Από συστηματικό «σκανάρισμα» θα περάσουν για πρώτη φορά μετά από σχεδόν δύο δεκαετίες οι πεζογέφυρες που διασχίζουν τις γραμμές του ηλεκτρικού σιδηροδρόμου, καθώς η ΣΤΑΣΥ Α.Ε. ενεργοποιεί εκτεταμένο πρόγραμμα επιθεωρήσεων με στόχο την αποτύπωση της πραγματικής τους κατάστασης και τον σχεδιασμό παρεμβάσεων όπου απαιτείται.
Η πρωτοβουλία αφορά συνολικά 40 πεζογέφυρες πάνω από τη Γραμμή 1, αλλά και μία ακόμη στη Γραμμή 3: τη μεταλλική διάβαση στον σταθμό «Χαλάνδρι», που εκτείνεται πάνω από την οδό Δουκίσσης Πλακεντίας. Πρόκειται για τη μοναδική του καταλόγου που κατασκευάστηκε μετά το 2004 και, σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία, δεν έχει υποβληθεί ποτέ μέχρι σήμερα σε πλήρη τεχνικό έλεγχο.
Οι πεζογέφυρες αποτελούν ένα κρίσιμο στοιχείο της σιδηροδρομικής υποδομής ειδικά στη Γραμμή 1, η οποία συνδέει το λιμάνι του Πειραιά με την Κηφισιά και εκτείνεται σε 25,7 χιλιόμετρα διαθέτοντας 24 σταθμούς. Το μεγαλύτερο μέρος της αναπτύσσεται επί του εδάφους, ενώ μόνο το τμήμα Μοναστηράκι – Αττική, μήκους 3,2 χιλιομέτρων, διέρχεται υπόγεια στο κέντρο της Αθήνας. Η επίγεια χάραξη επέβαλε, ήδη από τις πρώτες δεκαετίες λειτουργίας, την κατασκευή δεκάδων πεζογεφυρών για την ασφαλή διέλευση των κατοίκων από τη μία πλευρά των γραμμών στην άλλη.
Πάνω από 60 χρόνια ζωής
Ορισμένες από αυτές τις κατασκευές μετρούν πάνω από 60 χρόνια ζωής, καθώς ανεγέρθηκαν πριν από το 1960. Άλλες είναι νεότερες, όπως εκείνη κοντά στον σταθμό Νερατζιώτισσα που προστέθηκε το 2004. Ωστόσο, η τελευταία συνολική επισκευαστική παρέμβαση στο δίκτυο της γραμμής είχε πραγματοποιηθεί το 2007. Έκτοτε δεν εφαρμόστηκε ενιαίο πρόγραμμα γενικών ελέγχων, γεγονός που καθιστά επιτακτική τη σημερινή πρωτοβουλία προκειμένου να διαπιστωθεί η δομική τους «υγεία».
Για την υλοποίηση του σχεδίου προκηρύχθηκε διαγωνισμός από την ΣΤΑΣΥ τον περασμένο Φεβρουάριο με ορίζοντα υλοποίησης ενός έτους από την υπογραφή της σύμβασης. Ωστόσο, η «πληγή» των προσφυγών έπληξε και αυτήν τη διαδικασία με αποτέλεσμα ο διαγωνισμός να κατακυρωθεί στην ανάδοχο εταιρεία Γνώμων μόλις πριν λίγες ημέρες, δηλαδή ένα χρόνο μετά την προκήρυξή του. Πηγές της ΣΤΑΣΥ εκτιμούν ότι το έργο θα έχει συμβασιοποιηθεί μέσα στον επόμενο μήνα ώστε η επιθεώρηση να μπορέσει να ολοκληρωθεί σε περίπου ένα έτος. Το αντικείμενο περιλαμβάνει αρχική αναγνωριστική επιθεώρηση σε όσες γέφυρες δεν έχουν ενταχθεί ποτέ σε πρόγραμμα συστηματικού ελέγχου, καθώς και βασική επιθεώρηση για όλες.
Σε πρώτη φάση θα πραγματοποιηθεί μακροσκοπικός έλεγχος, ώστε να καταγραφούν εμφανείς φθορές, ρηγματώσεις, αλλοιώσεις υλικών ή ενδείξεις δομικής κόπωσης. Αν τα ευρήματα το επιβάλουν, θα ακολουθήσουν εξειδικευμένες αυτοψίες με ειδικά μέσα προσέγγισης και τεχνικές δοκιμές.
Ανάλογα με τα αποτελέσματα, ο ανάδοχος θα εισηγηθεί τις απαραίτητες παρεμβάσεις, ιεραρχώντας τις ανάγκες με βάση τον βαθμό επικινδυνότητας και τον επείγοντα χαρακτήρα. Στα σενάρια που εξετάζονται περιλαμβάνονται από απλές εργασίες συντήρησης έως κύρια επιθεώρηση με αναλυτική μελέτη αποκατάστασης. Σε ακραίες περιπτώσεις δεν αποκλείεται ακόμη και ο προσωρινός περιορισμός ή αποκλεισμός της κυκλοφορίας για λόγους ασφάλειας.
Τι θα ελεγχθεί
Το πεδίο των ελέγχων είναι εκτεταμένο. Θα εξεταστούν τα κιγκλιδώματα, τα στηθαία ασφαλείας, οι αρμοί διαστολής, τα συστήματα απορροής υδάτων, οι ιστοί φωτισμού και ηλεκτροκίνησης, καθώς και οι κλίμακες πρόσβασης. Ιδιαίτερη βαρύτητα θα δοθεί στα εφέδρανα – όπου αυτά είναι ορατά και προσβάσιμα – και στη γεωμετρία του φορέα, ώστε να εντοπιστούν πιθανές μετατοπίσεις ή παραμορφώσεις.
Στις γέφυρες που υπέρκεινται ηλεκτροκινούμενης γραμμής θα ελεγχθούν επιπλέον η μόνωση και τα προστατευτικά πετάσματα, με τη συνδρομή εξειδικευμένου προσωπικού της εταιρείας.
Εφόσον κριθεί αναγκαίο, θα εφαρμοστούν και μη καταστροφικοί έλεγχοι. Σε στοιχεία από σκυρόδεμα θα χρησιμοποιηθεί κρουσίμετρο για την εκτίμηση αντοχής, ενώ σε χαλύβδινα τμήματα θα γίνουν υπερηχητικοί έλεγχοι σε κρίσιμα σημεία, οπτική εξέταση συγκολλήσεων και έλεγχος σύσφιξης μηχανικών συνδέσεων.
Παράλληλα με τις επιθεωρήσεις, η ΣΤΑΣΥ Α.Ε. προχωρά στη συγκρότηση αναλυτικού Μητρώου Πεζογεφυρών. Για κάθε τεχνικό έργο θα καταχωρίζονται στοιχεία ταυτότητας, γεωμετρικά χαρακτηριστικά, υλικά κατασκευής, χρονολογία ανέγερσης, καθώς και το ιστορικό επιθεωρήσεων και παρεμβάσεων.
Σε περιπτώσεις όπου τα αρχικά αρχεία είναι ελλιπή, θα γίνει αναζήτηση στοιχείων από άλλους δημόσιους ή ιδιωτικούς φορείς, ενώ θα ακολουθεί αυτοψία για την επιβεβαίωση των δεδομένων. Η καταγραφή θα γίνεται σε ηλεκτρονική βάση, με δυνατότητα διαρκούς ενημέρωσης.
Η θεσμοθέτηση τακτικών και έκτακτων επιθεωρήσεων εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια εναρμόνισης με τα εθνικά εγχειρίδια ελέγχου γεφυρών, με σκοπό τη διασφάλιση της λειτουργικότητας και κυρίως της ασφάλειας τόσο όσων τις διασχίζουν όσο και της κυκλοφορίας κάτω από αυτές.
Το έργο θεωρείται ιδιαίτερα κρίσιμο δεδομένου ότι η ηλικία πολλών πεζογεφυρών, σε συνδυασμό με την αυξανόμενη καταπόνησή τους από κυκλοφοριακά και περιβαλλοντικά φορτία, αναδεικνύει την ανάγκη για προληπτική συντήρηση. Η κλιματική επιβάρυνση, με συχνότερα ακραία καιρικά φαινόμενα, επιταχύνει τη φθορά υλικών όπως το σκυρόδεμα και ο χάλυβας.
Σε κάθε περίπτωση το ζητούμενο, όπως σημειώνουν πηγές κοντά στην υπόθεση, δεν είναι απλώς η καταγραφή φθορών, αλλά η έγκαιρη παρέμβαση πριν αυτές εξελιχθούν σε σοβαρό πρόβλημα. Με δεδομένο ότι οι πεζογέφυρες εξυπηρετούν καθημερινά χιλιάδες πολίτες, η συστηματική τους παρακολούθηση αποτελεί κρίσιμο κρίκο στην αλυσίδα της ασφάλειας του αστικού σιδηροδρόμου.
