Σε πλήρη αναδιάταξη του πλαισίου για τις Ανανεώσιμες Πηγές Ενέργειας προχωρά το νέο νομοσχέδιο του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας (ΥΠΕΝ), επιχειρώντας να απαντήσει σε τρία διαχρονικά προβλήματα της αγοράς: τις καθυστερήσεις στην αδειοδότηση, τα εμπόδια στη λειτουργία της αγοράς και το έλλειμμα ευελιξίας του συστήματος. Η κυβερνητική παρέμβαση κινείται σε πολλαπλά επίπεδα, επιταχύνοντας δραστικά τις διαδικασίες ανάπτυξης έργων, θεσπίζοντας περιοχές «fast-track» για ΑΠΕ, ενισχύοντας τα εργαλεία της αγοράς όπως τα PPAs, ανοίγοντας το πεδίο για αποθήκευση και υπεράκτια αιολικά και μεταφέροντας ταυτόχρονα βάρος στην αυτοκατανάλωση και στις ενεργειακές κοινότητες. Το σύνολο των παρεμβάσεων εντάσσεται στην ενσωμάτωση του νέου ευρωπαϊκού πλαισίου, με στόχο την επίτευξη των αυξημένων στόχων για το 2030. Από το γενικό αυτό πλαίσιο, η πρώτη και πιο κρίσιμη τομή αφορά την ίδια τη διαδικασία αδειοδότησης.
Η επιτάχυνση της διείσδυσης των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, μέσω της απλοποίησης της αδειοδότησης, αποτελεί τον βασικό πυλώνα του σχεδίου νόμου που έθεσε σε δημόσια διαβούλευση το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας. Στον πυρήνα της παρέμβασης βρίσκεται η ενσωμάτωση της αναθεωρημένης ευρωπαϊκής Οδηγίας RED III, η οποία σηματοδοτεί μια σαφή στροφή της ευρωπαϊκής πολιτικής προς την ταχεία ανάπτυξη των ΑΠΕ.
Η Οδηγία θέτει ως δεσμευτικό στόχο το 42,5% της τελικής κατανάλωσης ενέργειας στην Ευρωπαϊκή Ένωση να προέρχεται από ΑΠΕ έως το 2030, με πρόβλεψη για αύξηση έως και το 45%, ανεβάζοντας σημαντικά τον πήχη σε σχέση με το προηγούμενο πλαίσιο. Παράλληλα, εισάγει μια σειρά εργαλείων επιτάχυνσης, υποχρεώνοντας τα κράτη μέλη να καθορίσουν ειδικές ζώνες ανάπτυξης – τις λεγόμενες Περιοχές Επιτάχυνσης (Go-to Areas) – όπου οι αδειοδοτικές διαδικασίες απλοποιούνται και επιταχύνονται. Στο ίδιο πνεύμα, η RED III προβλέπει τη σημαντική σύντμηση των διαδικασιών τόσο για νέα έργα ΑΠΕ όσο και για υφιστάμενα έργα που προχωρούν σε αναβάθμιση (repowering), ενώ επεκτείνει τη χρήση των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας πέρα από τον ηλεκτρισμό, δίνοντας έμφαση στους τομείς των μεταφορών, της βιομηχανίας και της θέρμανσης και ψύξης.
Με το νέο σχήμα τίθενται για πρώτη φορά ανώτατα χρονικά όρια για το σύνολο του κύκλου ζωής ενός έργου, από την περιβαλλοντική αδειοδότηση έως τη σύνδεση στο δίκτυο, ενώ εισάγεται και η λογική της «σιωπηρής έγκρισης», αφού η μη ανταπόκριση της διοίκησης εντός προθεσμίας δεν οδηγεί σε πάγωμα, αλλά σε συνέχιση της διαδικασίας.
Πρόκειται για μια κρίσιμη αλλαγή, καθώς μεταφέρει ουσιαστικά το βάρος της καθυστέρησης από τον επενδυτή στη διοίκηση και επιχειρεί να αντιμετωπίσει το φαινόμενο των «κολλημένων φακέλων». Παράλληλα, για συγκεκριμένες κατηγορίες έργων, όπως τα φωτοβολταϊκά και οι μικροί σταθμοί, προβλέπονται ακόμη ταχύτερες διαδικασίες, ενώ τροποποιούνται οι όροι για την ισχύ και αξιοποίηση των Οριστικών Προσφορών Σύνδεσης. Σημαντική είναι και η παρέμβαση στο repowering, όπου για την ανανέωση υφιστάμενων έργων δεν απαιτείται επανεκκίνηση της διαδικασίας αδειοδότησης από την αρχή. Η δυνατότητα αυτή ανοίγει τον δρόμο για ταχεία αντικατάσταση παλαιού εξοπλισμού, ιδίως σε αιολικά πάρκα, με αύξηση της αποδοτικότητας χωρίς πρόσθετη χωροταξική επιβάρυνση, κάτι που αναμένεται να επηρεάσει άμεσα το επενδυτικό pipeline της επόμενης περιόδου. Καθοριστικής σημασίας είναι η εισαγωγή των «Περιοχών Επιτάχυνσης ΑΠΕ», οι οποίες λειτουργούν ως ζώνες προτεραιότητας για την ανάπτυξη έργων.
Σε αυτές τις περιοχές, η περιβαλλοντική αξιολόγηση γίνεται με προκαθορισμένα κριτήρια και εντός αυστηρών προθεσμιών, περιορίζοντας την αβεβαιότητα και το διοικητικό βάρος. Ουσιαστικά, πρόκειται για μια μορφή προ-οργάνωσης του χώρου, που μειώνει το επενδυτικό ρίσκο και ευθυγραμμίζεται με τη λογική της ευρωπαϊκής οδηγίας, η οποία αντιμετωπίζει τα έργα ΑΠΕ ως έργα υπέρτερου δημοσίου συμφέροντος. Στο επίπεδο της αγοράς, το νομοσχέδιο επιχειρεί να ενισχύσει την ωρίμανση ενός πιο λειτουργικού μοντέλου, με αιχμή τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια αγοράς ενέργειας (PPAs).
Η θεσμική ενίσχυση αυτών των συμβάσεων, σε συνδυασμό με την αναβάθμιση του συστήματος εγγυήσεων προέλευσης, δημιουργεί τις προϋποθέσεις για πιο σταθερά έσοδα των παραγωγών και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη από την πλευρά των χρηματοδοτών. Η επέκταση των guarantees of origin ώστε να περιλαμβάνουν και ανανεώσιμα καύσιμα μη βιολογικής προέλευσης, καθώς και η διασύνδεσή τους με ευρωπαϊκά μητρώα, μετατρέπει τις εγγυήσεις αυτές σε πραγματικό εμπορικό εργαλείο, κρίσιμο τόσο για PPAs όσο και για τη στρατηγική ESG των επιχειρήσεων.
Παράλληλα, ενισχύεται η συμμετοχή περισσότερων παικτών στην αγορά, καθώς μικρές και κινητές μονάδες, αλλά και συστήματα αποθήκευσης, αποκτούν ενεργότερο ρόλο στην αγορά εξισορρόπησης και στις υπηρεσίες ευελιξίας. Σε αυτό το πλαίσιο, η αποθήκευση ενέργειας αναβαθμίζεται σε κεντρικό πυλώνα του συστήματος. Εισάγεται η έννοια της «Δήλωσης Ετοιμότητας» για σταθμούς αποθήκευσης, ενώ θεσπίζονται όρια συγκέντρωσης ισχύος ανά επενδυτή, προκειμένου να αποτραπεί η δημιουργία ολιγοπωλιακών συνθηκών. Η ρητή προώθηση της αντλησιοταμίευσης, ως έργου στρατηγικής σημασίας, επιβεβαιώνει ότι η σταθερότητα του συστήματος αποτελεί πλέον εξίσου κρίσιμο στόχο με την ανάπτυξη νέας ισχύος ΑΠΕ.
Ιδιαίτερο βάρος δίνεται και στο ζήτημα της σύνδεσης των έργων, που πλέον αποτελεί το βασικό bottleneck της αγοράς. Το νομοσχέδιο εισάγει δυνατότητες για κοινά σημεία σύνδεσης και καλύτερη αξιοποίηση των υφιστάμενων υποδομών, επιτρέποντας σε περισσότερα έργα να μοιράζονται το ίδιο δίκτυο. Ταυτόχρονα, προβλέπεται αποζημίωση παραγωγών σε περιπτώσεις καθυστερήσεων από τους διαχειριστές, εισάγοντας για πρώτη φορά μια σαφή έννοια ευθύνης στο επίπεδο της λειτουργίας του συστήματος. Στην πλευρά της ζήτησης, το νέο πλαίσιο επιχειρεί να ενισχύσει την αυτοκατανάλωση και τα συλλογικά σχήματα παραγωγής. Η δημιουργία Ηλεκτρονικού Μητρώου Αυτοκαταναλωτών, η διεύρυνση της συμμετοχής σε ενεργειακές κοινότητες και η ενεργοποίηση φορέων όπως οι Οργανισμοί Εγγείων Βελτιώσεων, σηματοδοτούν μια στροφή προς πιο οργανωμένα και συνεργατικά μοντέλα.
Παράλληλα, το νομοσχέδιο προχωρά στην περαιτέρω ωρίμανση του πλαισίου για τα υπεράκτια αιολικά, με ενίσχυση του ρόλου του Δημοσίου στον σχεδιασμό και την οργάνωση των θαλάσσιων περιοχών, πριν την είσοδο των επενδυτών. Η προσέγγιση αυτή μειώνει το επενδυτικό ρίσκο και φέρνει το ελληνικό μοντέλο πιο κοντά σε ώριμες αγορές της Βόρειας Ευρώπης, όπου το κράτος αναλαμβάνει τον αρχικό σχεδιασμό και τη χωροθέτηση.
Τέλος, σε επίπεδο κανονιστικού πλαισίου, το νομοσχέδιο ενσωματώνει πλήρως τις νέες ευρωπαϊκές οδηγίες, επικαιροποιώντας τους ορισμούς και εισάγοντας σαφείς κανόνες για τα ανανεώσιμα καύσιμα, τα καύσιμα χαμηλών εκπομπών και τα καύσιμα ανακυκλωμένου άνθρακα. Ταυτόχρονα, θεσπίζονται αυστηρότερα κριτήρια αειφορίας και μηχανισμοί ελέγχου, μέσω εθνικών και ευρωπαϊκών βάσεων δεδομένων, διασφαλίζοντας τη συμμόρφωση με τους στόχους μείωσης εκπομπών.
