Ο κόσμος σήμερα αντιμετωπίζει πολλές και παράλληλες κρίσεις. Η κλιματική αλλαγή, η υποβάθμιση του περιβάλλοντος, η γρήγορη αστικοποίηση, η πόλωση και οι κοινωνικές ανισότητες αυξάνονται. Παράλληλα, οι ένοπλες συγκρούσεις και άλλες μορφές πολέμου – οικονομικός, πολιτιστικός, πληροφοριακός και κυβερνοπόλεμος – απειλούν την ανθρωπότητα. Στο διεθνές περιβάλλον βλέπουμε τη δημοκρατία και τη συνεργασία μεταξύ κρατών να αποδυναμώνονται, τους θεσμούς να πιέζονται, το διεθνές δίκαιο να μην γίνεται πάντα σεβαστό και την παραπληροφόρηση να εξαπλώνεται. Είναι σαν ο κόσμος να μην μαθαίνει από την ιστορία και να χάνει σταδιακά τις ηθικές του βάσεις. Η βιωσιμότητα δεν μπορεί να συνυπάρξει με τους πολέμους και, μέσα σε αυτή την «πολυκρίση», η πρόοδός της φαίνεται να δυσκολεύει. Παρ’ όλα αυτά, δεν έχουμε το δικαίωμα να εγκαταλείψουμε την προσπάθεια.
Η επιστήμη και η τεχνολογία, ιδιαίτερα η ψηφιοποίηση και η τεχνητή νοημοσύνη, εξελίσσονται με πρωτοφανή ταχύτητα. Όμως η ανθρώπινη πλευρά, τα συναισθήματα και η κοινωνία συνολικά δεν μπορούν να προσαρμοστούν τόσο γρήγορα. Η ανθρωπότητα πάντα βρισκόταν σε μετάβαση, αλλά σήμερα ο ρυθμός και η κατεύθυνση των αλλαγών θέτουν βασικά ερωτήματα. Η τεχνολογία πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον καθοδηγεί. Υποτίθεται ότι μας βοηθά να κάνουμε πράγματα πιο εύκολα και πιο γρήγορα, κερδίζοντας χρόνο. Το ερώτημα είναι πώς αξιοποιούμε αυτόν τον «κερδισμένο» χρόνο. Ο χρόνος συνδέεται με τον χώρο στον οποίο ζούμε· είναι πολύτιμος και δεν πρέπει να τον σπαταλάμε.
Ως πολίτες, καλούμαστε να κινηθούμε μέσα σε ένα δύσκολο και συχνά συγκρουσιακό περιβάλλον, χωρίς να του επιτρέψουμε να μας καθορίζει, ενώ ταυτόχρονα προσαρμοζόμαστε στις γρήγορες αλλαγές και στις αβεβαιότητες. Ως κοινωνίες, πρέπει να βρούμε ισορροπία ανάμεσα στα τοπικά, εθνικά και παγκόσμια συμφέροντα. Και ως αρχιτέκτονες, καλούμαστε να ισορροπήσουμε ανάμεσα στο ιδιωτικό και το δημόσιο συμφέρον, ανάμεσα στις περιοχές και τις πόλεις, ανάμεσα στο φυσικό και το δομημένο περιβάλλον. Μέσα από τον τομέα μας – τον χωρικό και πολεοδομικό σχεδιασμό και την αρχιτεκτονική – οφείλουμε να προτείνουμε ανθεκτικές και υπεύθυνες λύσεις. Η αρχιτεκτονική είναι τέχνη αλλά και αντικείμενο δημόσιου ενδιαφέροντος, που συνδυάζει πολιτιστικές, κοινωνικές, οικονομικές και οικολογικές αξίες.
Η UIA (International Union of Architects) ιδρύθηκε μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο με στόχο να συμβάλει στην ανοικοδόμηση ενός κατεστραμμένου κόσμου και να διευκολύνει τη συνεργασία των επαγγελματιών παγκοσμίως. Η Ένωση υποστηρίζει μια αρχιτεκτονική που φροντίζει τον άνθρωπο, προωθεί την κοινωνική δικαιοσύνη και προστατεύει την πολιτιστική κληρονομιά, υπενθυμίζοντας στους αρχιτέκτονες τις ηθικές και επαγγελματικές τους ευθύνες. Η καλή αρχιτεκτονική και ο σωστός πολεοδομικός σχεδιασμός βελτιώνουν έναν τόπο, αναδεικνύουν τη μνήμη, την ιστορία και τον πολιτισμό του, ενισχύουν την ταυτότητά του, σέβονται τους κατοίκους και τους κάνουν να νιώθουν ότι ανήκουν εκεί. Παράλληλα, αποτελούν βάση για μακροπρόθεσμη ανάπτυξη. Η ανασυγκρότηση μετά από φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές είναι σήμερα μια μεγάλη πρόκληση αλλά και μια ευκαιρία να σχεδιάσουμε ένα πιο ισχυρό μέλλον.
Ας κάνουμε όλοι το 2026 μια χρονιά-ορόσημο για έναν πιο ειρηνικό και ηθικό κόσμο, με ποιοτική αρχιτεκτονική και υπεύθυνη ανασυγκρότηση.
Regina Gonthier, UIA President
