Η πανδημία έφερε το εσωτερικό της κατοικίας στο δημόσιο προσκήνιο, όπως γνωρίζουμε όλοι και επισημαίνουν και οι SOUTH architecture. Περνάμε πλέον περισσότερο χρόνο εντός του σπιτιού και χωράμε σε αυτό ολοένα και περισσότερες δραστηριότητες ‒ για πολλούς το καθιστικό έγινε ο χώρος εργασίας. «Κι αν τα όρια μεταξύ δημόσιου και ιδιωτικού αμβλύνονται, τότε οι χώροι κατοίκησης επιζητούν χαρακτηριστικά ρευστότητας και μεταβολής» κατά τους αρχιτέκτονες.
Όμως, και πριν από τον κορωνοϊό, η ανάγκη να χωρέσουν τα θέλω των σημερινών κατοίκων της Αθήνας σε μικρούς χώρους είχε κάνει τους σημερινούς αρχιτέκτονες πιο ευρηματικούς. Εφευρίσκουν πια χώρους μεταβλητούς και ενδιάμεσους. Σχεδιάζουν αντικείμενα που αλλάζουν ή τοποθετούνται μεταξύ δωματίων. Εντείνουν τις συνθήκες ευεξίας εντός της κατοικίας με το φως, τον αέρα και τα φυσικά υλικά. Εξαντλούν τις δυνατότητες του σχεδιασμού, έτσι διαστέλλουν τις μικρές φαινομενικά διαστάσεις του χώρου. Σκέφτονται ακόμα περισσότερο ως χρήστες του χώρου, όπως λένε. «Είναι ενδιαφέρον ότι αυτές οι νέες κατοικήσεις γίνονται, ως επί το πλείστον, σε υπάρχοντα μικρά διαμερίσματα των δεκαετιών του ’60 και του ’70, τα οποία ανανεώνουμε σε μια νέα, δυναμική κατάσταση. Και θεωρούμε ότι η ανανέωση αυτή θα είναι σημαντικό χαρακτηριστικό της αρχιτεκτονικής και του design τα επόμενα χρόνια».
Δεν είναι μόνο η σχεδιαστική ικανότητα κάποιου να τα χωρέσει όλα σε περιορισμένο χώρο, το σημαντικό είναι το ανάποδο μάθημα. Οι πολλές λειτουργίες, η προσωπική έκφραση και η κουλτούρα της απόλαυσης δεν είναι επαρκείς λόγοι για κατάληψη όλο και περισσότερου χώρου από το άτομο
«Μας έχει κληροδοτηθεί ένα αστικό περιβάλλον χωρίς όραμα και φαντασία, με παιδαριώδη σχεδιασμό, προϊόν των συνθηκών “ανάπτυξης” των περασμένων δεκαετιών, στο οποίο καλούμαστε να προσαρμοστούμε». Το σύνηθες διαμέρισμα πόλης παρουσιάζει ένα έλλειμμα μεγέθους και σχεδιαστικής ποιότητας, είναι συνήθως προβληματικό στη σχέση του με το φως και το περιβάλλον του, το φυσικό και το αστικό, όπως διαπιστώνουν οι Lowfat architecture + interiors. «Σε αυτό το πλαίσιο, στόχος μας είναι να αξιοποιήσουμε στο έπακρο τα δοθέντα δεδομένα του χώρου, με χειρισμούς δημιουργίας ενός περιβάλλοντος-θύλακα που να προσφέρει και να επαναπροσδιορίζει αυτό που κάποτε λέγαμε “ποιότητα ζωής”. Ζητείται να επιτύχουμε ποιότητες που συνήθως έχουν ως συνιστώσες τη βελτιστοποίηση της κάτοψης, τις υλικότητες, το χρώμα, τη λειτουργικότητα, ενδεχομένως και την πολυμορφικότητα των επίπλων, την προσαρμογή των ανοιγμάτων και την αξιοποίηση των εξωστών, όπου αυτό είναι εφικτό».
Το να ζει κανείς σε έναν χώρο περιορισμένων τετραγωνικών είναι μια αυξανόμενη τάση των ημερών μας σε όλο τον κόσμο, ιδιαίτερα στις μεγάλες πόλεις, όπου η έλλειψη χώρου και οι υψηλές τιμές ακινήτων το καθιστούν αναγκαίο. «Κάποιοι άνθρωποι θα λέγαμε ότι το επιλέγουν συνειδητά, καθώς θεωρούν πως οι ανάγκες τους μπορούν να καλυφθούν σε μια κατοικία περιορισμένων διαστάσεων, χωρίς πλεονασμούς. O αρχιτεκτονικός σχεδιασμός καλείται να είναι έξυπνος, να προσδίδει βάθος και προοπτική στα σπίτια, να δίνει εναλλακτικές στους χρήστες. Κύρια πρόκληση, λοιπόν, είναι να καταλάβουμε τις καθημερινές ανάγκες τους, να συλλάβουμε την ψυχολογία τους, να δημιουργήσουμε ένα γοητευτικό περιβάλλον γι’ αυτούς, χωρίς να παραλείπουμε την προσοχή στη λεπτομέρεια» λένε οι Cluster Αrchitects.
«Καθώς η κοινωνία συνεχίζει να μετακινείται στην πόλη, ο διαθέσιμος χώρος γίνεται πολύτιμο αγαθό και, σε συνδυασμό με τη χρόνια συρρίκνωση της οικονομίας, πολλοί επιλέγουν χώρους με μικρότερο αποτύπωμα. Αυτή η ανάγκη βρίσκει πρόσφορο έδαφος κυρίως σε πολυκατοικίες της περιόδου των προγραμμάτων μαζικής στέγασης της μεταπολεμικής Ελλάδας. Τα διαμερίσματα εκεί είναι μικρά από ανάγκη, χωρίς πολλές ανέσεις, οι χώροι λιγοστοί και πολλές φορές χωρίς ιδιαίτερο φυσικό αερισμό και φωτισμό. Σε αυτά τα παρωχημένα οικοδομήματα καλούμαστε να οραματιστούμε το μέλλον». Αυτοί οι ιδιαίτεροι χώροι επανασχεδιάζονται σαν μια πολύπλοκη μηχανή που μπορεί να κάνει πολλά. Κάθε μικρό διαμέρισμα αποτελεί μια ξεχωριστή πρόκληση για το γραφείο DS – Architects.
Το Demarrage studio υπενθυμίζει τον ρόλο που έπαιξε η έλευση της βραχυχρόνιας μίσθωσης στη διαμόρφωση της αγοράς κατοικίας. «Οι νέες ανάγκες κατοίκησης μοιάζουν με ζυγαριά, στη οποίας τη μία πλευρά υπάρχουν οι υποχωρήσεις σε θέματα χώρου από τους κατοίκους και στην άλλη όλη αυτή η συνθήκη που σχεδιαστικά και αρχιτεκτονικά λειτουργεί ως πρόκληση και τριβή με νέες λύσεις σε ένα πεδίο που μέχρι τώρα απασχολούσε μια περιορισμένη μερίδα ανθρώπων, τόσο από οικονομική όσο και από στυλιστική σκοπιά».
«Δεν είναι μόνο η σχεδιαστική ικανότητα κάποιου να τα χωρέσει όλα σε περιορισμένο χώρο, το σημαντικό είναι το ανάποδο μάθημα. Οι πολλές λειτουργίες, η προσωπική έκφραση και η κουλτούρα της απόλαυσης δεν είναι επαρκείς λόγοι για κατάληψη όλο και περισσότερου χώρου από το άτομο» υποστηρίζουν οι Plaini and Karahalios Architects.
Για τις MoY studio oι τωρινοί περιορισμοί μετακίνησης, ταυτόχρονα με την προτροπή συναντήσεων μόνο έξω, έφεραν στο προσκήνιο μια σειρά από ενδιάμεσους χώρους που επιτρέπουν φευγαλέα την πολυπόθητη κοινωνικοποίηση. Με τον όρο «ενδιάμεσο χώρο» εννοούν σημεία όπως η πρασιά της πολυκατοικίας, η πιλοτή, ο ακάλυπτος, η ταράτσα, τα σκαλάκια της εισόδου. «Σε αυτό το πλαίσιο, ασχολούμαστε σήμερα με δύο έργα περιορισμένων τετραγωνικών, το ένα ισόγειο και το άλλο ημι-υπόγειο. Και τα δύο έχουν διέξοδο σε ακάλυπτο που δεν χρησιμοποιείται, γι’ αυτό και θα διαμορφωθεί ως κήπος. Χώροι όπως αυτοί, αλλά και τόσοι άλλοι που ίσως έχουν μείνει για χρόνια κλειστοί, παρουσιάζουν ιδιαίτερο ενδιαφέρον γιατί, με έναν ευφάνταστο σχεδιασμό, κατορθώνουν να συμπυκνώσουν πολλές ενδιαφέρουσες εμπειρίες και σχέσεις με το έξω, το ιδιωτικό και το δημόσιο, το κοινόχρηστο».
Επτά αρχιτεκτονικά γραφεία μάς ξεναγούν σε σπίτια που αποδεικνύουν καθημερινά στους κατοίκους τους ότι είναι έξυπνα.
