Ταχύτερες αδειοδοτήσεις για τα διασυνοριακά έργα διασυνδέσεων, όπως αυτά που χρειάζεται η περιοχή της ΝΑ Ευρώπης, κεντρικός σχεδιασμός που θα λαμβάνει υπόψιν τις ανάγκες του μπλοκ και όχι της κάθε χώρας ξεχωριστά και διασφάλιση επιπλέον κονδυλίων για να καλυφθεί μέρος των τεράστιων επενδυτικών αναγκών τα επόμενα χρόνια.
Αυτό είναι το στίγμα της συμβιβαστικής συμφωνίας γύρω από το περίφημο “Ευρωπαικό Πακέτο για τα Δίκτυα” (European Grids Package) στην οποία έπειτα από μια τριετία διαφωνιών και ισχυρών αντιπαραθέσεων κατέληξαν την Παρασκευή στο Λουξεμβούργο οι υπουργοί των “27”, με το τελικό κείμενο να έχει έντονο ελληνικό ενδιαφέρον.
Τόσο γιατί το κείμενο που αναθεωρεί τον Κανονισμό για τα Διευρωπαϊκά Δίκτυα (ΤΕΝ-Ε) καθώς και τη νέα Οδηγία για την Αδειοδότηση, υιοθετεί προτάσεις που εισηγείται η χώρα από το 2023, με κυριότερη την ανάγκη οι νέες επενδύσεις στα γηρασμένα δίκτυα -που τόσο πολύ χρειάζεται το μπλοκ για την ενεργειακή του ασφάλεια- να συντονίζονται κεντρικά από την ΕΕ αντί να καθορίζονται, όπως σήμερα, από τις προτεραιότητες της κάθε χώρας, όσο και γιατί δίνεται έμφαση στη διευκόλυνση έργων που συνδέουν τα “περιφερειακά άκρα” του ευρωπαϊκού μπλοκ, όπως η ΝΑ Ευρώπη.
Στη πράξη, το πακέτο δημιουργεί ένα πιο ευνοϊκό περιβάλλον για projects ελληνικού ενδιαφέροντος – είτε διέρχονται από την Ελλάδα ως διασυνδέσεις με την Αν.Μεσόγειο και τα Δυτικά Βαλκάνια, είτε ενισχύουν τη θέση της ως ενεργειακού κόμβου – να αδειοδοτούνται ταχύτερα (5-10 χρόνια οι σημερινοί χρόνοι), ώστε να σχεδιάζονται κεντρικά και να αποκτούν ευκολότερα πρόσβαση στα κοινοτικά χρηματοδοτικά εργαλεία.
* Στη περίπτωση, π.χ. του σχεδίου για την ηλεκτρική διασύνδεση “Green Αegean”, που προωθεί εδώ και χρόνια ο ΑΔΜΗΕ για εξαγωγές ρεύματος από την Ελλάδα στη Γερμανία, τώρα με το νέο πλαίσιο η συζήτηση για το έργο μπαίνει σε ευρωπαϊκή βάση. Κατεύθυνση που φαίνεται ότι θα εκμεταλλευτεί και η ελληνική πλευρά, όπως σχολιάζει άνθρωπος με γνώση των διεργασιών, αντί ο Ελληνας Διαχειριστής να προσπαθεί να πείσει για τη βιωσιμότητα του project τον Αυστριακό και το Γερμανό ομόλογό του.
* Το ίδιο σκεπτικό αφορά και το καλώδιο Ελλάδας – Αιγύπτου (GREGY) που επίσης με το νέο πλαίσιο ξεφεύγει από το στενό διμερές επίπεδο Αθηνών- Καίρου και μπαίνει σε πιο ευρωπαϊκή βάση.
* Αν πάλι δεν είχε συμφωνηθεί ο τριπλασιασμός της μεταφορικής δυναμικότητας Ελλάδας – Ιταλίας από τα 500 MW στα 1.500 MW, και η συζήτηση διεξάγονταν σε ευρωπαικό επίπεδο και όχι μεταξύ των δύο χωρών, ενδεχομένως να γινόταν εφικτό να αυξηθεί περαιτέρω το capacity. Κάτι που ίσως να τεθεί σε μεταγενέστερο στάδιο.
Τροποποιώντας αρκετές από τις διατάξεις του αρχικού πακέτου του Δεκεμβρίου 2025, όπου η Κομισιόν ναι μεν αποτιμούσε σε 1,2 τρισ. ευρώ τις απαιτούμενες επενδύσεις σε δίκτυα ηλεκτρισμού μέχρι το 2040, παραπέμποντας ωστόσο τη χρηματοδότηση στην περαιτέρω ενεργοποίηση των κρατών-μελών και του ιδιωτικού τομέα, το κείμενο της Παρασκευής περιλαμβάνει δύο ουσιώδεις αλλαγές.
Αμφότερες είναι αποτέλεσμα γενναίων συμβιβασμών και αφού προηγήθηκαν τους τελευταίους μήνες μεγάλες κόντρες και μπόλικο παρασκήνιο με ισχυρές χώρες, όπως Σουηδία, Φινλανδία, Γαλλία και Γερμανία, που ήταν και η αιτία για την οποία το “Πακέτο για τα Δίκτυα” βρισκόταν τόσο καιρό στον αέρα.
Έσοδα από τις συμφορήσεις δικτύων
Στο μείζον κεφάλαιο της χρηματοδότησης, η αρχική πρόταση της Κομισιόν μιλούσε για αξιοποίηση μέρους των εσόδων που προκύπτουν από τις συμφορήσεις στις διασυνδέσεις, όταν δηλαδή τα καλώδια «γεμίζουν», (σήμερα τα ποσά αυτά βρίσκονται στα χέρια των Διαχειριστών των Συστημάτων Μεταφοράς) για την κάλυψη μέρους των επενδύσεων σε νέα δίκτυα.
Η αρχική πρόταση της Επιτροπής, το 25% να δεσμεύεται άμεσα σε κεντρικό επίπεδο για να χρηματοδοτήσουν διασυνδέσεις ευρωπαϊκού ενδιαφέροντος, προκάλεσε μπαράζ αντιδράσεων από τη Σουηδία. Εξαιτίας του σχεδιασμού της αγοράς της, η χώρα ευθύνεται για πάνω από το 50% των συνολικών εσόδων από συμφορήσεις δικτύων σε ολόκληρη την ΕΕ.
Μάλιστα στο Συμβούλιο Υπ. Ενέργειας του περασμένου Μαρτίου, η σουηδέζα υπ. Ενέργειας Εμπα Μπους, είχε διαμηνύσει ότι αν περάσει η κοινοτική πρόταση, όχι μόνο η χώρα θα περιορίσει τις εξαγωγές ηλεκτρισμού προς τους γείτονες, αλλά και θα “παγώσει” – όπως και έκανε- τις νέες διασυνδέσεις προς Δανία και Φιλανδία.
“Με όλο τον σεβασμό προς την εκλεκτό συνάδελφό μου από τη Σουηδία, τα τελεσίγραφα δεν είναι ο τρόπος με τον οποίο πρέπει να λειτουργούμε αυτή τη στιγμή”, είχε απαντήσει τότε στην ομολόγό του ο έλληνας υπουργός Στ. Παπασταύρου, δείγμα και της απόστασης που υπήρχε μέχρι την επίτευξη συμφωνίας.
Το χάσμα γεφυρώθηκε στο βαθμό του εφικτού, όπως δείχνει και το κείμενο της Παρασκευής. Αντί για το 25%, η συμφωνία προβλέπει ότι η Κομισιόν θα δεσμεύει το 10% των εσόδων συμφόρησης για νέα ευρωπαικά έργα δικτύων αρχής γενομένης από το 2028, με αύξηση σταδιακά του ποσοστού έως το 25% το 2031. Οσο για τη δέσμευση των εσόδων, θα γίνεται με λογιστικό τρόπο, ενώ εξαιρούνται τα «παλαιά» έσοδα που είχαν συγκεντρωθεί πριν την έναρξη ισχύος του Κανονισμού, καθώς και τα έσοδα συμφόρησης που προκύπτουν από εσωτερικές ζώνες προσφοράς.
Αν και η διάταξη φαίνεται ότι απαντά στις βασικές ενστάσεις της Σουηδίας, όπως δήλωσε η κα Μπους, η ίδια διευκρίνισε ότι η χώρα δεν θα δρομολογήσει τις εργασίες για τις νέες διασυνδέσεις με Δανία και Φινλανδία έως ότου το Πακέτο για τα Δίκτυα τεθεί σε ισχύ.
Το πόσο σημαντική είναι η ρύθμιση και πώς μας επηρεάζει ως χώρα φαίνεται π.χ. από το bottleneck που καταγράφεται τη περίοδο αυτή μεταξύ Βουλγαρίας – Ρουμανιας, εξ ου και οι υψηλές τιμές χονδρικής στις δύο χώρες που επηρεάζουν και την Ουγγαρία, όπως δείχνει και ο σχετικός χάρτης με τον μέσο όρο τιμών για τον Ιούνιο.
Αν ισχύε ήδη το νέο πλαίσιο, θα μπορούσε η Ουγγαρία, όπως λένε οι γνωρίζοντες, να προτείνει τη χρηματοδοτική της συμβολή για την αναβάθμιση των διασυνδέσεων με τη Ρουμανια, ώστε να αποσυμφορηθεί η κατάσταση με τη Βουλγαρία, με ο,τι αυτό θα σήμαινε για την περιοχή της ΝΑ Ευρώπης.
Κεντρικός σχεδιασμός
Τα νέα διευρωπαϊκά δίκτυα θα σχεδιάζονται κεντρικά και όχι υπό τη “ματιά” και τις προτεραιότητες της κάθε πρωτεύουσας ξεχωριστά – κάτι που επιδιώκει από το 2023 η ελληνική κυβέρνηση – ωστόσο αυτό δεν σημαίνει ότι οι χώρες-μέλη χάνουν εντελώς τον έλεγχο. Τα δεδομένα κάθε νέου σχεδιασμού θα “τσεκάρονται” από τα εμπλεκόμενα κράτη και το λεγόμενο “κεντρικό σενάριο” για το σχεδιασμό των δικτύων θα υιοθετείται μέσω εκτελεστικής πράξης, έπειτα από σχετική ψηφοφορία. Ταυτόχρονα, θα λαμβάνονται υπόψη εθνικές και περιφερειακές ιδιαιτερότητες. Εν ολίγοις, η τελική απόφαση δεν θα αφήνεται αποκλειστικά στην Κομισιόν. Ο συμβιβασμός είναι προφανής.
Είχαν προηγηθεί το Μάιο ισχυρές αντιδράσεις από 5 χώρες – Βουλγαρία, Σουηδία, Φινλανδία, Γαλλία και Πολωνία, που με κοινή τους επιστολή υποστήριζαν ότι η Κομισιόν “μπαίνει στα χωράφια” των εθνικών αρμοδιοτήτων και παρερμηνεύει τον τρόπο λειτουργίας των ενεργειακών συστημάτων. Οι 5 επέμεναν ότι η ΕΕ πρέπει να λαμβάνει υπόψιν τον συντονισμό των περιφερειακών συστημάτων και όχι να συγκεντρωθούν όλες οι σημερινές επιμέρους αρμοδιότητες σε ένα κεντρικό φορέα.
Σιωπηρή συγκατάθεση (αλλά προαιρετικά)
Μεγάλη κόντρα υπήρξε και όσον αφορά τη πρόταση της Κομισιόν ότι όταν η εθνική αρχή μιας χώρας καθυστερεί να απαντήσει για μια νέα διασύνδεση, τότε η αδειοδότηση θα προχωρά με τη λεγόμενη “σιωπηρή συγκατάθεση”.
Αν και επιχειρήθηκε να θεσπιστεί σε υποχρεωτική βάση, οι αντιδράσεις από χώρες που δεν έχουν ενσωματώσει τη συγκεκριμένη αρχή στο εθνικό τους δίκαιο, όπως Γαλλία, Γερμανία, Αυστρία και Ολλανδία, συνέβαλαν ώστε το μέτρο να περάσει ως προαιρετικό.
Εν ολίγοις, οι χώρες μπορούν να εφαρμόσουν τη σιωπηρή έγκριση σε περιβαλλοντικές και τελικές αποφάσεις, αλλά όχι υποχρεωτικά, παρά μόνο αν το επιθυμούν.
Ικανοποίηση από κυβέρνηση
“Η μεγάλη εικόνα είναι ότι πρόκειται για ένα θετικό βήμα προς τον καλύτερο συντονισμό της ευρωπαϊκής εσωτερικής αγοράς ενέργειας. Πιστεύω ότι έχει επιτευχθεί μια καλή ισορροπία μεταξύ της συνεργασίας και της αυτονομίας των κρατών“, ήταν η αντίδραση του υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Σταύρου Παπασταύρου.
“Τα τελευταία χρόνια έχουμε δει την ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας να γίνεται πιο κατακερματισμένη, με τις τιμές να κινούνται ανομοιόμορφα μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ. Το Grids Package αποτελεί μια σημαντική κίνηση για την αντιμετώπιση αυτού του προβλήματος και θέτει τις βάσεις για ένα πιο αποδοτικό σύστημα, με χαμηλότερες τιμές στο μέλλον“, αναφέρει από τη πλευρά του σε σχετική ανάρτηση, ο υφυπουργός ΠΕΝ Νίκος Τσάφος.
Ο τελευταίος, από το 2023, ως σύμβουλος τότε του Πρωθυπουργού, “έτρεξε” μια σειρά από πρωτοβουλίες για την αντιμετώπιση των στρεβλώσεων στον τρόπο λειτουργίας των ευρωπαικών δικτύων, για μεγαλύτερη διασυνδεσιμότητα στον άξονα Βορρά-Νότου, περαιτέρω ενσωμάτωση των Δυτικών Βαλκανίων και ταχύτερη αδειοδότηση των δικτύων, καθώς και για εξεύρεση πρόσθετων πόρων για τις υποδομές, όπως μέσω της πρότασης για τα έσοδα από τις συμφορήσεις δικτύων.
