Η στεγαστική κρίση στην Ελλάδα παραμένει σε ισχύ, με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να επισημαίνει στην τελευταία της Έκθεση στο πλαίσιο του Ευρωπαϊκού Εξαμήνου ότι το ζήτημα της προσιτής στέγης εξελίσσεται σε μία από τις βασικές κοινωνικοοικονομικές προκλήσεις της χώρας.
Σύμφωνα με την ανάλυση των ευρωπαϊκών υπηρεσιών, η επιδείνωση της προσιτότητας της κατοικίας συνδέεται με ένα μίγμα παραγόντων που περιλαμβάνει την περιορισμένη προσφορά κατοικιών, τη χαμηλή οικοδομική δραστηριότητα των προηγούμενων ετών και τις αυξανόμενες πιέσεις ζήτησης στα μεγάλα αστικά κέντρα, ιδιαίτερα στην Αθήνα.
Στεγαστική κρίση: Υψηλό κόστος για τα νοικοκυριά
Η Κομισιόν καταγράφει ότι η Ελλάδα συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών της ΕΕ με το υψηλότερο ποσοστό στεγαστικής επιβάρυνσης, καθώς σημαντικό μέρος των νοικοκυριών δαπανά πάνω από το 40% του διαθέσιμου εισοδήματός του για στέγαση. Η πίεση αυτή είναι εντονότερη στις πόλεις, όπου οι τιμές ενοικίων έχουν αυξηθεί ταχύτερα από τα εισοδήματα.
Παράλληλα, επισημαίνεται ότι τα προβλήματα προσιτότητας δεν περιορίζονται πλέον μόνο στα χαμηλά εισοδήματα, αλλά επεκτείνονται σταδιακά και στη μεσαία τάξη, η οποία βλέπει το διαθέσιμο εισόδημά της να συμπιέζεται.
Η έκθεση αναδεικνύει ότι η ελληνική στεγαστική αγορά παρουσιάζει ορισμένες ιδιαιτερότητες που εντείνουν τις ανισορροπίες:
-Μεγάλο ποσοστό παλαιωμένου και ενεργειακά αναποτελεσματικού κτιριακού αποθέματος
-Περιορισμένες επενδύσεις σε ανακαινίσεις μετά την οικονομική κρίση
-Σημαντικό ποσοστό κατοικιών που δεν χρησιμοποιούνται ως κύρια κατοικία
-Ανεπαρκής αύξηση της προσφοράς νέων κατοικιών σε σχέση με τη ζήτηση
Αυτοί οι παράγοντες, σύμφωνα με την Επιτροπή, δημιουργούν μια αγορά όπου η διαθέσιμη προσφορά δεν ανταποκρίνεται επαρκώς στις ανάγκες των νοικοκυριών, οδηγώντας σε αυξημένες τιμές και ενοίκια.
Βραχυχρόνιες μισθώσεις
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις μεγάλες πόλεις, όπου η πίεση είναι εντονότερη. Η ανάπτυξη των βραχυχρόνιων μισθώσεων σε συνδυασμό με τη στασιμότητα στην κατασκευή νέων κατοικιών έχει συμβάλει στη μείωση της διαθέσιμης προσφοράς για μακροχρόνια μίσθωση.
Η εξέλιξη αυτή έχει ως αποτέλεσμα τη συνεχή άνοδο των ενοικίων, με τις μεγαλύτερες επιβαρύνσεις να καταγράφονται στην Αθήνα και σε τουριστικά ή οικονομικά δυναμικά αστικά κέντρα.
Την ανάγκη υιοθέτησης πολιτικών που ενισχύουν την προσφορά κατοικιών, αντί μέτρων που αυξάνουν προσωρινά τη ζήτηση, υπογραμμίζει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή στο πλαίσιο των προτάσεών της για την αντιμετώπιση της στεγαστικής κρίσης.
Οι προτάσεις
Η Κομισιόν επισημαίνει ότι παρεμβάσεις όπως τα επιδόματα στέγασης, οι φορολογικές ελαφρύνσεις και οι επιδοτήσεις επιτοκίων στεγαστικών δανείων δεν αποτελούν την ενδεδειγμένη λύση. Όπως αναφέρει, τα μέτρα αυτά μπορούν να ενισχύσουν μόνο βραχυπρόθεσμα την αγοραστική δύναμη των νοικοκυριών και να στηρίξουν μια ασθενή αγορά κατοικίας, χωρίς να αντιμετωπίζουν τις βαθύτερες αιτίες του προβλήματος.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στις επιδοτήσεις επιτοκίων στεγαστικών δανείων, οι οποίες διευκολύνουν τα νοικοκυριά να αποκτήσουν μεγαλύτερο δανεισμό και, κατά συνέπεια, αυξάνουν τη ζήτηση. Σύμφωνα με την Επιτροπή, η πρακτική αυτή οδηγεί τελικά σε γενικευμένη άνοδο των τιμών στην αγορά ακινήτων.
Παράλληλα, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή απορρίπτει και την επιβολή πλαφόν στα ενοίκια. Αν και αναγνωρίζει ότι τα μέτρα αυτά μπορούν να προσφέρουν προσωρινή ανακούφιση στους ενοικιαστές, εκτιμά ότι περιορίζουν τις αποδόσεις των ιδιοκτητών, αποθαρρύνουν τις επενδύσεις σε ενοικιαζόμενα ακίνητα και μειώνουν τα κίνητρα για τη διάθεση περισσότερων κατοικιών στην αγορά.
Στο επίκεντρο των προτάσεων της Κομισιόν βρίσκεται η ενίσχυση της προσφοράς κατοικιών μέσω δημόσιων επενδύσεων και μεταρρυθμίσεων. Η Επιτροπή εισηγείται παρεμβάσεις για την αναβάθμιση υποβαθμισμένων περιοχών στα αστικά κέντρα, στοχευμένες επενδύσεις σε νέες και ανακαινισμένες κατοικίες, καθώς και τη βιώσιμη διεύρυνση της κοινωνικής και δημόσιας στέγασης για ευάλωτες κοινωνικές ομάδες.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον κατασκευαστικό κλάδο, με την Επιτροπή να προτείνει την απλοποίηση του νομοθετικού πλαισίου προκειμένου να επιταχυνθεί η οικοδομική δραστηριότητα. Οι συστάσεις αφορούν, μεταξύ άλλων, τον οικοδομικό κανονισμό, τον πολεοδομικό και χωροταξικό σχεδιασμό, τις χρήσεις γης, καθώς και τις διαδικασίες αδειοδότησης για την ανέγερση νέων κατοικιών.
