Π. Δεμέστιχας: ΔΙΑΧΕΙΡΙΣΗ ΥΔΑΤΙΝΩΝ ΠΟΡΩΝ: ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΦΑΡΜΟΓΗ ΚΑΙΝΟΤΟΜΩΝ ΤΕΧΝΟΛΟΓΙΩΝ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΚΗΣ ΚΑΙ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΩΝ ΚΑΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ

Παναγιώτης Δεμέστιχας, Ηλεκτρολόγος Μηχανικός ΕΜΠ, Καθηγητής Πανεπιστημίου Πειραιά / Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων, WINGS ICT Solutions

 

1        ΕΙΣΑΓΩΓΗ – ΤΟ ΝΕΡΟ ΩΣ ΜΙΑ ΕΣΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΑΝΗΣΥΧΙΑΣ.   

Στους καιρούς μας μια εστία ανησυχίας, πέρα από τα γεωπολιτικά, την ενέργεια, την ορθή αξιοποίηση του ορυκτού πλούτου, είναι και το νερό. Παγκοσμίως, απασχολούν θέματα ποιότητας, διαθέσιμων ποσοτήτων και πρόσβασης , κόστους.

Με αυτό το δεδομένο, ο ΟΗΕ (Οργανισμός Ηνωμένων Εθνών), έθεσε, εξ’ αρχής (δηλ. από το 2012),  «το νερό» ως έναν από τους 17 «Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης» / SDGs (Sustainable Development Goals) [1,2]. Οι SDGs αποσκοπούν στην επίτευξη ευημερίας, προστατεύοντας παράλληλα τον πλανήτη. Θέτουν στο επίκεντρο θέματα όπως είναι η φτώχεια και η πείνα, η υγεία και η εκπαίδευση, η ισότητα των φύλων και οι κοινωνικές ανισότητες, η αξιοπρεπής εργασία, η ύπαρξη ισχυρών θεσμών και δημοκρατικών διαδικασιών, η ύπαρξη ανθεκτικών υποδομών και βιώσιμων πόλεων, η αειφορία (ως προς την οικονομική ανάπτυξη, την βιομηχανία και την καινοτομία, την υπεύθυνη παραγωγή και κατανάλωση, την παραγόμενη ενέργεια, το κλίμα, την υποβρύχια και επίγεια ζωή).  Στο πλαίσιο αυτό, το νερό έχει περίοπτη θέση, αποτελώντας τον στόχο 6 (SDG6): Καθαρό νερό και αποχέτευση (clean water and sanitation) για όλους.

Μερικά από τα κομβικά σημεία, τα οποία τίθενται, για την επίτευξη του SDG6 είναι τα ακόλουθα:

• Η καθολική και ισότιμη πρόσβαση σε ασφαλές και οικονομικά προσιτό πόσιμο νερό, καθώς και σε συστήματα αποχέτευσης και υγιεινής.
• Η βελτίωση της ποιότητας των υδάτων, μέσω π.χ. της μείωσης της ρύπανσης και του ποσοστού των ανεπεξέργαστων λυμάτων, της ελαχιστοποίησης της έκλυσης επικίνδυνων χημικών ουσιών, της αύξησης της ανακύκλωσης και της ασφαλούς επαναχρησιμοποίησης.
• Η αύξηση της αποδοτικότητας στην χρήση του νερού και η εφαρμογή ολοκληρωμένης διαχείρισης των υδάτινων, καθώς και η προστασία των οικοσυστημάτων που σχετίζονται με το νερό (βουνά, δάση, λίμνες, ποτάμια, υγρότοποι, υδροφόροι ορίζοντες).
• Η ανάληψη δράσεων σε τοπικό / εθνικό επίπεδο σε συνδυασμό με τις διεθνείς συνεργασίες.

Παρά το ότι το 2030 έχει τεθεί ως χρόνος επίτευξης των στόχων, μόνο το 35% παρουσιάζει την επιθυμητή ή έστω «κάποια», μέτρια πρόοδο [3]. Στο νερό, αν και σημειώνεται πρόοδος [4], πιστεύεται ότι η καθολική επίτευξη του στόχου, έως το 2030, θα απαιτήσει σημαντική αύξηση των σημερινών ρυθμών προόδου.

2        ΠΡΟΚΛΗΣΕΙΣ ΣΤΟ ΧΩΡΟ ΤΟΥ ΝΕΡΟΥ.

Επισημαίνουμε θέματα στην παγκόσμια σκηνή, αλλά και ιδιαίτερου ενδιαφέροντος σε συγκεκριμένες περιοχές του κόσμου: ΗΠΑ, Ηνωμένο Βασίλειο, Ελλάδα.

Παγκόσμια κατάσταση [4]. Παρά την αξιοσημείωτη πρόοδο, δισεκατομμύρια άνθρωποι εξακολουθούν να μην έχουν πρόσβαση σε ασφαλές πόσιμο νερό, αποχέτευση και υγιεινή. Το 2022, ο μισός παγκόσμιος πληθυσμός αντιμετώπισε σοβαρή λειψυδρία, ενώ το ένα τέταρτο αντιμετώπισε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα λειψυδρίας. Ο παγκόσμιος αστικός πληθυσμός που αντιμετωπίζει λειψυδρία προβλέπεται να φτάσει τους 1.7-2.4 δισεκατομμύρια ανθρώπους το 2050 (από 930 εκατομμύρια το 2016). Σύμφωνα με τα στοιχεία, το 2024, 2.2 δισεκατομμύρια άνθρωποι δεν είχαν πρόσβαση σε ασφαλές (σωστά διαχειριζόμενο) πόσιμο νερό, ενώ 3.4 δισεκατομμύρια άνθρωποι στερήθηκαν τις πρέπουσες υπηρεσίες υγιεινής (καθαρό νερό, συστήματα αποχέτευσης).

ΗΠΑ. Οι ΗΠΑ αντιμετωπίζουν σημαντικά προβλήματα ως προς την ποσότητα και τη χρήση του νερού [5]. Στο πλαίσιο αυτό έχουν δημιουργήσει παρατηρητήρια, από διάφορους οργανισμούς, π.χ., για την αποτύπωση της συνολικής κατάστασης [6], την χαρτογράφηση της κατάστασης των διαδρομών ύδατος (υδατορεμάτων) και των αποθεμάτων [7,8], την καταγραφή της ξηρασίας [9]. Πρέπει να σημειωθεί ότι οι παραπάνω ενέργειες κινητοποίησαν τις αρχές και οδήγησαν στην εξαγγελία μέτρων για τον εκσυγχρονισμό των υποδομών νερού

[10].

Ηνωμένο Βασίλειο. Αν και  «ακούγεται» αδιανόητο, το Ηνωμένο Βασίλειο αντιμετωπίζει πρόβλημα λειψυδρίας. Οι πρώτοι 6 μήνες του 2025 ήταν οι θερμότεροι των τελευταίων 50 χρόνων [11]. Όπως αναφέρεται στο [12], η περίφημη για τις βροχοπτώσεις της χώρα είναι αντιμέτωπη με προβλήματα λειψυδρίας, λόγω της αύξησης του πληθυσμού, της αλλαγής του κλίματος (π.χ. ξηρασία το 2022, αλλά και στο 2025), της συχνά αλόγιστης χρήσης (λόγω της λανθασμένης θεώρησης ότι οι υδάτινοι πόροι είναι ανεξάντλητοι) αλλά και των ελλιπών επενδύσεων.

Ευρωπαϊκή Ένωση (ΕΕ) και η περίπτωση της Ελλάδας. Στην Ευρώπη έχει καθιερωθεί η πεποίθηση πως δεν μπορούμε πλέον να θεωρούμε το νερό ως κάτι δεδομένο [13,14]: Η Ευρώπη είναι η ταχύτερα θερμαινόμενη ήπειρος της Γης, αντιμετωπίζει καύσωνες, πλημμύρες, ξηρασίες [15], πυρκαγιές. Τα φαινόμενα αυτά προκαλούν επιπτώσεις στην παροχή του απαιτούμενου νερού. Αναγνωρίζεται ότι οι ανισότητες που σχετίζονται με το νερό πρέπει να αντιμετωπισθούν, σε επίπεδο ΕΕ αλλά και παγκόσμιο, προκειμένου να μην υπάρξουν συνέπειες στην οικονομική και την κοινωνική συνοχή, ή σε θέματα γεωπολιτικά. Με αυτά τα δεδομένα έχει ορισθεί στρατηγική για την «ανθεκτικότητα των υδάτων» [13], η οποία θα εξειδικευτεί σε συγκεκριμένα προγράμματα / ενέργειες, και με την βοήθεια φορέων του οικοσυστήματος περί το νερό.

Διαχρονικά η Ελλάδα αντιμετωπίζει προβλήματα λειψυδρίας, τα οποία κατά καιρούς γίνονται κρίσιμα. Σήμερα, τα στοιχεία και οι εκτιμήσεις δείχνουν ότι βρισκόμαστε σε μια τέτοια εποχή [16,17,18], καθότι τα αποθέματα έχουν μειωθεί κατά 40% σε διάστημα 2-3 ετών. Παρόμοια ανησυχητική είναι και η κατάσταση στην Θεσσαλονίκη [19].

Σύνοψη. Ο ακόλουθος πίνακας συνοψίζει τις προκλήσεις σε διάφορες περιοχές του κόσμου.

Πίνακας 1. Προκλήσεις στο χώρο του νερού, ανά περιοχή, και αντίστοιχες στρατηγικές 

ΠΕΡΙΟΧΗ	ΚΥΡΙΟ ΠΡΟΒΛΗΜΑ (ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΑ)	ΣΤΡΑΤΗΓΙΚΗ – ΠΟΛΙΤΙΚΗ
Παγκόσμια κατάσταση	Πόσιμο νερό Υγιεινή	UN SDG [3,4]
ΗΠΑ	Υποδομές	Water infrastructure modernization act [10]
Βρετανία	Λειψυδρία	Πολιτικές                 χρήσης, Υποδομές [11]
ΕΕ / Ελλάδα	Λειψυδρία	Water resilience strategy [13]

Από τα αναφερόμενα παραπάνω, είναι εμφανές ότι τα προβλήματα είναι κοινά σε μεγάλο βαθμό. Η επόμενη ενότητα παρουσιάζει κατευθύνσεις, οι οποίες μπορούν να δώσουν λύσεις.

• ΛΥΣΗ.

3.1 Γενικές κατευθύνσεις. 

Από τα παρουσιασμένα ως το σημείο αυτό, προκύπτει ότι απαιτείται η αντιμετώπιση θεμάτων ποσότητας, ποιότητας και υποδομών νερού. Συνεπώς, απαιτούνται λύσεις:

• Από διάφορους επιστημονικούς τομείς (π.χ., κατασκευές, χημεία, κ.λπ.) αλλά και διεπιστημονικές συνεργασίες,
• Τοπικές, αλλά και, όπου απαιτείται, ευρύτερου χωρικού αποτυπώματος (περιφέρειες, εθνικές, διεθνείς δράσεις),
• Τόσο βραχυπρόθεσμες όσο και μεσοπρόθεσμες.

Η τάση για τις «διευρύνσεις» (συνεργασίες επιστημονικών πεδίων, ευρύτερων περιοχών δράσης, κ.λπ.) οφείλεται στην κρισιμότητα της κατάστασης. Κάθε λύση πρέπει να εντάσσεται σε ένα πλαίσιο, το οποίο θα διασφαλίζει, κατά το δυνατόν, ολιστική διαχείριση και «ολικά» βέλτιστα αποτελέσματα. Παράλληλα, πρέπει να διαφυλάσσεται η αποτελεσματικότητα σε ότι αφορά την δυνατότητα λήψης αποφάσεων.

Οι κατευθύνσεις για την επίλυση των θεμάτων συγκλίνουν σε ένα σύνολο (π.χ., [20,21]), το οποίο περιλαμβάνει τα ακόλουθα:

Λεπτομερής προσδιορισμός αναγκών. Απαιτείται καθορισμός της «τάξης μεγέθους» των αναγκών, με βάση τις υποστηριζόμενες καλλιέργειες (άρδευση), τις ανάγκες για ύδρευση, τις ανάγκες των υπολοίπων χρήσεων (π.χ., βιοτεχνία / βιομηχανία, υγεία). Αντίστοιχες ενέργειες πρέπει να πραγματοποιούνται ως προς τις ανάγκες του αποχετευτικού δικτύου, αλλά και για την αξιοποίηση του βρόχινου νερού.

Πρόβλεψη διαθεσιμότητας υδάτινων πόρων – επαύξηση υδάτινων πόρων. Απαιτούνται αξιόπιστες προβλέψεις ως προς τους υδάτινους πόρους, οι οποίοι θα είναι διαθέσιμοι στο περιβάλλον. Ως προς την πρόθεση πόρων, περιλαμβάνονται δράσεις όπως είναι η αφαλάτωση, η χρήση ανακυκλωμένου νερού για ορισμένες χρήσεις, αλλά και η αξιοποίηση αποθεμάτων, τα οποία βρίσκονται σε μεγαλύτερα βάθη στην γη. Στις δράσεις αυτές απαιτείται παράλληλη βελτιστοποίηση της απαιτούμενης ενέργειας.

Ενίσχυση τεχνητών υποδομών. Απαιτούνται ενέργειες για την ανάπτυξη και την συντήρηση ταμιευτήρων συλλογής νερού, για την διαχείριση γεωτρήσεων και αντλιοστασίων, αλλά και για την, εν γένει, βελτίωση των υπολοίπων στοιχείων των δικτύων, όπως είναι οι αγωγοί.

Αξιοποίηση φυσικών υποδομών. Αυτό είναι ένα υποσύνολο φράσεων, το οποίο κερδίζει σε προσοχή (π.χ., [10]). Υπάρχουν φυσικές υποδομές στη γη. Αυτές μπορούν να αξιοποιηθούν. Αυτό μπορεί να γίνει μέσω της συλλογής νερού, και της κατάλληλης διοχέτευσης του για την επαναφόρτιση του υδροφόρου ορίζοντα (όπου, μάλιστα, δύναται να υποστεί φυσική επεξεργασία προς βελτίωση ποιότητας του).

Βελτιστοποίηση χρήσης νερού. Κάθε χρήση απαιτεί κατ’ ελάχιστον μια ορισμένη ποσότητα και ποιότητα νερού. Συνεπώς, υπάρχει δυνατότητα για βελτιστοποίηση της χρήσης (επαναχρησιμοποίηση ανακυκλωμένου, μείωση κατανάλωσης άλλων αποθεμάτων), μέσω της ανάθεσης νερού, κατάλληλης ποιότητας, ανάλογα τη χρήση. Παρεμφερείς ιδέες ήδη σχηματοποιούνται και προβάλλονται (π.χ., [22]).

Δράσεις ευαισθητοποίησης. Στο υποσύνολο αυτό περιλαμβάνονται δράσεις για την ενημέρωση των πολιτών, για την κατανόηση των προβλημάτων, για τον ενστερνισμό και την καθιέρωση μοντέλων συμπεριφορών, οι οποίες θα βοηθήσουν καθοριστικά στην αντιμετώπιση των θεμάτων.

3.2 Ρόλος των τεχνολογιών πληροφορικής επικοινωνιών (ΤΠΕ). 

Οι ΤΠΕ δεν μπορούν παρά να έχουν κομβικό ρόλο στην διαχείριση των υδάτων. Όπως είναι σε μεγάλο βαθμό γνωστό, ο ρόλος αυτός εδράζεται σε τεχνολογίες

ΙοΤ (Internet of Things – Διαδίκτυο των Αντικειμένων). Οι τεχνολογίες αυτές συνδέουν στο διαδίκτυο ένα ευρύτατο σύνολο συσκευών. Συνεπώς, παρέχουν δυνατότητες συλλογής μετρήσεων και δεδομένων (sensors, meters, cameras), αλλά και αλλαγή της κατάστασης στο περιβάλλον (actuation). Οι συσκευές μπορεί να είναι υπόγειες, επίγειες, εναέριες (π.χ., drones) μέχρι και εγκαταστημένες σε δορυφορικά συστήματα. Συνολικά, παρέχεται η δυνατότητα για έγκαιρη και ακριβή αντίληψη της κατάστασης, αλλά και για την γρήγορη και ασφαλή επιβολή αποφάσεων, τις οποίες μπορεί να πάρουν «άλλα» συστήματα.

Προηγμένα δίκτυα. Υπάρχει μια πλειάδα δικτύων (π.χ., 4G, 5G, αλλά και άλλα όπως είναι τα δίκτυα LoRa και WiFi, τα οποία βασίζονται σε φάσμα το οποίο δεν χρειάζεται αδειοδότηση). Ειδικά τα δίκτυα 4G / 5G που είναι ήδη διαθέσιμα, παρέχουν γρήγορη και ασφαλή μεταφορά πληροφοριών, με χαμηλό κόστος (αν σκεφτεί κανείς διεξοδικά τις ανάγκες «ανταγωνιστών»), σε μια εκτενή περιοχή κάλυψης. Ειδικότερα, οι δυνατότητές τους NΒ-IoT, καθώς και σταδιακά οι Cat-M, RedCap, γίνονται σταδιακά διαθέσιμες, και επιτρέπουν αποτελεσματική σύνδεση συσκευών. Παράλληλα, πρέπει να τονισθεί  ότι υπάρχει ενδιαφέρον από την πλευρά των παρόχων δικτύων για νέες εφαρμογές, γεγονός που οδηγεί σε αμοιβαία επωφελείς εμπορικές συνεργασίες.

AI (Artificial Intelligence – Τεχνητή Νοημοσύνη). Περιλαμβάνονται τεχνικές αντίληψης καταστάσεων (perception), εκλογίκευσης (reasoning), λήψης αποφάσεων  (decision making), μάθησης (machine learning). Με βάση της τεχνικές αυτές μπορούν να ληφθούν αποφάσεις, σε διάφορες χρονικές κλίμακες, αλλά και για διάφορες γεωγραφικές περιοχές.

Τεχνολογίες οπτικοποίησης – Εφαρμογές.  Εδώ περιλαμβάνονται από εφαρμογές για κινητά / tablets και δυνατότητες πρόσβασης μέσω του web, μέχρι πιο προχωρημένα συστήματα νοητής και επαυξημένης πραγματικότητας (VR / AR – virtual / augmented reality). Εδώ μπορούν να ενταχθούν και εφαρμογές (gamification), με τις οποίες μπορεί να υπάρξει ευαισθητοποίηση και  αλλαγή μοντέλων συμπεριφοράς.

Ψηφιακά δίδυμα [23,24]. Οι τεχνολογίες που παρουσιάστηκαν ως το σημείο αυτό συνιστούν μια αρχιτεκτονική εκμετάλλευσης / αξιοποίησης των δεδομένων που παράγονται από την υποδομή νερού. Αν συνδυαστεί η αρχιτεκτονική αυτή με εργαλεία προσομοίωσης, οδηγούμαστε προς τον κόσμο των ψηφιακών διδύμων (digital twin) (π.χ. [23]). Το Σχήμα 1 παρουσιάζει την λογική, μέσω της οποίας μπορούν να ορισθούν και να γίνουν κατανοητά τα ψηφιακά δίδυμα.

Ένα ψηφιακό δίδυμο είναι μια δυναμική, εικονική αναπαράσταση ενός φυσικού συστήματος, στον ψηφιακό κόσμο, σε πραγματικό χρόνο. Δίνει την δυνατότητα για την άμεση κατανόηση της κατάστασης του φυσικού συστήματος, για την πρόβλεψη επερχόμενων καταστάσεων, αλλά και για την έγκαιρη λήψη αποφάσεων. Στην πιο εξελιγμένη μορφή τους (π.χ. [24]), τα ψηφιακά δίδυμα δίνουν ψηφιακά εργαλεία, π.χ., προσομοιωτές συνθηκών περιβάλλοντος και της διάρθρωσης του συστήματος, προκειμένου να γίνουν δοκιμές στον «ψηφιακό κόσμο». Πετυχημένες δοκιμές οδηγούν στην εξαγωγή νέων πολιτικών και στην εφαρμογή τους στον φυσικό κόσμο.

Με βάση τα αναφερόμενα, είναι προφανές ότι υπάρχουν μεγάλες και διαφόρων τύπων δυνατότητες για την διαχείριση δυναμικών συστημάτων όπως είναι τα συστήματα νερού.

3.3 Εφαρμογή ΤΠΕ στην διαχείριση νερού

Η εφαρμογή των ΤΠΕ στην διαχείριση νερού θα οδηγήσει σε επίλυση πολλών εκ των θεμάτων που έχουν παρουσιαστεί, εφόσον εφαρμοσθούν  τα ακόλουθα βήματα.

1. Οριοθέτηση περιοχών εφαρμογής.
2. Αξιοποίηση τεχνολογιών.

Οι επόμενες παράγραφοι αναλύουν τα βήματα.

Θέματα όπως είναι η επίτευξη «ολικών» βέλτιστων (αξιοποίηση υδάτινων πόρων, οικονομίες κλίμακος, κ.λπ.) πιέζουν προς κεντρικοποιημένα μοντέλα. Παράλληλα βέβαια, απαιτείται περιορισμός του περιοχών εφαρμογής, προκειμένου να έχουμε λήψεις αποφάσεων γρηγορότερα. Συνεπώς, απαιτείται ο καθορισμός περιοχών «αυτοτελών», ως προς τους πόρους που αξιοποιούν, εντός των οποίων μπορεί να γίνει επαναχρησιμοποίηση τεχνολογιών.

Αξιοποίηση τεχνολογιών. Ο ακόλουθος πίνακας συνοψίζει τις δράσεις που μπορούν να διεξαχθούν προκειμένου να αξιοποιηθούν τεχνολογίες πληροφορικής και επικοινωνιών στην διαχείριση νερού.

Πίνακας 2. Σύνοψη δράσεων για την αξιοποίηση τεχνολογιών πληροφορικής και επικοινωνιών στην διαχείριση νερού

Τεχνολογία	Αξιοποίηση
IoT     (Διαδίκτυο Αντικειμένων) Μετρήσεις, εφαρμογές αποφάσεων.	Ολιστική χωροχρονική παρακολούθηση. Οι σκοποί είναι οι ακόλουθοι: •      Αποτύπωση των διαθέσιμων αποθεμάτων, από αυτά που βρίσκονται υπόγεια ως τα επίγεια. •      Καταγραφή κατανάλωσης ανά χρήση. •      Στενή παρακολούθηση της κατάστασης των υποδομών.
Δίκτυα  Ασύρματες επικοινωνίες βασισμένες σε αδειοδοτημένο ή μη φάσμα	•      Δίκτυα κινητών / ασύρματων επικοινωνιών βασισμένων σε αδειοδοτημένο φάσμα, π.χ., 4G, NΒ-IoT, Cat-M, RedCap, 5G, κ.λπ. •      Σε ειδικές περιπτώσεις χρήση δικτύων ασύρματων επικοινωνιών βασισμένων σε μη-αδειοδοτημένο φάσμα.
AI  (ΤεχνητήΝοημοσύνη) Αντίληψη κατάστασης, Ανάλυση,Βελτιστοποίηση, κ.λπ. Διαχείριση /αξιοπιστία  δεδομένων, προς μελλοντική αξιοποίηση	•      Πρόβλεψη αναγκών ανά χρήση, περιοχή και χρόνο. Καθορισμός της απαιτούμενης ποσότητας και ποιότητας νερού για την κάλυψη κάθε ανάγκης. •      Πρόβλεψη διαθέσιμων αποθεμάτων. •      Σχεδιασμός και διαχείριση συστημάτων παροχής νερού, η οποία θα είναι βέλτιστη ως προς την κάλυψη των αναγκών. Αξιοποίηση γεωτρήσεων, αφαλάτωσης, ανακύκλωσης. •      Σχεδιασμός και διαχείριση συστημάτων για την επαύξηση των αποθεμάτων, την επαναφόρτιση του υδροφόρου ορίζοντα και των τεχνητών υποδομών. Αξιοποίηση βρόχινου νερού, ανακυκλώσεων, και άλλων επιστημονικών προόδων.
DT       (Ψηφιακά Δίδυμα) –Οπτικοποιήσεις/ Εφαρμογές	Προσομοιώσεις ως προς καιρικά φαινόμενα, κλίμα, απαιτήσεις ανά χρήση,             συμπεριφορές            χρηστών,         δυνατότητες    υποδομών       (π.χ. διάρθρωση, αντοχές, κ.λπ.), καθώς και άλλους παράγοντες. Παιχνίδια (gamification) ευαισθητοποίησης / αλλαγής συμπεριφορών και καθιέρωσης προτύπων.

Το  Σχήμα 2 απεικονίζει τον ρόλο των ΤΠΕ στην διαχείριση του νερού.

 

4        Η ΕΥΚΑΙΡΙΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ ΚΑΙ ΤΟ ΟΙΚΟΣΥΣΤΗΜΑ ΕΤΑΙΡΙΩΝ

Από τα στοιχεία που παρουσιάσθηκαν προκύπτει ότι τα προβλήματα είναι, σε πολύ μεγάλο βαθμό, κοινά σε παγκόσμια κλίμακα. Αυτό που μπορεί να διαφέρει είναι η βαρύτητα (π.χ., αλλού το θέμα ποσότητα είναι σημαντικό, σε σχέση με την ποιότητα).

Παράλληλα, είναι πασιφανές ότι απαιτούνται διεπιστημονικές συνεργασίες. Π.χ., είναι εμφανές ότι οι ΤΠΕ έχουν σημαντικό ρόλο να παίξουν, αλλά, σε κάθε περίπτωση, καθοριστικό ρόλο θα έχουν οι κατασκευαστικές εταιρείες, καθώς και αυτές που δραστηριοποιούνται σε θέματα ενέργειας, μηχανολογικά, και άλλα.

Παράλληλα, απαιτούνται και συμπράξεις του ιδιωτικού με τον δημόσιο τομέα. Από το δημόσιο θα απαιτηθούν σχέδια, πόροι, αλλά και ενέργειες για την αξιοποίηση του δυναμικού της χώρας.

Ειδικά στο χώρο των ΤΠΕ παρουσιάζεται μια ευκαιρία, τόσο  για μικρομεσαίες (SMEs – Small to Medium Enterprises) όσο  και για μεγαλύτερες εταιρείες τεχνολογίας της Ελλάδας: δεδομένου ότι τα προβλήματα είναι κοινά διεθνώς, τυχόν εκτενείς εφαρμογές Ελληνικών εταιρειών, στην χώρα τους καταρχήν, οι οποίες θα αποδειχτούν αποτελεσματικές και ανταγωνιστικές, θα βοηθήσουν στο σχηματιστεί η απαραίτητη βάση (references), ώστε να εξαχθεί τεχνολογία και τεχνογνωσία. Αυτό πρέπει να αποτελέσει έναν Εθνικό στόχο. Θα σημάνει μια σημαντική αναστροφή της συνήθους πρακτικής (εισαγωγές ξένων τεχνολογιών, συχνά άκριτα), αλλά και μια σημαντική συμβολή προς την αλλαγή του παραγωγικού μοντέλου της χώρας.

5      ΠΑΡΑΠΟΜΠΕΣ.

1. Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, «Στόχοι Βιώσιμης Ανάπτυξης ΟΗΕ (Sustainable Development Goals – SDGs)», https://ypen.gov.gr/stochoi–viosimis–anaptyxis–oiesustainable–development–goals–sdgs/
2. ΕΛΣΤΑΤ (Ελληνική        Στατιστική       Αρχή), «Sustainable    Development Goals», https://www.statistics.gr/en/sdgs
3. United Nations, https://www.un.org/sustainabledevelopment/development–goals/
4. United Nations, SDG6 “Ensure availability and sustainable management of water and sanitation for all”, Progress and Info, https://sdgs.un.org/goals/goal6#progress_and_info
5. NY Times, “America is using up its groundwater like there’s no tomorrow”, Aug. 2023, https://www.nytimes.com/interactive/2023/08/28/climate/groundwater–dryingclimate–html?te=1&nl=from–the–times&emc=edit_ufn_20230830
6. US GS (Geological      Survey),           “Current          Water Data     for        the       Nation”, https://waterdata.usgs.gov/nwis/rt
7. US EPA (Environmental           Protection       Agency),          “How’s             my       waterway”, https://www.epa.gov/waterdata/hows–my–waterway
8. US EPA (Environmental Protection Agency), “Ground Water and Drinking Water”, https://www.epa.gov/ground–water–and–drinking–water
9. US Department of Commerce, NOAA, “National drought information system”, https://www.drought.gov/current–conditions
10. US Congress, “Water Infrastructure Modernization Act of 2025”, August 2025, https://www.congress.gov/119/bills/s2388/BILLS–pdf
11. “Βρετανία: Πρόβλημα «εθνικής σημασίας» η έλλειψη νερού – Οι πιο ξηροί έξι μήνες σε 50 χρόνια”, ERT News, Αυγ. 2025, https://www.ertnews.gr/eidiseis/vretania–provlimaethnikis–simasias–i–elleipsi–nerou–oi–pio–ksiroi–eksi–mines–se–50–xronia/
12. Helena Horton, “How can England possibly be running out of water?”, Guardian, Aug. 2025, https://www.theguardian.com/news/ng–interactive/2025/aug/17/how–canengland–possibly–be–running–out–of–water
13. European Commission,   “Water            Resilience        Strategy”,        June     2025, https://ec.europa.eu/commission/presscorner/api/files/document/print/en/ip_25_1404 /IP_25_1404_EN.pdf
14. Water Europe (Technology Platform), “Water Resilience Strategy: A Step towards a Water-

Smart Society”, Jan. 20225, https://watereurope.eu/wp–content/uploads/2025/02/WEPosition–Paper–Water–Resilience–Strategy_.pdf

15. “Συναγερμός στην Ευρώπη: Η ξηρασία συνεχίζει να πλήττει τα εδάφη της”, Το Βήμα, Αυγ. 2025, https://www.tovima.gr/2025/08/25/green/synagermos–stin–eyropi–i–ksirasiasynexizei–na–plittei–ta–edafi–tis/
16. Στεργίου (ΕΥΔΑΠ), “Τα αποθέματα πόσιμου νερού για την Αττική βρίσκονται στο 40% των ποσοτήτων που είχαμε το 2022”, Mononews, Ιούλιος 2025,

https://www.mononews.gr/society/stergiou–evdap–ta–apothemata–posimou–nerou–giatin–attiki–vriskontai–sto–40–ton–posotiton–pou–eichame–to–2022

17. «Λειψυδρία: Τα αποθέματα στους ταμιευτήρες της Αττικής έχουν μειωθεί σχεδόν 45% μέσα σε 2 χρόνια», Το Βήμα, Ιούλιος 2025, https://www.in.gr/2025/07/21/plus/ta–nea–tisagoras/leipsydria–ta–apothemata–stous–tamieytires–tis–attikis–exoun–meiothei–sxedon45–mesa–se–2–xronia/
18. «Τρομάζει το ζήτημα της λειψυδρίας – Στέρεψε κατά 42% η λίμνη Μόρνου σε ένα χρόνο», https://www.efsyn.gr/ellada/koinonia/484492_tromazei–zitima–tis–leipsydrias–sterepsekata–42–i–limni–mornoy–se–ena–hrono#goog_rewarded, Εφημερίδα Συντακτών, Σεπτέμβριος 2025
19. «Παπαδόπουλος (ΕΥΑΘ) στην «Η»: Η Θεσσαλονίκη έχει αποθέματα νερού για τα επόμενα 5-8 χρόνια», Έθνος, 2025
20. Unicef, “Water scarcity”, https://www.unicef.org/wash/water–scarcity
21. Concern worldwide, “Water solutions that work”, https://www.concern.net/news/watercrisis–solutions–that–work
22. Μ. Νεκτάριος, «Ψυττάλεια: Η οριστική λύση στο πρόβλημα λειψυδρίας της Αττικής», https://www.euro2day.gr/specials/opinions/article/2312277/psyttaleia–h–oristikh–lyshsto–provlhma–html, Αυγ. 2025
23. UK Government, Department of Business and Trade, “What a digital twin is and how you can contribute”, https://www.gov.uk/government/publications/what–a–digital–twin–isand–how–you–can–contribute/what–a–digital–twin–is–and–how–you–can–contribute, 2024
24. The Digital Twin company, https://ditto–com/

 

Prof. Panagiotis Demestichas is a Professor at the University of Piraeus, Department of Digital Systems, School of ICT, Greece.

He is the cofounder and chairman of the BoD of WINGS ICT Solutions (www.wings–ictsolutions.eu), an SME that focuses on advanced solutions, leveraging on IoT / 5G / AI / AR, for the environment (air quality, wildfire protection), for utilities and infrastructures (water, energy, transportation), for agriculture and industry, and for health and wellness.

Panagiotis R&D interests include B5G / 6G, cloud to extreme-edge continuum, IoT solutions, big data management, artificial intelligence, orchestration / diagnostics / intent-oriented mechanisms.

He holds a Diploma and a Ph.D. degree on Electrical Engineering from the National Technical University of Athens (NTUA).

He holds patents, has published numerous articles and research papers, and is a member of the Association for Computing Machinery (ACM) and a Senior Member of IEEE.

Title:

Prof. Panagiotis Demestichas,

University of Piraeus,

WINGS ICT Solutions, Co-founder and Chairman of the BoD https://www.linkedin.com/in/panagiotisdemestichas/

Ο Παναγιώτης Δεμέστιχας είναι Καθηγητής στο Τμήμα Ψηφιακών Συστημάτων της Σχολής ΤΠΕ του Πανεπιστημίου Πειραιώς.

Είναι συνιδρυτής και πρόεδρος του Δ.Σ. της WINGS ICT Solutions (www.wings–ictsolutions.eu), μιας ΜΜΕ που εστιάζει σε προηγμένες λύσεις, αξιοποιώντας το IoT / 5G / AI / AR, για το περιβάλλον (ποιότητα αέρα, προστασία από πυρκαγιές), για επιχειρήσεις κοινής ωφέλειας και υποδομές (νερό, ενέργεια, μεταφορές), για τη γεωργία και τη βιομηχανία και για την υγεία και ευεξία.

Τα ερευνητικά ενδιαφέροντα του Παναγιώτη περιλαμβάνουν B5G / 6G, cloud to extreme-edge continuum, λύσεις IoT, διαχείριση μεγάλων δεδομένων, τεχνητή νοημοσύνη, ενορχήστρωση / διάγνωση / intent based networking.

Είναι κάτοχος Διπλώματος και Διδακτορικού Διπλώματος Ηλεκτρολόγου Μηχανικού από το Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο (ΕΜΠ).

Κατέχει διπλώματα ευρεσιτεχνίας, έχει δημοσιεύσει πολυάριθμα άρθρα και ερευνητικές εργασίες, και είναι μέλος του Association for Computing Machinery (ACM) και Senior Member του IEEE.

Τίτλος:

Καθηγητής Παναγιώτης Δεμέστιχας,

Πανεπιστήμιο Πειραιώς,

WINGS ICT Solutions, Συνιδρυτής και Πρόεδρος Δ.Σ. https://www.linkedin.com/in/panagiotisdemestichas/

 

---