Η υπέρβαση πολεοδομικών περιορισμών, η προστασία των γειτονικών ιδιοκτησιών και η σημασία της τεχνικής τεκμηρίωσης σύμφωνα με νέα νομολογιακή απόφαση.
Σημαντικές διευκρινίσεις για τη δυνατότητα διεκδίκησης αποζημίωσης εξαιτίας αυθαίρετων κατασκευών σε γειτονικά ακίνητα παρέχει η υπ’ αριθμ. 573/2026 απόφαση του Α2 Πολιτικού Τμήματος του Αρείου Πάγου.
Η απόφαση εξετάζει τη σχέση μεταξύ των πολεοδομικών περιορισμών και της προστασίας των δικαιωμάτων των ιδιοκτητών παρακείμενων ακινήτων, επισημαίνοντας ότι ορισμένοι κανόνες δόμησης αποσκοπούν όχι μόνο στην εξυπηρέτηση του δημόσιου συμφέροντος αλλά και στην προστασία ατομικών συμφερόντων.
Παράλληλα, αναδεικνύει τη σημασία της συγκεκριμένης τεχνικής τεκμηρίωσης για τη θεμελίωση αξιώσεων αποζημίωσης.
Η υπόθεση που εξετάστηκε
Η διαφορά αφορούσε δύο όμορες οικοδομές στη Λαμία και την κατασκευή αυθαίρετου δωματίου στο δώμα της μίας από αυτές.
Σύμφωνα με τα πραγματικά περιστατικά που παρατίθενται στην απόφαση, το 2004 κατασκευάστηκε, χωρίς οικοδομική άδεια, δωμάτιο εμβαδού 29,30 τ.μ. και ύψους περίπου 3,50 μέτρων, σε επαφή με το διαμέρισμα του δεύτερου ορόφου της γειτονικής οικοδομής.
Ο ιδιοκτήτης του γειτονικού ακινήτου υποστήριξε ότι η κατασκευή περιόριζε τη θέα, τον φυσικό φωτισμό, τον ηλιασμό και τον αερισμό της ιδιοκτησίας του, προκαλώντας παράλληλα μείωση της εμπορικής της αξίας.
Η υπόθεση οδηγήθηκε στα δικαστήρια, ενώ στο πλαίσιο της διαδικασίας πραγματοποιήθηκε και τεχνική πραγματογνωμοσύνη.
Τι είχε αποφασίσει το Εφετείο
Με την υπ’ αριθμ. 35/2024 απόφασή του, το Μονομελές Εφετείο Λαμίας είχε δεχθεί εν μέρει την αγωγή.
Σύμφωνα με τις παραδοχές του, η αυθαίρετη κατασκευή είχε επιφέρει μείωση της αξίας του γειτονικού ακινήτου κατά 20%, την οποία προσδιόρισε σε 13.704 ευρώ.
Επιπλέον, αναγνώρισε χρηματική ικανοποίηση 2.000 ευρώ λόγω ηθικής βλάβης.
Το συνολικό ποσό των 15.704 ευρώ επιδικάστηκε εν μέρει καταψηφιστικά και εν μέρει αναγνωριστικά.
Η υπόθεση εξετάστηκε στη συνέχεια από τον Άρειο Πάγο, κατόπιν αίτησης αναίρεσης.
Τι έκρινε ο Άρειος Πάγος
Ο Άρειος Πάγος επιβεβαίωσε τη βασική νομική αρχή ότι οι πολεοδομικές διατάξεις που καθορίζουν τον συντελεστή δόμησης, την κάλυψη, το ύψος και άλλους περιορισμούς δεν εξυπηρετούν αποκλειστικά το δημόσιο συμφέρον.
Οι περιορισμοί αυτοί μπορούν να προστατεύουν και τα συμφέροντα των ιδιοκτητών γειτονικών ακινήτων, ιδίως σε σχέση με τον επαρκή φωτισμό, τον ηλιασμό και τον αερισμό.
Κατά συνέπεια, η παραβίασή τους μπορεί, υπό προϋποθέσεις, να θεμελιώσει αστική ευθύνη όταν προκαλεί συγκεκριμένη ζημία σε προστατευόμενο ατομικό συμφέρον.
Ωστόσο, το Ανώτατο Δικαστήριο έκρινε ότι η εφετειακή απόφαση περιείχε ανεπαρκείς αιτιολογίες ως προς ουσιώδη στοιχεία της συγκεκριμένης υπόθεσης.
Ειδικότερα, δεν προσδιορίζονταν με επάρκεια:
- Τα επιτρεπόμενα όρια δόμησης και κάλυψης στην περιοχή.
- Το εάν η συγκεκριμένη κατασκευή υπερέβαινε πράγματι τα επιτρεπόμενα μεγέθη.
- Το εάν η διαπιστούμενη υπέρβαση προκαλούσε τον συγκεκριμένο περιορισμό φωτισμού, αερισμού και θέας στη γειτονική ιδιοκτησία.
Για τον λόγο αυτό, ο Άρειος Πάγος αναίρεσε τις υπ’ αριθμ. 35/2024 και 16/2022 αποφάσεις του Μονομελούς Εφετείου Λαμίας και παρέπεμψε την υπόθεση στο ίδιο δικαστήριο, με διαφορετική σύνθεση, για νέα εκδίκαση.
Επομένως, η απόφαση δεν αποτελεί οριστική επιδίκαση αποζημίωσης από τον Άρειο Πάγο.
Τι ισχύει όταν το αυθαίρετο έχει τακτοποιηθεί
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι η επίδικη κατασκευή είχε υπαχθεί στις διατάξεις του ν. 4178/2013 περί αυθαιρέτων.
Στο σκεπτικό που παρατίθεται στην απόφαση, επισημαίνεται ότι η πολεοδομική τακτοποίηση δεν αίρει αυτομάτως τις συνέπειες μιας κατασκευής για τα δικαιώματα άλλων ιδιοκτητών.
Αυτό σημαίνει ότι η υπαγωγή μιας κατασκευής σε νομοθεσία αυθαιρέτων δεν αποκλείει από μόνη της την εξέταση ενδεχόμενων αστικών αξιώσεων.
Δεν σημαίνει, ωστόσο, ότι κάθε τακτοποιημένο αυθαίρετο δημιουργεί υποχρέωση αποζημίωσης.
Για τη θεμελίωση τέτοιας αξίωσης πρέπει να συντρέχουν οι νόμιμες προϋποθέσεις της αδικοπρακτικής ευθύνης, συμπεριλαμβανομένων της παράνομης και υπαίτιας συμπεριφοράς, της ζημίας και του αιτιώδους συνδέσμου.
Η σημασία της απόφασης για τους μηχανικούς
Η απόφαση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τους μηχανικούς που ασχολούνται με πολεοδομικούς ελέγχους, αυθαίρετες κατασκευές, τεχνικές πραγματογνωμοσύνες και εκτιμήσεις ακινήτων.
Αναδεικνύει την ανάγκη οι τεχνικές εκθέσεις που χρησιμοποιούνται σε αντίστοιχες διαφορές να περιλαμβάνουν σαφή προσδιορισμό του εφαρμοστέου πολεοδομικού καθεστώτος και των επιτρεπόμενων μεγεθών δόμησης.
Εξίσου σημαντική είναι η τεκμηρίωση των πραγματικών χαρακτηριστικών της κατασκευής, των ενδεχόμενων υπερβάσεων και των συγκεκριμένων επιπτώσεων στη γειτονική ιδιοκτησία.
Στοιχεία όπως η μείωση του φυσικού φωτισμού, του ηλιασμού, του αερισμού ή της εμπορικής αξίας πρέπει να εξετάζονται με κατάλληλη τεχνική και, όπου απαιτείται, εκτιμητική τεκμηρίωση.
Η απόφαση υπενθυμίζει ότι η διαπίστωση της έλλειψης οικοδομικής άδειας δεν ταυτίζεται σε κάθε περίπτωση με την απόδειξη προσβολής προστατευόμενου ιδιωτικού συμφέροντος.
Το βασικό συμπέρασμα
Η ΑΠ 573/2026 επιβεβαιώνει ότι η προστασία των γειτονικών ιδιοκτησιών αποτελεί παράμετρο που μπορεί να συνδέεται άμεσα με την εφαρμογή των πολεοδομικών διατάξεων.
Ταυτόχρονα, θέτει στο επίκεντρο την ανάγκη επαρκούς αιτιολόγησης και τεκμηρίωσης των συγκεκριμένων πολεοδομικών υπερβάσεων και των συνεπειών τους.
Η υπόθεση επιστρέφει στο Εφετείο για νέα κρίση, με ιδιαίτερη σημασία για την αξιολόγηση των τεχνικών δεδομένων.
Πηγές
- Άρειος Πάγος, Α2 Πολιτικό Τμήμα, Απόφαση 573/2026, δημοσίευση 21 Απριλίου 2026. Επίσημη βάση νομολογίας: https://www.areiospagos.gr/nomologia/apofaseis.asp
- Πλήρες κείμενο απόφασης: https://www.areiospagos.gr/nomologia/apofaseis_DISPLAY.asp?apof=573_2026&cd=PFW0WH3J3RVOKRSF0SYC5X8QQ4SQVM&info=%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD%EF%BF%BD+-++%EF%BF%BD2
- Σχετικές διατάξεις: άρθρα 297, 298, 330 και 914 Αστικού Κώδικα, άρθρα 7, 8 και 22 του ν. 1577/1985, όπως εφαρμόζονται στη συγκεκριμένη υπόθεση.
Το άρθρο αποτελεί ενημερωτική παρουσίαση δικαστικής απόφασης και δεν υποκαθιστά εξατομικευμένη νομική ή τεχνική αξιολόγηση.






