Πυρκαγιές καταστρέφουν το τροπικό δάσος της Αμαζονίας με τον ταχύτερο ρυθμό που έχει καταγραφεί εδώ και αρκετά χρόνια, όπως ανακοίνωσε την περασμένη εβδομάδα το Εθνικό Κέντρο Διαστημικών Ερευνών της Βραζιλίας. Το κέντρο παρακολουθεί την εξέλιξη των πυρκαγιών μέσω δορυφόρων και βεβαιώνει ότι μέσα στο 2019 έχουν καταγραφεί 39.194 πυρκαγιές στον μεγαλύτερο φυσικό πνεύμονα του πλανήτη, σημειώνοντας αύξηση κατά 77% σε σύγκριση με το 2018.
Οι περισσότερες πυρκαγιές προκλήθηκαν από κτηματίες που αποψίλωναν τη γη τους σε ακατοίκητες περιοχές του τροπικού δάσους. Αρκετές από αυτές, όμως, επεκτάθηκαν σε πυκνοκατοικημένες περιοχές, στο βόρειο τμήμα της χώρας.
Η καταστροφή είναι τόσο εκτεταμένη που ο μαύρος καπνός έχει εξαπλωθεί σε απόσταση χιλιάδων μιλίων, μέχρι τις ακτές του Ατλαντικού και το Σάο Πάολο, τη μεγαλύτερη πόλη της χώρας, όπως βεβαιώνει ο Παγκόσμιος Οργανισμός Μετεωρολογίας.
Την Τετάρτη, ο ακροδεξιός πρόεδρος της Βραζιλίας Ζαΐρ Μπολσονάρο κατηγόρησε μη κυβερνητικές οργανώσεις (ΜΚΟ) για τις φωτιές, χωρίς να προσκομίσει καμία απόδειξη. Προηγουμένως, η κυβέρνησή του είχε διακόψει τη χρηματοδότηση των εν λόγω οργανώσεων. «Θα μπορούσε να είναι –θα μπορούσε, δεν λέω ότι είναι– εγκληματική ενέργεια από αυτές τις ΜΚΟ, στην προσπάθειά τους να προσελκύσουν την προσοχή του κόσμου εναντίον της κυβέρνησης της Βραζιλίας», δήλωσε. «Αυτός είναι ο πόλεμος που αντιμετωπίζουμε».
Ερευνητές, περιβαλλοντολόγοι και πρώην κυβερνητικοί αξιωματούχοι κρούουν τον κώδωνα του κινδύνου για την καταστροφή της Αμαζονίας, μιας εξαιρετικά πλούσιας σε φυσικούς πόρους περιοχής, που παίζει ζωτικό ρόλο στην απορρόφηση του διοξειδίου του άνθρακα και στη συγκράτηση του φαινομένου του θερμοκηπίου, κάτι εξαιρετικά κρίσιμο λόγω κλιματικής αλλαγής.
Η αποψίλωση της Αμαζονίας έχει επιταχυνθεί απότομα ύστερα από την άνοδο στην εξουσία του Ζαΐρ Μπολσονάρο, ο οποίος εξελέγη τον Οκτώβριο του 2018. Η κυβέρνησή του περιέστειλε τις δραστηριότητες για τον έλεγχο των παράνομων δραστηριοτήτων στο τροπικό δάσος, ενθαρρύνοντας τους κτηματίες, τους ιδιοκτήτες ορυχείων και όσους εμπορεύονται την ξυλεία να αποψιλώσουν, έστω και παράνομα, εκτάσεις.
Η Μικαέλα Βάισε, διευθύντρια του προγράμματος Global Forest Watch, που παρακολουθεί την εξέλιξη των δασών στον πλανήτη, παρατηρεί ότι οι περισσότερες πυρκαγιές που βρίσκονται σε εξέλιξη ξεκίνησαν από αγροτικές εκτάσεις, οι οποίες είχαν προηγουμένως αποψιλωθεί. «Οι φωτιές από φυσικά αίτια είναι εξαιρετικά σπάνιες στην Αμαζονία, επομένως αυτές που βλέπουμε τώρα προκλήθηκαν αποκλειστικά ή σχεδόν αποκλειστικά από ανθρώπους», εκτιμά.
Νωρίτερα τον Αύγουστο η Folha do Progresso, μια τοπική εφημερίδα στο κρατίδιο Παρά, που βρίσκεται στην Αμαζονία, είχε δημοσιεύσει ρεπορτάζ σύμφωνα με το οποίο τοπικοί κτηματίες σχεδίαζαν μια «Μέρα Φωτιάς», στη διάρκεια του μηνός. Λίγες ημέρες αργότερα, επιβεβαιώθηκε. Στο κρατίδιο του Ακρε, ο κυβερνήτης κήρυξε την περιοχή σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης, καθώς η ατμοσφαιρική ρύπανση έθετε σε σοβαρό κίνδυνο τη δημόσια υγεία.
Σύμφωνα με τον Ενρίκε Μπαρμπόσα, καθηγητή στο Πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο και στέλεχος του Εργαστηρίου Ατμοσφαιρικής Φυσικής, ο αριθμός των πυρκαγιών στην Αμαζονία αυξήθηκε και επί των δύο προηγούμενων κυβερνήσεων, αλλά τα πράγματα σαφώς επιδεινώθηκαν με την άνοδο του Μπολσονάρο. Ο ίδιος πιστεύει ότι κτηματίες και έμποροι ξυλείας κόβουν δέντρα για να αποκομίσουν οικονομικά οφέλη και στη συνέχεια βάζουν φωτιά σ’ αυτά που απέμειναν για να ολοκληρώσουν την αποψίλωση.
Η Ανε Αλενκάρ, επιστημονική διευθύντρια του Ινστιτούτου Περιβαλλοντικών Ερευνών Αμαζονίας, εκφράζει την κατάπληξή της για την αλματώδη αύξηση των πυρκαγιών που καταγράφουν τα επίσημα στοιχεία, καθώς, όπως υπογραμμίζει, η Αμαζονία δεν γνώρισε φέτος περίοδο έντονης ξηρασίας, όπως είχε γίνει μεταξύ 2014 και 2016 λόγω του μετεωρολογικού φαινομένου Ελ Νίνιο. «Ανησυχώ επιπλέον γιατί βρισκόμαστε μόλις στην αρχή της περιόδου ξηρασίας, κάτι που σημαίνει ότι ίσως δεν έχουμε δει ακόμη τα χειρότερα», προσθέτει η ερευνήτρια. Η περίοδος ξηρασίας εκτείνεται, σε ορισμένα κρατίδια της Βραζιλίας, από τα τέλη Αυγούστου μέχρι τον Νοέμβριο και είναι τότε που οι κτηματίες βάζουν φωτιά για να καθαρίσουν τη γη τους.
Οι ερευνητές προσπαθούν τώρα να καταλάβουν αν οι καπνοί από τις πυρκαγιές της Αμαζονίας έφτασαν όντως μέχρι το Σάο Πάολο. Ο ουρανός της μεγαλούπολης ήταν ασυνήθιστα σκοτεινός την περασμένη εβδομάδα και οι κάτοικοι εύλογα ανησυχούν για ενδεχόμενη συσχέτιση του φαινομένου με τις πυρκαγιές στο τροπικό δάσος. «Προσπαθούμε να διαπιστώσουμε πόσο μεγάλο μέρος από αυτήν την κάπνα έφτασε στο Σάο Πάολο», δηλώνει ο καθηγητής Μπαρμπόσα. «Δυστυχώς, τα πράγματα θα χειροτερέψουν», προσθέτει. «Δεν υπάρχει τίποτα στον ορίζοντα που να μας δίνει μια ελάχιστη ελπίδα ότι κάτι θα γίνει για να προστατευθεί το περιβάλλον τα επόμενα τέσσερα χρόνια».
