Στις 6 Μαρτίου αναμένεται να κριθεί οριστικά η τύχη των «μπόνους» δόμησης του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ). Τότε θα εκδικαστούν συνολικά από την Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) νέες προσφυγές που ζητούν να ακυρωθεί ως αντισυνταγματικό και να μην εφαρμοστεί το Προεδρικό Διάταγμα 95/2025 το οποίο «νομιμοποιεί» – κατ΄ εξαίρεση – οικοδομικές άδειες που κάνουν χρήση των ευεργετημάτων του ΝΟΚ.
Ποιοι προσφεύγουν κατά του ΠΔ 95/2025
Οι προσφεύγοντες ζητούν να κηρυχθεί το ΠΔ αντισυνταγματικό και να μην εφαρμοστεί. Πρόκειται για προσφυγές των δήμων Αλίμου, Φιλοθέης–Ψυχικού, Κηφισιάς, Βάρης–Βούλας–Βουλιαγμένης και Αμαρουσίου, καθώς και για μια κοινή προσφυγή της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού (ΕΛΛΕΤ), της Monumenta, επτά κατοίκων της Κηφισιάς και δύο τοπικών σωματείων («Φιλοπρόοδος Σύλλογος Πολιτείας Αττικής» και «Εξωραϊστικός Σύλλογος Αλωνίων και Παραδοσιακού κέντρου Κηφισιάς»).
Η ανησυχία των κατασκευαστικών εταιρειών
Η υπόθεση έχει θορυβήσει κατασκευαστικές εταιρείες, οι οποίες βάσει του προεδρικού διατάγματος μπορούν να διατηρήσουν τις οικοδομές που χτίζουν ή εκείνες που πρόλαβαν να ολοκληρώσουν κάνοντας χρήση των ευεργετημάτων δόμησης του ΝΟΚ. Μάλιστα, προ ημερών, μέσω του πληρεξούσιου δικηγόρου τους κ. Ανδρέα Δ. Παπαπετρόπουλου, κατέθεσαν παρέμβαση στο Συμβούλιο της Επικρατείας υπέρ της διατήρησης της ισχύος του ΠΔ 94/2025 για το περιβαλλοντικό ισοδύναμο και κατά των προσφυγών για την ακύρωση του.
Το «ομπρέλα» προστασίας του ΠΔ
Από τις κατασκευαστικές εταιρείες που παρεμβαίνουν, τρεις οικοδομικές άδειες έχουν προλάβει να συντελεστούν πλήρως, ήδη πριν από την έκδοση των αποφάσεων 146 και 147/2025 της Ολομέλειας ενώ άλλες τρεις δεν έχουν προλάβει να υλοποιηθούν. Από αυτές, κάποιες ακυρώθηκαν και για άλλες αναμένεται απόφαση επί ασκηθεισών αιτήσεων ακυρώσεως και εκτιμάται ότι θα ακυρωθούν στο εγγύς μέλλον. Το ΠΔ 95/2025 αποτελεί «ομπρέλα» προστασίας για αυτές τις άδειες καθώς προβλέπει διάσωση εκείνων που είτε έχουν ακυρωθεί με δικαστική απόφαση είτε βρίσκονται υπό εκκρεμή εκδίκαση, με την προϋπόθεση ότι οι οικοδομικές εργασίες είχαν ξεκινήσει έως τις 11 Δεκεμβρίου 2024. Επίσης διασώζονται και εκείνες για τις οποίες είχε υποβληθεί και εγκριθεί αίτημα ένταξης σε πρόγραμμα χρηματοδότησης.
Το παράδοξο της προνομιακής θέσης των αυθαιρέτων
Μοναδική τους «ελπίδα», όπως αναφέρουν στην παρέμβασή τους οι κατασκευαστικές, είναι το προσβαλλόμενο προεδρικό διάταγμα να μην ακυρωθεί. Διαφορετικά «αυτομάτως αποστερούμαστε κάθε δυνατότητας διατήρησης των οικοδομών που συννόμως προλάβαμε να χτίσουμε», επισημαίνουν. Τονίζουν μάλιστα ότι τα κτίριά τους δεν θα εξισωθούν καν με αυθαίρετα κτίσματα, αφού «ακόμη και για τα αυθαίρετα υφίσταται δυνατότητα νομιμοποίησης», όπως λένε χαρακτηριστικά.
Στην περίπτωση δε που το ΠΔ ακυρωθεί, σύμφωνα με τις κατασκευαστικές, θα δημιουργούνταν το εξής παράδοξο: «Να αντιμετωπίζονται οι οικοδομές που ανεγέρθηκαν εντελώς αυθαίρετα, χωρίς καμία άδεια ή καθ’ υπέρβαση νομοθετικών διατάξεων, ευμενέστερα (σ.σ. αφού νομιμοποιούνται βάσει του ν. 4495/2017) από τις οικοδομές που χτίστηκαν βάσει αδειών νομίμως εκδοθέντων που στην πορεία ακυρώθηκαν, λόγω διαπίστωσης αντισυνταγματικότητας του ΝΟΚ». Και όπως σημειώνουν: «Γενικώς, κανείς (πολύ περισσότερο το φυσικό και το οικιστικό περιβάλλον) δεν επωφελείται από κτίρια – κουφάρια, τα οποία θα μένουν κατεδαφιστέα εις το διηνεκές».
Τα επιχειρήματα των κατασκευαστών
Όπως υπογραμμίζουν, εμπιστεύθηκαν τη διοίκηση, εξέδωσαν άδειες και προχώρησαν στην υλοποίησή τους, προέβησαν σε πωλήσεις προς καλόπιστους τρίτους και εν τέλει οι άδειές ακυρώθηκαν ή πρόκειται να ακυρωθούν σύντομα. «Εις βάρος μας έχει συντελεστεί μια κατάφωρη αδικία: Χωρίς να φέρουμε την παραμικρή ευθύνη, μόνο επειδή εφαρμόσαμε όσες ευεργετικές διατάξεις προέβλεπε ο νόμος για την δόμηση, βρεθήκαμε εκτεθειμένοι, με τις οικοδομικές μας άδειες ακυρωμένες. Η αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης μας παραβιάστηκε βάναυσα», τονίζουν. Και προσθέτουν: «Ταυτόχρονα, με βάση ένα “τυχαίο” ορόσημο, αυτό της 11ης-12-2024, όσοι δικαιούχοι οικοδομικών αδειών είχαν ξεκινήσει να τις υλοποιούν πριν από αυτό εξαιρούνται από τα αναδρομικά αποτελέσματα της αντισυνταγματικότητας, ενώ όσοι δεν είχαν ξεκινήσει δεν εξαιρούνται. Εμείς δε, παρ’ όλο που είχαμε ξεκινήσει, λόγω της εκκρεμοδικίας, δεν εξαιρούμαστε. Παραβιάστηκε δηλαδή ακόμη και η αρχή της ισότητας».
Παραβίαση συνταγματικών αρχών και ανασφάλεια δικαίου
Από την πλευρά τους, οι προσφεύγοντες δήμοι, οργανώσεις και πολίτες κατά του ΠΔ 95/2025 επικαλούνται διάφορους λόγους για την ακύρωσή του, όπως είναι η μη συμμόρφωση της διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις και η κατάργηση των εκκρεμών δικών με την καταβολή περιβαλλοντικού τέλους (σ.σ. ιδιοκτήτες ή κατασκευαστές μπορούν να κάνουν χρήση του περιβαλλοντικού ισοδυνάμου που καθορίζεται στο ΠΔ, καταβάλλοντας συγκεκριμένο ποσό, κατά περίπτωση για να διατηρήσουν τα «μπόνους» του ΝΟΚ.).
Σύμφωνα με τους προσφεύγοντες από την Κηφισιά, η πρόβλεψη για συνέχιση έργων με παραβίαση δικαστικών αποφάσεων προκαλεί ανασφάλεια δικαίου και πλήττει το δικαίωμα των πολιτών για δικαστική προστασία, χωρίς να εξετάζεται επαρκώς το δημόσιο συμφέρον. Επίσης, επισημαίνουν ότι η εφαρμογή αυτών των διατάξεων ενισχύει την αδικία, καθώς τα έργα που παραβιάζουν τον πολεοδομικό σχεδιασμό προκαλούν ζημιά στις κοινότητες και το περιβάλλον.
Γενικότερα, στα επιχειρήματά τους περιλαμβάνεται η παραβίαση αρκετών συνταγματικών αρχών όπως το δικαίωμα στη δικαστική προστασία (Άρθρο 20 του Συντάγματος), την αρχή της διάκρισης των εξουσιών (Άρθρο 26) και την αρχή του δεδικασμένου που εξασφαλίζει ότι οι δικαστικές αποφάσεις πρέπει να εφαρμόζονται από τη διοίκηση, την αρχή της ισότητας (άρθρο 4 παρ. 1 του Συντάγματος), της αναλογικότητας (άρθρο 25 παρ. 1, του Συντάγματος), του άρθρου 24 του Συντάγματος περί προστασίας του φυσικού, πολιτιστικού και οικιστικού περιβάλλοντος.
Σύμφωνα με τα όσα αναφέρει η μηχανικός κυρία Τέντυ Γερουλάνου, ιδρυτής της Κίνησης Πολιτών Κηφισιάς, η οποία προσέφυγε ενάντια στο Περιβαλλοντικό Ισοδύναμο για την αντιστάθμιση της χρήσης κίνητρων του ΝΟΚ (μαζί με συλλόγους, δύο περιβαλλοντικές οργανώσεις και άλλους δημότες) «επιμένουμε σε μια δίκαιη και θετική διαβίωση προστατεύοντας το πολιτιστικό και περιβαλλοντικό πλούτο της Κηφισιάς». Επισημαίνει επίσης ότι «είναι η πρώτη φορά που μια απλή Κίνηση Πολιτών συστρατεύεται και κινείται θεσμικά και νομικά, για την προάσπιση του βιοτικού επιπέδου χιλιάδων κατοίκων». Επιπλέον, η κυρία Γερουλάνου έχει καταθέσει καταγγελία ήδη από τον Απρίλιο του 2025, στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, με άλλα τρία μέλη της Κίνησης Πολιτών καθώς δεν έχει γίνει στρατηγική μελέτη περιβαλλοντικών επιπτώσεων για τον ΝΟΚ.
