσο, παραμένουν ανοιχτά κρίσιμα ζητήματα εφαρμογής, όπως το καθεστώς κυρώσεων σε περίπτωση αδυναμίας αποπληρωμής των δόσεων, καθώς και το αν οι καταναλωτές θα μπορούν να αλλάζουν προμηθευτή ηλεκτρικής ενέργειας.
Η διεθνής εμπειρία από χώρες όπως οι Ηνωμένες Πολιτείες και ο Καναδάς, αλλά και από ευρωπαϊκά παραδείγματα όπως το Βέλγιο και η Μεγάλη Βρετανία, δείχνει ότι συνήθως υπάρχει διαχωρισμός ανάμεσα στην οφειλή ηλεκτρικής ενέργειας και στην οφειλή που αφορά τη χρηματοδότηση των ενεργειακών παρεμβάσεων. Έτσι, ακόμη κι αν ο λογαριασμός εμφανίζεται ενιαίος, η μη πληρωμή του πρόσθετου ποσού δεν οδηγεί σε διακοπή ηλεκτροδότησης.
Παραμένει, ωστόσο, ασαφές το πώς θα διασφαλιστούν οι πάροχοι έναντι των σχετικών οφειλών και με ποιον τρόπο το μοντέλο αυτό θα προσαρμοστεί στην ελληνική αγορά, ώστε να προστατευθούν τόσο οι καταναλωτές όσο και οι εταιρείες, χωρίς να μεταφερθεί τελικά το βάρος των χρεών στο Δημόσιο.
