Ένα από τα πιο διαχρονικά περιβαλλοντικά προβλήματα στην Ελλάδα, οι ανεξέλεγκτες χωματερές, επανέρχεται στην επικαιρότητα μέσα από την αποκαρδιωτική εικόνα που παρουσιάζει το όρος Αιγάλεω. Η αδιαφορία των αρμόδιων υπηρεσιών του κεντρικού κράτους, η έλλειψη ελέγχων και η παραβατική συμπεριφορά ιδιωτών και εργολάβων, μετατρέπουν το μοναδικό φυσικό απόθεμα της δυτικής Αθήνας σε ένα πεδίο ρύπανσης, κινδύνου για πυρκαγιές και περιβαλλοντικής κατάρρευσης.
Τοπικό δράμα στο Αιγάλαιο: Ένα βουνό – μια παράνομη χωματερή
Όπως καταγγέλλει ο Περιβαλλοντικός Σύνδεσμος Δήμων Αθήνας Πειραιά (ΠΕΣΥΔΑΠ), οι προσπάθειες προστασίας του όρους Αιγάλεω μοιάζουν με αγώνα ενάντια σε μια… Λερναία Ύδρα. Στο πλαίσιο της καθημερινής τους δράσης, οι εργαζόμενοι και οι εθελοντές της Ομάδας Πολιτικής Προστασίας του ΠΕΣΥΔΑΠ εντοπίζουν και απομακρύνουν διαρκώς σωρούς μπαζών, αποβλήτων ανακαινίσεων, κατεστραμμένων οικοσκευών και —πιο πρόσφατα— ακόμα και επικίνδυνων αποβλήτων αμιάντου.
Παρά τις επιχειρήσεις καθαρισμού, κάθε νέα ημέρα φέρνει και μια νέα εστία ρύπανσης. Φορτηγά εισέρχονται ακόμα και νύχτα στη ζώνη απόλυτης προστασίας του όρους για να εναποθέσουν παράνομα απόβλητα, ενώ η απουσία ουσιαστικής «αστυνόμευσης» από το κράτος καθιστά τη δράση του ΠΕΣΥΔΑΠ αμυντική και εν πολλοίς ανίσχυρη.
Το ευρωπαϊκό κόστος της ελληνικής αδιαφορίας
Η περίπτωση του Αιγάλεω δεν αποτελεί μεμονωμένο περιστατικό. Οι ανεξέλεγκτες χωματερές συνεχίζουν να αποτελούν ντροπή για τη χώρα, η οποία εξακολουθεί να πληρώνει βαρύ τίμημα στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Από το 2014 έως και σήμερα, η Ελλάδα έχει κληθεί να καταβάλει δεκάδες εκατομμύρια ευρώ σε πρόστιμα για τη λειτουργία ή τη μη αποκατάσταση χωματερών — με πρόσφατα στοιχεία να αναφέρουν ακόμα και 127 ενεργές ή «ημι-ανενεργές» χωματερές που παραμένουν σε παραβίαση της κοινοτικής νομοθεσίας.
Ειδικότερα, το 2020, το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης επέβαλε επαναλαμβανόμενο πρόστιμο ύψους 4.000 ευρώ ημερησίως για καθεμία από τις μη αποκατεστημένες χωματερές, προσθέτοντας ρίσκο στο εθνικό ταμείο αλλά και αμφισβήτηση στην ευρωπαϊκή αξιοπιστία της χώρας.
Τι σχεδιάζει το Υπουργείο Περιβάλλοντος
Το Υπουργείο Περιβάλλοντος και Ενέργειας, αντιμέτωπο με τη διεθνή πίεση, τις δικαστικές αποφάσεις και την εγχώρια οικολογική καταστροφή, έχει προχωρήσει σε σειρά μέτρων:
• Καταγραφή και χαρτογράφηση όλων των παλαιών χωματερών, με σκοπό την πλήρη αποκατάστασή τους έως το 2026.
• Δημιουργία 74 νέων Μονάδων Επεξεργασίας Απορριμμάτων (ΜΕΑ) και Σταθμών Μεταφόρτωσης σε όλη τη χώρα, μέσω ΣΔΙΤ και ΕΣΠΑ.
• Ψηφιακή ιχνηλάτηση μπάζων και αποβλήτων από κατασκευές και κατεδαφίσεις, σε συνεργασία με το Υπουργείο Υποδομών.
• Αναμόρφωση του Πλαισίου για τα Απόβλητα Εκσκαφών Κατασκευών και Κατεδαφίσεων (ΑΕΚΚ), με στόχο την ενίσχυση της ανακύκλωσης και τη μείωση της παράνομης απόθεσης.
Παρά τις εξαγγελίες, η εικόνα στο πεδίο —όπως καταγράφεται και στο Αιγάλεω — αποδεικνύει πως χωρίς ενίσχυση της τοπικής επιτήρησης, πραγματικό έλεγχο και αυστηρή τιμωρία των παραβατών, τα μέτρα παραμένουν θεωρητικά.
Ποιος έχει την ευθύνη;
Εκτός από το κράτος και τις δημοτικές αρχές που αποτυγχάνουν να ελέγξουν την κατάσταση, ευθύνη φέρουν και οι πολίτες. Η ανάθεση απομάκρυνσης μπάζων και απορριμμάτων σε ιδιώτες χωρίς πιστοποίηση, με μόνο κριτήριο το κόστος, συμβάλλει άμεσα στη δημιουργία παράνομων χωματερών. Όπως τονίζει ο πρόεδρος του ΠΕΣΥΔΑΠ, Γρηγόρης Γουρδομιχάλης, «αν έστω και μερικοί παραβάτες είχαν συλληφθεί και τιμωρηθεί, το φαινόμενο θα είχε ανακοπεί».
Το μέλλον: Καλοκαίρι με στάχτες ή με λύσεις;
Κάθε καλοκαίρι, το όρος Αιγάλεω κινδυνεύει να γίνει η επόμενη μεγάλη περιβαλλοντική τραγωδία. Οι παράνομες χωματερές λειτουργούν ως προσάναμμα για δασικές πυρκαγιές, ενώ ταυτόχρονα αποτελούν υγειονομική βόμβα — ιδίως όταν εντοπίζονται αποθέσεις αμιάντου.
Η απουσία κρατικής βούλησης για έλεγχο, η ελλιπής εκπαίδευση πολιτών και η αργή υλοποίηση των περιβαλλοντικών υποδομών καθιστούν το πρόβλημα χρόνιο και επαναλαμβανόμενο. Το Αιγάλεω είναι απλώς το πιο πρόσφατο και εμφανές σύμπτωμα ενός εθνικού προβλήματος.
Αν δεν αντιμετωπιστεί με αποφασιστικότητα —όχι μόνο με πρόστιμα και ευρωπαϊκές προειδοποιήσεις, αλλά με ενεργή πολιτική και εφαρμογή του νόμου— η Ελλάδα θα συνεχίσει να θάβει το περιβάλλον της κάτω από το βάρος της αμέλειας.
Διαβάστε και την συνέντευξη Κώστα Αγγελόπουλου (ΑΝΑΕΚΚ) για την ανακύκλωση Αποβλήτων Εκσκαφών και Κατεδαφίσεων
