Η συζήτηση για τη φορολόγηση των κλειστών ακινήτων επιστρέφει δυναμικά στην Ελλάδα, μετά και τις παρεμβάσεις διεθνών οργανισμών, όπως το ΔΝΤ, που επισημαίνουν ότι η στεγαστική κρίση δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί μόνο με επιδόματα ή νέα δάνεια, αλλά απαιτεί και ενεργοποίηση του ήδη υπάρχοντος αποθέματος κατοικιών.
Στην καρδιά της συζήτησης βρίσκεται ένα βασικό ερώτημα, πώς μπορεί μια χώρα με χιλιάδες κλειστά διαμερίσματα να αντιμετωπίσει την εκτόξευση των ενοικίων και την έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών; Στην Ελλάδα, το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο. Χιλιάδες ακίνητα παραμένουν κλειστά είτε λόγω κληρονομικών διαφορών, είτε επειδή οι ιδιοκτήτες δεν διαθέτουν κεφάλαια για ανακαίνιση, είτε επειδή φοβούνται το κόστος, τη φορολογία ή ακόμη κάποιοι υπολογίζουν και τον κίνδυνο των κακοπληρωτών. Την ίδια στιγμή, σε πολλές περιοχές κυρίως στην Αθήνα και στις τουριστικές περιοχές, τα ενοίκια κινούνται σε ιστορικά υψηλά επίπεδα.
Η ιδέα της φορολόγησης των κλειστών ακινήτων δεν είναι πλέον μια «ακραία» συζήτηση στην Ευρώπη. Αντίθετα, εξελίσσεται σταδιακά σε αρκετές χώρες σε βασικό εργαλείο στεγαστικής πολιτικής, καθώς όλο και περισσότερες κυβερνήσεις προσπαθούν να αντιμετωπίσουν την έκρηξη των ενοικίων και τη δραματική έλλειψη διαθέσιμων κατοικιών. Η βασική λογική πίσω από αυτούς τους φόρους είναι απλή καθώς όταν ένα ακίνητο μένει κλειστό για χρόνια σε μια αγορά με στεγαστική πίεση, θεωρείται ότι αφαιρεί προσφορά από την αγορά και συμβάλλει στην άνοδο των τιμών.
Στη Γαλλία, για παράδειγμα, εφαρμόζεται εδώ και χρόνια ειδικός φόρος στα κενά ακίνητα (taxe sur les logements vacants), κυρίως σε περιοχές υψηλής ζήτησης όπως το Παρίσι, η Λυών και η Μασσαλία. Το μέτρο έγινε ακόμη πιο αυστηρό το 2026. Σύμφωνα με τις τελευταίες αλλαγές, οι δήμοι αποκτούν πλέον τη δυνατότητα σχεδόν να διπλασιάσουν τις επιβαρύνσεις. Στο Παρίσι, η φορολόγηση μπορεί να φτάσει το 30% της ετήσιας αξίας ενοικίου τον πρώτο χρόνο αδράνειας και το 60% μετά τον δεύτερο χρόνο.
Στην Ιρλανδία εφαρμόζεται από το 2023 ο λεγόμενος “Vacant Homes Tax”. Ο φόρος αντιστοιχεί σε τριπλάσιο ποσό από τον τοπικό φόρο ακινήτων (Local Property Tax) και επιβάλλεται σε κατοικίες που παραμένουν κενές για πάνω από 30 ημέρες μέσα σε έναν χρόνο. Η λογική του Δουβλίνου είναι ότι η αγορά κατοικίας δεν μπορεί να στηρίζεται μόνο σε νέες κατασκευές όταν υπάρχουν χιλιάδες ανενεργά σπίτια.
Ακόμη πιο επιθετική είναι η προσέγγιση της Βαρκελώνης. Οι τοπικές αρχές έχουν επιβάλει πρόστιμα σε τράπεζες, funds και μεγάλους ιδιοκτήτες που κρατούν κενά ακίνητα για μεγάλα χρονικά διαστήματα. Σε ορισμένες περιπτώσεις εξετάστηκε ακόμη και η δυνατότητα προσωρινής δέσμευσης κατοικιών για κοινωνική χρήση, εφόσον παραμένουν επί χρόνια εκτός αγοράς.
Στις Βρυξέλλες εφαρμόζεται επίσης κλιμακωτό σύστημα προστίμων. Όσο μεγαλύτερο το διάστημα αδράνειας ενός ακινήτου, τόσο αυξάνονται οι επιβαρύνσεις, ενώ οι δημοτικές αρχές μπορούν να κινηθούν ακόμη και νομικά κατά ιδιοκτητών που διατηρούν εγκαταλελειμμένα ή μακροχρόνια κλειστά ακίνητα.
Στην Πορτογαλία, νόμος του 2023 προβλέπει την υποχρεωτική εκμίσθωση κατοικιών που είναι κενές για πάνω από 2 χρόνια σε πυκνοκατοικημένες περιοχές. Η νομοθεσία ψηφίστηκε το 2023 στο πλαίσιο του σχεδίου «Mais Habitação», όμως δέχεται πολλές αντιδράσεις από ιδιοκτήτες και πολιτικά κόμματα. Η εφαρμογή είναι σταδιακή και έχει προκαλέσει προσφυγές και κοινωνικές εντάσεις.
Το κοινό στοιχείο όλων αυτών των πολιτικών είναι ότι οι κυβερνήσεις προσπαθούν να μεταφέρουν το κόστος της στεγαστικής κρίσης και στους ιδιοκτήτες που διατηρούν αδρανή ακίνητα, ιδιαίτερα σε περιοχές όπου υπάρχει έντονη πίεση στις τιμές.
