Ένας δρόμος μπορεί να χρησιμοποιείται επί δεκαετίες, να εμφανίζεται σε χάρτες και να εξυπηρετεί κατοικίες, χωρίς να αναγνωρίζεται πολεοδομικά. Για χιλιάδες ιδιοκτήτες εκτός σχεδίου ακινήτων, η διαφορά αυτή μπορεί να καθορίσει εάν ένα γήπεδο είναι οικοδομήσιμο, ακόμη και όταν διαθέτει έκταση τεσσάρων στρεμμάτων ή μεγαλύτερη.
Η νομοθετική παρέμβαση του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, η οποία ψηφίστηκε στις 11 Νοεμβρίου και δημοσιεύθηκε στο ΦΕΚ Α΄ 190 της 17ης Νοεμβρίου 2026, με τον νόμο 5356/2026 φέρνει νέα δεδομένα.
Η ρύθμιση αλλάζει τη διαδικασία αναγνώρισης συγκεκριμένων δημοτικών και κοινοτικών οδών, χωρίς όμως να εξασφαλίζει αυτομάτως τη δυνατότητα δόμησης στα ακίνητα που έχουν πρόσωπο σε αυτές. Η εξέλιξη αυτή έρχεται, ενώ συνεχίζεται η καταγραφή του εκτός σχεδίου οδικού δικτύου, από την οποία εξαρτάται η οριστική αντιμετώπιση μιας εκκρεμότητας που επηρεάζει οικοδομικές άδειες, αγοραπωλησίες και επενδύσεις.
Πώς θα αναγνωρίζονται οι δημοτικοί και κοινοτικοί δρόμοι
Με την παράγραφο 10 του άρθρου 79 τροποποιείται το άρθρο 251 του Κώδικα Χωροταξίας και Πολεοδομίας. Η αναγνώριση συγκεκριμένων δημοτικών και κοινοτικών οδών ως κυριότερων ή μοναδικών θα πραγματοποιείται πλέον με Προεδρικό Διάταγμα, ύστερα από πρόταση του υπουργού Περιβάλλοντος και Ενέργειας και γνώμη του αρμόδιου Συμβουλίου Πολεοδομικών Θεμάτων και Αμφισβητήσεων (ΣΥΠΟΘΑ), αντί της προηγούμενης διαδικασίας μέσω απόφασης του γραμματέα της Αποκεντρωμένης Διοίκησης.
Η διάταξη αφορά δρόμους που συνδέουν οικισμούς του ίδιου δήμου, οικισμούς όμορων δήμων ή οικισμούς με διεθνείς, εθνικές και επαρχιακές οδούς. Όταν υπάρχουν περισσότερες διαδρομές μεταξύ των ίδιων οικισμών, η ρύθμιση εφαρμόζεται στην κυριότερη από αυτές. Δηλαδή, δεν πρόκειται για μια γενική αναγνώριση όλων των αγροτικών και δημοτικών δρόμων. Για την εφαρμογή της νέας διαδικασίας απαιτείται η έκδοση των προβλεπόμενων Προεδρικών Διαταγμάτων.
Γιατί δεν αρκούν τα τέσσερα στρέμματα
Η έκταση ενός γηπέδου δεν αποτελεί από μόνη της εγγύηση οικοδομησιμότητας. Η νομολογία του Συμβουλίου της Επικρατείας έχει αναδείξει τη σημασία του προσώπου σε νομίμως υφιστάμενο κοινόχρηστο δρόμο, πέρα από τις υπόλοιπες πολεοδομικές προϋποθέσεις. Έτσι, ακόμη και ένα ακίνητο τεσσάρων στρεμμάτων μπορεί να αντιμετωπίζει πρόβλημα στην έκδοση οικοδομικής άδειας εάν ο δρόμος που το εξυπηρετεί δεν διαθέτει τον απαιτούμενο νόμιμο χαρακτήρα.
Για την εκτός σχεδίου δόμηση, ο γενικός κανόνας προβλέπει ελάχιστη έκταση γηπέδου 4.000 τετραγωνικών μέτρων και πρόσωπο τουλάχιστον 25 μέτρων σε νόμιμα υφιστάμενο κοινόχρηστο δρόμο. Σε ειδικές περιπτώσεις γηπέδων που βρίσκονται κατά μήκος διεθνών, εθνικών, επαρχιακών, δημοτικών ή κοινοτικών οδών, προβλέπονται αυξημένες απαιτήσεις, με ελάχιστο πρόσωπο 45 μέτρων και βάθος 50 μέτρων. Οι αποστάσεις αυτές αφορούν τις διαστάσεις του ακινήτου και όχι το πλάτος του δρόμου, ενώ εξακολουθούν να ισχύουν ειδικές εξαιρέσεις και πρόσθετοι πολεοδομικοί περιορισμοί. Παράλληλα, εξετάζονται ο χρόνος δημιουργίας της ιδιοκτησίας, τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά της, οι χρήσεις γης και τυχόν περιορισμοί από τη δασική, αρχαιολογική ή περιβαλλοντική νομοθεσία.
Η καταγραφή των δρόμων και οι εκκρεμότητες
Η νέα διάταξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη προσπάθεια αποτύπωσης του οδικού δικτύου στις εκτός σχεδίου περιοχές. Οι σχετικές μελέτες συνδέονται με το πρόγραμμα πολεοδομικών μεταρρυθμίσεων «Κωνσταντίνος Δοξιάδης», που χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης. Στόχος είναι να καταγραφούν οι υφιστάμενοι δρόμοι και να αξιολογηθούν με βάση τα προβλεπόμενα κριτήρια. Ωστόσο, η αποτύπωση μιας οδού σε χάρτη ή μελέτη δεν ισοδυναμεί με τη νομική αναγνώρισή της.
Σε κοινοβουλευτική απάντηση της 27ης Οκτωβρίου 2026, το ΥΠΕΝ είχε συνδέσει τη συνολική κύρωση του οδικού δικτύου με την ολοκλήρωση της πανελλαδικής καταγραφής και την έκδοση σχετικού Προεδρικού Διατάγματος, χωρίς να προσδιορίζει δεσμευτικό χρονοδιάγραμμα.
Η νεότερη νομοθετική παρέμβαση ρυθμίζει ειδικά την αναγνώριση ορισμένων κατηγοριών οδών, αλλά δεν ολοκληρώνει τη συνολική διαδικασία. Ανοιχτό παραμένει και το ζήτημα της μεταβατικής αντιμετώπισης των εκκρεμών οικοδομικών αδειών.
Τι πρέπει να ελέγξουν οι ιδιοκτήτες
Για όσους διαθέτουν εκτός σχεδίου ακίνητο ή σχεδιάζουν να αγοράσουν γη με σκοπό την ανέγερση κατοικίας, ο έλεγχος του δρόμου πρόσβασης αποκτά ιδιαίτερη σημασία. Η αναφορά μιας οδού ως δημοτικής ή αγροτικής σε συμβόλαιο, η εμφάνισή της στο Κτηματολόγιο, ακόμη και η ασφαλτόστρωση ή η συντήρησή της από τον δήμο, δεν αποδεικνύουν από μόνες τους ότι πληροί τις πολεοδομικές προϋποθέσεις.
Ο έλεγχος από μηχανικό πρέπει να καλύπτει τόσο το νομικό καθεστώς της οδού όσο και τους όρους δόμησης του συγκεκριμένου γηπέδου. Ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται στις αγοραπωλησίες, καθώς ο χαρακτηρισμός ενός ακινήτου ως «άρτιου και οικοδομήσιμου» σε αγγελία ή παλαιότερο έγγραφο δεν εξασφαλίζει την έκδοση νέας άδειας. Πριν από την καταβολή προκαταβολής ή την υπογραφή συμβολαίου, είναι επομένως σκόπιμο να προηγείται πλήρης τεχνικός και, όπου απαιτείται, νομικός έλεγχος.
Ιδιαίτερη σημασία για την αναγνώριση του οδικού δικτύου έχουν και τα παλαιότερα στοιχεία τεκμηρίωσης. Η νομοθεσία προβλέπει ότι κατά την κύρωση του κοινόχρηστου δημοτικού οδικού δικτύου λαμβάνονται υπόψη αεροφωτογραφίες πριν από τις 27 Ιουλίου 1977. Παράλληλα, μέχρι να ολοκληρωθεί η συνολική κύρωση, παρέχεται η δυνατότητα κατ’ εξαίρεση αναγνώρισης δημοτικής ή κοινόχρηστης οδού ύστερα από ειδική τεχνική μελέτη, με τις ειδικότερες προϋποθέσεις να καθορίζονται μέσω Προεδρικού Διατάγματος.






