Η αντιπυρική περίοδος λήγει στο τέλος Οκτωβρίου και ήδη οι πυρκαγιές έχουν παραχωρήσει τη θέση τους στις έντονες βροχοπτώσεις ενώ η Πολιτική Προστασία προετοιμάζεται για την πρόληψη και αντιμετώπιση έντονων καιρικών φαινομένων. Ωστόσο, παρά την αλλαγή του σκηνικού, οι εκατοντάδες πυρκαγιές που σημειώθηκαν φέτος υπενθυμίζουν ότι η κλιματική αλλαγή και οι παρατεταμένες περίοδοι ιδιαίτερα υψηλών θερμοκρασιών έχουν επιμηκύνει πρακτικά την αντιπυρική περίοδο πέραν των τυπικών χρονικών ορίων και έχουν επιβάλλει νέες πολιτικές και μέτρα εμπλέκοντας και την ατομική ευθύνη.
Την τελευταία διετία ο καθαρισμός των οικοπέδων συνδέεται στενά με την αντιπυρική προστασία και φέτος καταγράφτηκε πιο συστηματική συμμετοχή των δήμων στους ελέγχους για τα ακαθάριστα οικόπεδα ενώ για πρώτη φορά εφαρμόστηκε και το μέτρο ελέγχου των καταγγελιών από την Πυροσβεστική. Οι πολίτες δείχνουν να εξοικειώνονται σταδιακά με το μέτρο δήλωσης των ακαθάριστων οικοπέδων και την υποχρέωση καθαρισμού και συντήρησής τους ενώ οι αρμόδιες αρχές έχουν εντείνει τους ελέγχους στο βαθμό που καθίσταται αυτό εφικτό (η Πυροσβεστική, εκτός από τους ελέγχους που οφείλει να διενεργεί επί των καταγγελιών, είναι επιφορτισμένη και με την ευθύνη κατάσβεσης πυρκαγιών).
Σύμφωνα με τα επικαιροποιημένα στοιχεία, από τις 16 Ιουνίου 2025 μέχρι τις 2 Οκτωβρίου 2025, οι συνολικές καταγγελίες για τα ακαθάριστα οικόπεδα ανήλθαν σε 11.230 και μέχρι στιγμής έχουν ελεγχθεί οι 9.214, δηλαδή το 82% ενώ μέχρι τις 25 Σεπτεμβρίου 2025 είχαν επιβληθεί 1.428 πρόστιμα από την Πυροσβεστική. Κατά τους ελέγχους (οι δήμοι διενεργούν υποχρεωτικά και με δική τους πρωτοβουλία ενώ η Πυροσβεστική ελέγχει τις καταγγελίες) εκτός από τη διαπίστωση υπαρκτών παραβάσεων, υπήρξαν και περιπτώσεις ψευδών καταγγελιών ενώ κάποιοι πολίτες είχαν καθαρίσει στο μεταξύ τα οικόπεδά τους ενώ κάποιες φορές, παρά την καταγγελία, δεν υπήρχε καν οικόπεδο που έπρεπε να καθαριστεί.
Διαβάστε ακόμα:
- Ακαθάριστα οικόπεδα: Σε εγρήγορση πυροσβεστική, δήμοι και πολίτες
- Ακαθάριστα οικόπεδα: Άρχισαν τα πρόστιμα – Έκκληση για καθαρισμό και συντήρηση
Όπως είναι γνωστό, πρόστιμα στις περιπτώσεις που διαπιστώνονται παραβάσεις επιβάλλουν και η Πυροσβεστική και οι δήμοι. Στο ίδιο πλαίσιο, η μη υποβολή δήλωσης καθαρισμού στο Εθνικό Μητρώο επιφέρει πρόστιμο ύψους 1.000 ευρώ.
Σε περίπτωση ψευδούς δήλωσης, οι ιδιοκτήτες κινδυνεύουν με φυλάκιση έως 2 έτη και πρόστιμο έως 54.000 ευρώ. Πιο αναλυτικά, η υποβολή ψευδούς δήλωσης ως προς την τήρηση της σχετικής υποχρέωσης, τιμωρείται με ποινή φυλάκισης τουλάχιστον δύο ετών και χρηματική ποινή 180 έως 360 ημερήσιες μονάδες. Το ύψος της κάθε ημερήσιας μονάδας δεν μπορεί να είναι κατώτερο από 70 ευρώ, ούτε ανώτερο από 150 ευρώ.
Τι συμβαίνει σε άλλες χώρες με τα ακαθάριστα οικόπεδα
Ο καθαρισμός των οικοπέδων και των ακάλυπτων χώρων βρίσκεται στον πυρήνα της αντιπυρικής προστασίας τόσο στα μεσογειακά κράτη όπου το κλίμα γίνεται όλο και πιο ξηρό όσο και στις ΗΠΑ ή την Αυστραλία. Το νομικό τους πλαίσιο περιλαμβάνει πολλά κοινά στοιχεία με της Ελλάδας, δηλαδή οι ιδιοκτήτες είναι υπεύθυνοι για τον καθαρισμό των οικοπέδων τους και οι δήμοι και οι περιφέρειες έχουν δικαίωμα ελέγχου και επιβολής προστίμων ενώ προβλέπονται ζώνες προστασίας γύρω από τα σπίτια. Σε κράτη όπου υπάρχει μεγάλη επικινδυνότητα πυρκαγιάς (Αυστραλία, ΗΠΑ, Πορτογαλία) συνδυάζονται και κατασκευαστικά μέτρα ενώ διενεργούνται αυστηροί έλεγχοι.
Στην Ισπανία ισχύουν αντίστοιχοι κανονισμοί με εκείνους που εφαρμόζονται στην Ελλάδα και είναι υποχρεωτική η δημιουργία ζωνών προστασίας γύρω από τις κατοικίες (συνήθως 30 μέτρα) και η απομάκρυνση καύσιμης ύλης. Μάλιστα σε κάποιες περιοχές επιβάλλεται αραιή φύτευση ή απαγόρευση ορισμένων φυτών κοντά στα σπίτια. Οι δήμοι επιβάλλουν υποχρεωτικούς καθαρισμούς πριν από την περίοδο, στέλνουν ειδοποιήσεις και σε περίπτωση μη συμμόρφωσης επιβάλλουν πρόστιμα. Αντίστοιχα, στην Πορτογαλία, μετά από τις φονικές πυρκαγιές του 2017, εφαρμόζεται ένα πολύ αυστηρό πλαίσιο με υποχρεωτικό καθαρισμό σε ζώνες 50 μέτρων γύρω από τα σπίτια και 100 μέτρων γύρω από τα χωριά. Οι δήμοι διενεργούν ελέγχους και σε περίπτωση που δεν έχουν γίνει καθαρισμοί εκτελούν τις εργασίες με χρέωση του ιδιοκτήτη.
Πάντως, είναι ενδεικτικό ότι παρά την αρνητική εμπειρία του παρελθόντος, οι πολίτες συχνά δεν συμμορφώνονται (μέσα στο πρώτο τετράμηνο του 2025 και προτού ξεκινήσει η αντιπυρική περίοδος είχαν γίνει ήδη 10.000 καταγγελίες για μη καθαρισμένα οικόπεδα). Στη Γαλλία προβλέπονται παρόμοια μέτρα και κυρώσεις μέχρι 50 ευρώ το τμ, ενώ αντίστοιχες πολιτικές εφαρμόζονται και εκτός Ευρώπης. Στην Καλιφόρνια φέτος, τα δημοσιοποιημένα στοιχεία έκανα λόγο για 20.000 παραβάσεις και 2.500 πρόστιμα και ειδοποιήσεις ενώ εκτός από τους υποχρεωτικούς ελέγχους που διενεργούνται από τις τοπικές αρχές, επιβάλλονται και κατασκευαστικά μέτρα (πυράντοχα υλικά στις στέγες κλπ). Τέλος, στην Αυστραλία, όπου εκδηλώνονται μεγάλες δασικές πυρκαγιές, ισχύει ένα πολύ αυστηρό σύστημα με υποχρεωτικούς καθαρισμούς των οικοπέδων πριν από την έναρξη της αντιπυρικής περιόδου ενώ οι δήμοι εκδίδουν ειδοποιήσεις και σε περίπτωση που οι πολίτες δεν συμμορφώνονται, αναλαμβάνουν τους καθαρισμούς και χρεώνουν το κόστος στους πολίτες.
Σε ποιες περιπτώσεις πρέπει να καθαρίζονται και να συντηρούνται τα οικόπεδα στην Ελλάδα
Υποχρέωση καθαρισμού έχουν οι ιδιοκτήτες, νομείς, επικαρπωτές, μισθωτές ή υπομισθωτές οικοπεδικών και λοιπών ακάλυπτων χώρων που βρίσκονται σε:
α) περιοχές εντός εγκεκριμένων ρυμοτομικών σχεδίων,
β) περιοχές εντός ορίων οικισμών χωρίς εγκεκριμένο ρυμοτομικό σχέδιο,
γ) εκτάσεις που βρίσκονται εντός ακτίνας 100 μ. από τα όρια των παραπάνω περιπτώσεων κατόπιν ενημέρωσης της αρμόδιας δασικής υπηρεσίας και
δ) εκτός σχεδίου γήπεδα με κτίσμα, για τις εκτάσεις που δεν υπάγονται στις διατάξεις της δασικής νομοθεσίας, σύμφωνα με τον δασικό χάρτη της περιοχής και κατόπιν ενημέρωσης της αρμόδιας δασικής υπηρεσίας οφείλουν να εκπληρώσουν τις υποχρεώσεις τους εντός των συγκεκριμένων χρονικών ορίων.
Από το πεδίο εφαρμογής της παρούσας εξαιρούνται οι διαμορφωμένοι, συντηρημένοι κήποι φυτεμένες επιφάνειες ακάλυπτων χώρων κτιρίων, πολυκατοικιών, κ.α.
Φυσικά, οι πολίτες που δεν είναι ιδιοκτήτες, νομείς, επικαρπωτές, μισθωτές ή υπομισθωτές οικοπεδικών και ακάλυπτων χώρων σε αυτές τις περιοχές δεν έχουν υποχρέωση αρνητικής δήλωσης.
