Ιδιαίτερο ενδιαφέρον για το νησί μας συνιστούν οι αλλαγές στο νέο ειδικό χωροταξικό πλαίσιο περιοχών, όπου αναμένεται να αναπτυχθούν περισσότερο οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (ΑΠΕ) τα επόμενα χρόνια. Αρκεί να υπενθυμίσουμε ότι το 2008, οπότε θεσπίστηκε το πρώτο ειδικό πλαίσιο για τις ΑΠΕ, η Κρήτη ήταν εκτός λίστας επιλέξιμων περιοχών, όπως τα υπόλοιπα νησιά, πλην της Εύβοιας.
Ύστερα από 15 χρόνια πολλά έχουν αλλάξει: Από την κλιματική κρίση, τις εξελίξεις στην τεχνολογία των ΑΠΕ, την εμφάνιση νέων μορφών ΑΠΕ (παραδείγματος χάριν πλωτά αιολικά και βιομάζα), τις παρεμβάσεις των κυβερνήσεων για την προστασία περιοχών, τα τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους και τα “απάτητα βουνά” και την ορμητική δόμηση και τουριστική ανάπτυξη των περιοχών, μέχρι την ηλεκτρική διασύνδεση της Κρήτης με την ηπειρωτική χώρα. Συνεπώς, η αναθεώρηση του “ξεπερασμένου” χωροταξικού ήταν μονόδρομος.
Στον σχεδιασμό, λοιπόν, του αρμόδιου υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, κατόπιν σχετικής μελέτης που του παραδόθηκε, ενδεχομένως η πιο ενδιαφέρουσα από τις αλλαγές αφορά αφενός στην αύξηση των περιοχών όπου οι ΑΠΕ θα απαγορεύονται, αλλά και η επιλογή περιοχών στην Κρήτη όπου θα αναπτυχθούν όχι μόνο υπεράκτια αιολικά πάρκα, αλλά θα διεισδύσουν περισσότερες ΑΠΕ, χωρίς ωστόσο να είναι γνωστό αν τίθεται ιδιαίτερα ψηλά η προστασία του περιβάλλοντος, του τοπίου και της αγροτικής γης. Ως προς το τελευταίο μάλιστα, υπενθυμίζεται ότι το πρώτο Χωροταξικό προέβλεπε ένα σύστημα παρακολούθησης των σωρευτικών επιπτώσεων από τις ΑΠΕ, που δεν υλοποιήθηκε ποτέ.
Ενδεικτικές είναι οι περιπτώσεις των «περιοχών αιολικής προτεραιότητας», όπως η Μάνη, η Νότια Εύβοια και η Θεσσαλία, περιοχές οι οποίες, λόγω της έντονης δραστηριότητας αιολικών και φωτοβολταϊκών πέρα από φθορές και τις συγκρούσεις με τις τοπικές κοινωνίες, έχασαν σημαντικές καλλιεργήσιμες εκτάσεις ή οδήγησαν στον θάνατο προστατευόμενων, συχνά απειλούμενων ειδών πουλιών. Σύμφωνα με πληροφορίες, η εν λόγω πρόταση, που παραδόθηκε τις προηγούμενες ημέρες στο υπουργείο Περιβάλλοντος και αναμένεται να δοθεί σε δημόσια διαβούλευση, κινείται στην κατεύθυνση του προηγούμενου χωροταξικού. Καταρχήν διαχωρίζονται οι περιοχές της Ελλάδας σε αιολικής προτεραιότητας (ΠΑΠ), στις οποίες μπορούν να τοποθετηθούν περισσότερες ΑΠΕ, ή καταλληλότητας. Στην Κρήτη περιλαμβάνονται για πρώτη φορά δημοτικές ενότητες αιολικής προτεραιότητας: 13 από το Ηράκλειο, 2 από το Λασίθι, 3 από το Ρέθυμνο και 4 από τα Χανιά.
Ειδικότερα, σύμφωνα με ρεπορτάζ της εφημερίδας «Καθημερινή», η ύπαιθρος στα κεντρικά και νότια της Περιφερειακής Ενότητας Ηρακλείου, δηλαδή ολόκληρη η Μεσαρά μοιάζει από τον χάρτη της μελέτης που δημοσιεύει σήμερα το neakriti.gr σαν μια τεράστια “μπαταρία” με ΑΠΕ, καθώς σχεδόν όλες, πλην του βόρειου τμήματος, οι δημοτικές ενότητες περιλαμβάνονται στο σχέδιο για την απελευθέρωση αδειών. Εντυπωσιακό είναι το γεγονός ότι ΑΠΕ προβλέπονται από τη μελέτη του χωροταξικού και σε δημοτικές ενότητες πέριξ του Ψηλορείτη, καθώς και στο ανατολικό άκρο της Κρήτης, αλλά και στα Χανιά, κεντρικά και νότια, όπου υπάρχουν περιοχές φυσικού κάλλους, και οι οποίες προφανώς εξαιρούνται.
Περιοχές αποκλεισμού
Ορίζει κατηγορίες περιοχών όπου δεν επιτρέπονται οι ΑΠΕ (ονομάζονται «περιοχές αποκλεισμού») και θέτει κανόνες γύρω από τις αποστάσεις των ΑΠΕ από συγκεκριμένα σημεία (λ.χ. μνημεία) ή χρήσεις (λ.χ. οικιστικές ζώνες). Δηλαδή θέτει για πρώτη φορά κριτήρια για τη χωροθέτηση και των φωτοβολταϊκών πάρκων, ιδίως όταν βρίσκονται σε αγροτικές περιοχές ή σε κοντινή απόσταση από μνημεία. Παράλληλα, οι περιοχές αποκλεισμού, αυτές δηλαδή στις οποίες δεν επιτρέπονται οι ΑΠΕ για λόγους προστασίας του φυσικού και του πολιτιστικού περιβάλλοντος, διευρύνονται.
Προβλέπεται να απαγορευτεί για πρώτη φορά η χωροθέτηση αιολικών ή φωτοβολταϊκών πάρκων στους ορεινούς όγκους, όπως χαρακτηρίζει το υπουργείο “απάτητα βουνά”, παραδείγματος χάριν τα Λευκά Όρη, ο Γράμμος και το όρος Δίκτη (τα δύο τελευταία πρόκειται να ενταχθούν), και σε τοπία ιδιαίτερου φυσικού κάλλους (χαρακτηρισμός που δίνεται από το υπουργείο Πολιτισμού) και στα γεωπάρκα της UNESCO.
Τουριστική ανάπτυξη
Μία σημαντική διαφοροποίηση από το ισχύον πλαίσιο λαμβάνει υπόψη την τουριστική ανάπτυξη στο νησί, καθώς στις διατάξεις του νομοσχεδίου θα προβλέπεται η «διασύνδεση» με το (υπό ολοκλήρωση επίσης) ειδικό χωροταξικό πλαίσιο για τον τουρισμό. Έτσι, σύμφωνα με τη νέα μελέτη, θα περιορίζεται η δυνατότητα χωροθέτησης ΑΠΕ στις πιο ανεπτυγμένες τουριστικά περιοχές. Ειδικά για τα αιολικά προτείνεται για πρώτη φορά να απαγορεύονται σε εκτός σχεδίου περιοχές, στις οποίες προβλέπονται από τον πολεοδομικό σχεδιασμό χρήσεις τουρισμού-αναψυχής, εκτός από τις «άτυπα διαμορφωμένες» τουριστικές και οικιστικές περιοχές (που προβλέπονταν και στο σημερινό πλαίσιο).
Ειδικά για τις περιοχές τις οποίες το ειδικό πλαίσιο για τον τουρισμό θα κατατάξει στις κατηγορίες Α (κορεσμένες) και Β (ανεπτυγμένες), το μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό κάλυψης εδάφους δεν μπορεί να υπερβαίνει το 2% της έκτασης ανά δημοτική ενότητα. Επίσης, ειδικά για τα φωτοβολταϊκά απαγορεύονται για πρώτη φορά και σε δασικές εκτάσεις (εκτός από δάση, που έχουν διαφορετικό ορισμό), σε περιοχές με προστατευόμενες ή εγκαταλελειμμένες αναβαθμίδες και σε φυσικές λίμνες.
Άρδευση, βόσκηση
Σύμφωνα με τις ίδιες πληροφορίες, το νέο πλαίσιο θα λαμβάνει υπόψη τις περιοχές όπου εντοπίζεται έντονη αγροτική και κτηνοτροφική δραστηριότητα. Από τη μία, σύμφωνα με το νέο χωροταξικό, η διείσδυση των φωτοβολταϊκών θα επιτρέπεται σε περιοχές μη αρδευόμενες ή/και δεν προορίζονται για βόσκηση, σε μια προσπάθεια περιορισμού της εξάπλωσης των φωτοβολταϊκών στις πιο παραγωγικές αγροτικές περιοχές, ακόμη και αν αυτές δεν είναι χαρακτηρισμένες ως εκτάσεις υψηλής παραγωγικότητας.
“Σπάσιμο” φωτοβολταϊκών – Θέλει να βάλει τάξη το υπουργείο
Επίσης, το υπουργείο φιλοδοξεί να βάλει τάξη στα μικρά, αλλά και μεγάλα φωτοβολταϊκά, θεσπίζοντας για πρώτη φορά κανονιστικό πλαίσιο, όπως συμβαίνει με τα αιολικά, αναφορικά με τη μέγιστη κάλυψη ανά δημοτική ενότητα. Παραδείγματος χάριν, η ισχύς των μικρών φωτοβολταϊκών, που δε χρειάζονται περιβαλλοντική αδειοδότηση, καθώς παρατηρήθηκε τα τελευταία χρόνια το “σπάσιμο” φωτοβολταϊκών σε μικρότερα έργα, ώστε να αδειοδοτούνται ευκολότερα.
Τέλος, τόσο για τα φωτοβολταϊκά όσο και για τα αιολικά θα ορίζονται ελάχιστες αποστάσεις από σημαντικά μνημεία και αρχαιολογικούς χώρους, όρια πόλεων ή οικισμών, πυρήνα εθνικού δρυμού κ.ο.κ., με μελέτες “πυκνότητας” για τα αιολικά και μελέτες “ορατότητας” για τα φωτοβολταϊκά, ειδικά για εκείνα που βρίσκονται σε κοντινή απόσταση από σημαντικά μνημεία, ιστορικούς τόπους, παραδοσιακούς οικισμούς κ.ά.
Μια νέα πρόβλεψη αφορά στον προσδιορισμό της φέρουσας ικανότητας κατά μήκος ενός ποταμού, αλλά και εκτατικά, δηλαδή σε επίπεδο λεκάνης απορροής. Στο νέο πλαίσιο αναμένεται να συμπεριληφθούν και ρυθμίσεις για τις υπόλοιπες μορφές ΑΠΕ, όπως εγκαταστάσεις παραγωγής ενέργειας από βιομάζα, βιοαέριο ή βιορευστά, γεωθερμία, καθώς και τις εγκαταστάσεις αποθήκευσης ενέργειας.
Το υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας θα επεξεργαστεί τη νέα μελέτη, παράλληλα με συναντήσεις εργασίας με εμπλεκόμενους φορείς, υπηρεσίες κι ενδεχομένως εκπροσώπους της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, ώστε να συμπεριληφθούν τυχόν διορθώσεις και παρατηρήσεις. Στη συνέχεια θα σχηματοποιηθεί δειλά-δειλά το νέο σχέδιο νόμου, το οποίο αναμένεται να τεθεί σε δημόσια διαβούλευση την άνοιξη.
