Του Χάρη Φλουδόπουλου
Το 2026 καταγράφεται ως το έτος που μπαίνει οριστικά η τελεία στη λιγνιτική ηλεκτροπαραγωγή στην Ελλάδα, με τις τελευταίες μονάδες να σβήνουν τα φουγάρα τους σε Πτολεμαΐδα και Άγιο Δημήτριο. Σύμφωνα με την ανάλυση του ΠΑΚΟΕ, η χώρα βρίσκεται πλέον στο “τελικό χιλιόμετρο” της απολιγνιτοποίησης, με τη συμμετοχή του λιγνίτη στο ενεργειακό μίγμα να έχει υποχωρήσει σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα, κοντά στο 4%-5%, και με σαφές χρονοδιάγραμμα πλήρους εξόδου έως το τέλος του έτους.
Οι τελευταίες ημερομηνίες
Η Πτολεμαΐδα V, ισχύος περίπου 660 MW, σταματά οριστικά τη λειτουργία της με λιγνίτη εντός του 2026. Η μονάδα, που αποτέλεσε το τελευταίο μεγάλο λιγνιτικό στοίχημα της ΔΕΗ, περνά πλέον σε φάση μετατροπής σε μονάδα φυσικού αερίου ανοικτού κύκλου (OCGT), με προοπτική μελλοντικής αναβάθμισης σε συνδυασμένου κύκλου (CCGT) και στόχο να επανέλθει στο σύστημα από το 2027 και μετά.
Παράλληλα, στον ΑΗΣ Αγίου Δημητρίου, οι τελευταίες από τις πέντε μονάδες ολοκληρώνουν τη λιγνιτική τους πορεία έως τον Μάιο του 2026. Οι παρατάσεις που δόθηκαν τα προηγούμενα χρόνια είχαν ως βασικό στόχο την κάλυψη αναγκών τηλεθέρμανσης της Κοζάνης και τη διασφάλιση της επάρκειας ισχύος σε μια μεταβατική περίοδο, λόγω καθυστερήσεων σε νέες μονάδες φυσικού αερίου. Μετά την άνοιξη του 2026, όμως, ο λιγνίτης παύει να καίγεται και εκεί.
Από κυρίαρχο καύσιμο σε ιστορικό υπόλειμμα
Τα στοιχεία που παραθέτει το ΠΑΚΟΕ δείχνουν πόσο ραγδαία έχει αλλάξει ο ενεργειακός χάρτης της χώρας. Στις αρχές της δεκαετίας του ’90 ο λιγνίτης κάλυπτε σχεδόν το 80% της ηλεκτροπαραγωγής. Το 2024 το ποσοστό αυτό είχε πέσει περίπου στο 4%, ενώ τους πρώτους επτά μήνες του 2025 η παραγωγή από λιγνίτη περιορίστηκε στις 1.739 GWh, καλύπτοντας μόλις το 5,2% της ζήτησης – το χαμηλότερο επίπεδο της τελευταίας δεκαετίας.
Την ίδια στιγμή, οι Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας (αιολικά, φωτοβολταϊκά, υδροηλεκτρικά και αυτοπαραγωγή) έχουν φτάσει να καλύπτουν σχεδόν το 46% της ζήτησης, ενώ το φυσικό αέριο κινείται κοντά στο 40%, αναλαμβάνοντας τον ρόλο του βασικού καυσίμου βάσης στη μεταβατική περίοδο.
Υγεία, κόστος και περιβάλλον
Η ανάλυση του ΠΑΚΟΕ επιμένει ιδιαίτερα στις επιπτώσεις του λιγνίτη στη δημόσια υγεία και στο περιβάλλον, κάνοντας λόγο για δεκαετίες αυξημένων θανάτων, καρκίνων και σοβαρών προβλημάτων στις λιγνιτικές περιοχές. Παράλληλα, το οικονομικό βάρος από τα δικαιώματα εκπομπών CO₂ έχει καταστήσει τη λιγνιτική παραγωγή ασύμφορη, επιταχύνοντας την απόφαση για οριστική έξοδο.
Δεν είναι τυχαίο ότι, σύμφωνα με το ΠΑΚΟΕ, η απολιγνιτοποίηση δεν αποτελεί πλέον μόνο περιβαλλοντικό στόχο, αλλά και αναγκαιότητα οικονομικής βιωσιμότητας για το ηλεκτρικό σύστημα.
Η επόμενη μέρα στη Δυτική Μακεδονία
Η έξοδος από τον λιγνίτη συνοδεύεται από ένα εκτεταμένο πρόγραμμα μεταλιγνιτικής αξιοποίησης. Μέχρι το τέλος του 2024 είχαν αποκατασταθεί περίπου 79.000 στρέμματα πρώην ορυχείων, ενώ δεκάδες χιλιάδες στρέμματα μεταβιβάζονται σταδιακά στο Δημόσιο για νέες χρήσεις. Στις περιοχές αυτές αναπτύσσονται φωτοβολταϊκά πάρκα, αγροτικές δραστηριότητες, λίμνες και υποδομές αναψυχής, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη τα Ειδικά Πολεοδομικά Σχέδια για τις Ζώνες Απολιγνιτοποίησης.
Ωστόσο, το ΠΑΚΟΕ προειδοποιεί ότι η Δίκαιη Αναπτυξιακή Μετάβαση παραμένει το μεγάλο στοίχημα. Παρά τα διαθέσιμα ευρωπαϊκά εργαλεία, όπως το Ταμείο Δίκαιης Μετάβασης, οι τοπικές κοινωνίες εξακολουθούν να ανησυχούν για την απασχόληση και την πραγματική οικονομική διαφοροποίηση μετά το τέλος του λιγνίτη.
Οριστικό κλείσιμο, αλλά όχι χωρίς αστερίσκους
Παρότι το 2026 σηματοδοτεί τυπικά το τέλος της λιγνιτικής εποχής, η ανάλυση επισημαίνει και τις αντιφάσεις των τελευταίων ετών: παρατάσεις λειτουργίας, συζητήσεις για “στρατηγικές εφεδρείες” και καθυστερήσεις σε εναλλακτικές επενδύσεις. Παρ’ όλα αυτά, το συμπέρασμα είναι σαφές: με την Πτολεμαΐδα και τον Άγιο Δημήτριο να αποχαιρετούν τον λιγνίτη, η Ελλάδα περνά σε μια νέα ενεργειακή εποχή, όπου το κάρβουνο ανήκει οριστικά στο παρελθόν.
