«Πλέγμα» θεμάτων που σχετίζονται με την ομαλή προώθηση των έργων, εν μέσω μιας περιόδου ιδιαίτερα κρίσιμης, με σοβαρές επιπτώσεις σε παγκόσμιο επίπεδο και αντίστοιχες συνέπειες για τη χώρα μας λόγω των συγκρούσεων στην ευρύτερη περιοχή, βάζει «στο τραπέζι» ο κατασκευαστικός κλάδος δια του οργάνου του που εκπροσωπεί τους μεγάλους ομίλους του χώρου, ανάμεσα στις οποίες προφανώς και οι ΓΕΚ ΤΕΡΝΑ, AKTOR, ΑΒΑΞ, ΜΕΤΚΑ.
Σύμφωνα με όσα αναφέρει ο ΣΤΕΑΤ (Σύνδεσμος Τεχνικών Εταιρειών Ανώτερων Τάξεων), εκκρεμούν κινήσεις και αποφάσεις από πλευράς της Πολιτείας που σχετίζονται με το μοντέλο παραγωγής έργων, τις αναθεωρήσεις τιμολογίων που πλέον «καίνε» μετά και τον πόλεμο στο Ιράν (αυξήσεις υλικών, πετρελαίου – μεταφορικών, ασφαλτικών προϊόντων κ.α.), την εξασφάλιση προσωπικού και άλλα θεσμικά ζητήματα.
Ο κατασκευαστικός κλάδος «οφείλει να ανταποκριθεί στις νέες απαιτήσεις και προκλήσεις που διαμορφώνονται, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη δημιουργία των προϋποθέσεων για την αναγκαία οικονομική διέξοδο της επόμενης ημέρας. Η ανάγκη αυτή καθίσταται ακόμη πιο επιτακτική, ιδίως λόγω των ζητημάτων που σχετίζονται με τη διασφάλιση των ενεργειακών πόρων και την επαρκή κάλυψη των συνεχώς αυξανόμενων αναγκών.
Σε αυτές τις νέες συνθήκες εστιάζουμε από την πλευρά μας τις γενικότερες θέσεις μας για την συνέχιση και ολοκλήρωση των ήδη σημαντικών κινήσεων και ρυθμίσεων στο θεσμικό πλαίσιο που έγιναν, αλλά μεταξύ άλλων και παράλληλα και με εστίαση στην ανάγκη σχετικών κινήσεων που απαιτούνται λόγω της στενότητας ή της μη επάρκειας πόρων, με την κατάλληλη προώθηση αξιοποίησης δυνατοτήτων διεύρυνσης χρήσης τους», αναφέρουν από τον ΣΤΕΑΤ.
Θεσμικό πλαίσιο παραγωγής δημοσίων έργων
Ανάμεσα στα ζητήματα που αναδεικνύουν οι κατασκευαστές είναι το πλαίσιο παραγωγής έργων. Σύμφωνα με τον ΣΤΕΤΑΤ, αρά την αναγκαιότητα του εγχειρήματος, παρότι ιδρύθηκε με ΚΥΑ η Εταιρεία Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Τεχνικών Έργων και Μελετών, δεν ορίστηκαν οι εκπρόσωποι του Δημοσίου των οποίων η θέση προβλέπονταν.
«Ζητήσαμε την προσαρμογή της χώρας μας κατά το υπόδειγμα των υπολοίπων χωρών της Ε.Ε. στην καθιέρωση του ΕΣΤΕΠ-ΤΙΜ-ΤΕΜ, στην λειτουργία Παρατηρητηρίου Τιμών και στην εφαρμογή Συστήματος Ενιαίων Τεχνικών Προδιαγραφών, με κάλυψη των αναγκών για σύγχρονη κοστολόγηση και με ανταπόκριση σε επίκαιρες και σύγχρονες προδιαγραφές. Όλα τα παραπάνω ήταν άρρηκτα συναρτημένα με το σοβαρό ζήτημα των Συντελεστών Αναθεώρησης και των Αναλυτικών Τιμολογίων. Παράλληλα από την πλευρά μας χρηματοδοτήθηκε εξειδικευμένη εταιρεία για τον υπολογισμό και έκδοση ανά τρίμηνο των τιμών μονάδας και των συντελεστών αναθεώρησης με βάση τα υφιστάμενα αναλυτικά τιμολόγια ΑΤΟΕ καθώς και να προχωρήσει στην ανάπτυξη αναλύσεων βασισμένων σε σύγχρονες μεθοδολογίες, με στόχο η σχετική μηχανογραφημένη εφαρμογή να τεθεί υπόψη του ΥΠΟΜΕ», αναφέρουν χαρακτηριστικά.
Ρύθμιση συντελεστών αναθεώρησης
Μετά την Υπουργική Απόφαση του πρώτου τριμήνου του 2022 που δεν είχε συνέχεια, οι κατασκευαστές ζήτησαν συστηματικά «την οριστικοποίηση των συντελεστών αναθεώρησης Α΄ τριμήνου 2022, λαμβάνοντας υπόψη την εξαιρετικά προβληματική κατάσταση που υπήρξε μετά από δικαστική απόφαση και το κλίμα αβεβαιότητας που είχε σε Αναθέτουσες Αρχές ως προς την ενιαία εφαρμογή της. Παράλληλα ζητήσαμε την ενεργοποίηση της Εταιρείας Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Τεχνικών Έργων και Μελετών, προκειμένου να εκσυγχρονιστεί και εξυγιανθεί το σύστημα και την αποσαφήνιση του πεδίου εφαρμογής των συντελεστών αναθεώρησης, ώστε ευλόγως να περιλαμβάνεται το σύνολο των εν εξελίξει και προς υπογραφή συμβάσεων έως και την λειτουργία της Εταιρείας Προδιαγραφών και Τιμολόγησης Έργων και Μελετών.
Μετά από αρκετές κινήσεις συντονισμού και λήψης αποφάσεων από τα Υπουργεία Υποδομών και Οικονομικών και τις ιδιαίτερα σοβαρές προσπάθειες του Υπουργείου Υποδομών, οριστικοποιήθηκε σχετική διάταξη του άρθρου 113 του Ν.529/2026 (αναθεώρηση) που ψηφίστηκε πρόσφατα η οποία εφαρμόζεται :
α) στις συμβάσεις έργων στις οποίες δεν έχει εκδοθεί βεβαίωση περαίωσης μέχρι την δημοσίευση του νόμου (30-3-2026) και
β) στις συμβάσεις που συνάπτονται μετά την δημοσίευση του νόμου.
Σε κάθε περίπτωση απαιτείται νομοτεχνική βελτίωση της ρύθμισης προς αποκατάσταση αδικιών, διότι έχουν εξαιρεθεί έργα χωρίς να δικαιολογείται η εξαίρεσή τους, εκ μόνου του λόγου της αποπεράτωσής τους έως 30.03.2026».
Κατά τους ίδιος, ανεξάρτητα από την ανωτέρω σημαντική ρύθμιση η οποία δίνει σήμερα λύση στο ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα που δημιουργήθηκε, κατά την περίοδο μέχρι την ενεργοποίηση της Εταιρείας Προδιαγραφών και την αρχική της λειτουργία όταν αυτή προωθηθεί, πρέπει να αντιμετωπισθούν νομοθετικά οι αυξομειώσεις στις τιμές των συντελεστών παραγωγής δηλ. τιμές προμήθειας δομικών υλικών, τιμές μισθωμάτων μηχανημάτων έργου, καυσίμων, τιμές εργασιών συνεργείων, τιμές χρησιμοποιούμενου εξοπλισμού, τιμές παροχής υπηρεσιών κλπ. Επιπλέον και ειδικότερα όσον αφορά το επιπρόσθετο κόστος στις κατασκευές λόγω της κρίσης στη Μέση Ανατολή και λαμβάνοντας υπόψη τις σχετικές ανατιμήσεις στα καύσιμα, τις μεταφορές, τις ευρύτερου χαρακτήρα γενικότερες επιπτώσεις, θα πρέπει ανάλογα και με τις εξελίξεις να προωθηθούν οι απολύτως αναγκαίες ευέλικτες σχετικές ρυθμίσεις αντιμετώπισης της κατάστασης.
Εθνικός στρατηγικός σχεδιασμός
Ο ΣΤΕΑΤ επί πολλά χρόνια αναδεικνύει την ανάγκη ύπαρξης και προώθησης του Εθνικού Στρατηγικού Σχεδιασμού.
«Επειδή η χώρα συνεχίζει να αναπτύσσεται και παράλληλα συνεχίζεται και η απαίτηση κατασκευής υποδομών κάθε είδους, θεωρούμε ότι είναι αναγκαία η επιλογή προτεραιοτήτων σε επίπεδο έργων, η ορθολογική διάθεση πόρων στο πλαίσιο του γενικότερου σχεδιασμού, η διασφάλιση συνθηκών ισόρροπης ανάπτυξης και παράλληλα περιφερειακής σύγκλισης, η αξιολόγηση των κινδύνων και η συνάρτηση τους με τα μοντέλα χρηματοδότησης και τελικά η διαμόρφωση ενός αναγκαίου και ικανού μακροχρόνιου προγραμματισμού απαραίτητου σε όλους τους φορείς και παράγοντες που συμμετέχουν στην υλοποίηση των έργων. Συγχρόνως και λαμβάνοντας υπόψη τις εξελίξεις που διαμορφώνονται και επηρεάζουν ιδιαίτερα σε παγκόσμια κλίμακα, τις νέες ανάγκες που δημιουργούνται, την θέση της χώρας μας σε περιοχή που δυνητικά διαμορφώνονται νέα δεδομένα, είναι απαραίτητο να υπάρξει ο αντίστοιχος μακροχρόνιος Στρατηγικός Σχεδιασμός με ενίσχυση και της εξωστρέφειας του κλάδου, με προώθηση συγκεκριμένων θεσμικών παρεμβάσεων και με ιδιαίτερη στόχευση για σοβαρό όφελος της οικονομίας», λένε οι κατασκευαστές.
Θέματα προσωπικού – Μετάκληση εργαζομένων
Αναδείχθηκε ιδιαίτερα λόγω των αναγκών που διαμορφώνονται και του μεγάλου όγκου των έργων το οξύτατο και σοβαρό πρόβλημα έλλειψης εργατικού και τεχνικού προσωπικού, που δημιουργεί μείζονα προβλήματα στα έργα, με σοβαρές επιπτώσεις στην οικονομία και την ανάπτυξη. Η εν λόγω έλλειψη συναρτάται παράλληλα και με την ανάγκη εργασιών Ελληνικών τεχνικών εταιρειών στο εξωτερικό, με παράλληλη διάθεση επιστημονικού και τεχνικού προσωπικού, με αποτέλεσμα να αναδεικνύεται ιδιαίτερα η ανάγκη προγραμματισμού ενεργειών και μετάκλησης εργαζομένων από χώρες του εξωτερικού.
Όπως σημειώνει ο σύνδεσμος των μεγαλοκατασκευαστών, «παρά τις επαφές και τις κινήσεις οι οποίες έχουν γίνει συνεχίζουν να υπάρχουν δυσκολίες για την διευκόλυνση εργαζομένων για μετάκληση, λαμβάνοντας υπόψη και τις τελευταίες εξελίξεις αστάθειας στην ευρύτερη περιοχή, ενώ είναι απαραίτητη η αναγνώριση από το Ελληνικό Δημόσιο των αντίστοιχων πιστοποιητικών εξειδίκευσης των εργαζομένων και είναι αναγκαία η διασφάλιση και προώθηση της σχετικής διαδικασίας».
Θεσμοθέτηση κατασκευαστικών συμβάσεων
Με στόχο να επιτευχθεί ουσιαστική υιοθέτηση σύγχρονων κειμένων που αφορούν διαφορετικούς τρόπους ανάθεσης και κατασκευής δημόσιου έργου, με τα συμβαλλόμενα μέρη να έχουν ισότιμα και δίκαια κατανεμημένα τις υποχρεώσεις, τα δικαιώματα και το ρίσκο, κατά τον ΣΤΕΑΤ «απαιτείται η προώθηση της εφαρμογής τυπικής μορφής διεθνών συμβάσεων κατασκευής, όπως είναι τα τυπικά συμβόλαια FIDIC που αναγνωρίζονται σε ευρωπαϊκό και διεθνές επίπεδο, στην οποία η χώρα μας πρέπει να προχωρήσει προσαρμοζόμενη στις σύγχρονες απαιτήσεις.
Με την υιοθέτηση το 2024 και την έγκριση της Εθνικής Στρατηγικής για την εφαρμογή του Building Information Modeling (BIM) στην Ελλάδα και στόχο το ψηφιακό μετασχηματισμό του κλάδου των κατασκευών, υπήρξε η στόχευση για την διασφάλιση της ετοιμότητας του δημόσιου τομέα για την εφαρμογή της διαδικασίας βαθμιαίας μετάβασης, μαζί και με τους άλλους άξονες της ψηφιακής τεχνολογίας όπως η Τεχνητή Νοημοσύνη (ΑΙ) και τα Συστήματα Γεωγραφικών Πληροφοριών (GIS) στον κατασκευαστικό κλάδο, ώστε να αλλάξει ο τρόπος που σχεδιάζεται, κατασκευάζεται, συντηρείται και χρησιμοποιείται το δομημένο περιβάλλον, με νομοθέτηση προοπτικά της σταδιακής εφαρμογής».
