Τις συνταγματικές προϋποθέσεις εφαρμογής της Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης και τις συνέπειες της μη αποζημίωσης ιδιοκτητών δεσμευμένων ακινήτων αναδεικνύει ο Χρήστος Ντουχάνης, πρώην αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας. Με αφορμή τις αντιδράσεις για τις Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης, υποστηρίζει ότι το πρόβλημα των παλαιότερων ρυθμίσεων δεν ήταν ο ίδιος ο θεσμός, αλλά η εφαρμογή του χωρίς επαρκή πολεοδομικό σχεδιασμό.
Μια διαφορετική νομική και πολεοδομική διάσταση στη δημόσια συζήτηση για τη Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης (ΜΣΔ) αναδεικνύει με προσωπική του παρέμβαση ο Χρήστος Ντουχάνης, πρώην αντιπρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Σε ανάρτησή του, η οποία δημοσιοποιήθηκε στις 16 Νοεμβρίου 2026, πριν από τη συνάντηση του πρωθυπουργού με δημάρχους των βορείων προαστίων, εξετάζει τη λειτουργία του θεσμού, τις αιτίες για τις οποίες παλαιότερες ρυθμίσεις κρίθηκαν αντισυνταγματικές και τη σημασία των Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή (ΖΥΣ).
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στο ζήτημα των ιδιωτικών ακινήτων που παραμένουν δεσμευμένα επί χρόνια για τη δημιουργία πλατειών, χώρων πρασίνου και άλλων κοινόχρηστων εγκαταστάσεων, χωρίς να έχουν αποζημιωθεί οι ιδιοκτήτες τους.
Η παρέμβαση αποτελεί προσωπική νομική τοποθέτηση και όχι νέα απόφαση ή επίσημη ανακοίνωση του Συμβουλίου της Επικρατείας.
Γιατί το ΣτΕ είχε απορρίψει παλαιότερες ρυθμίσεις
Σύμφωνα με την ανάλυση του Χρήστου Ντουχάνη, η βασική αρχή της Μεταφοράς Συντελεστή Δόμησης είναι η δυνατότητα αποζημίωσης ιδιοκτητών των οποίων τα δικαιώματα δόμησης περιορίζονται για λόγους δημόσιου συμφέροντος.
Χαρακτηριστικά παραδείγματα αποτελούν τα διατηρητέα κτίρια και τα ακίνητα που χαρακτηρίζονται από τον πολεοδομικό σχεδιασμό ως κοινόχρηστοι χώροι.
Αντί της αποκλειστικά χρηματικής αποζημίωσης, ο ιδιοκτήτης μπορεί, υπό τις προβλεπόμενες προϋποθέσεις, να αποκτήσει τίτλο μεταφοράς του αναξιοποίητου συντελεστή δόμησης σε άλλο ακίνητο.
Το πρόβλημα των παλαιότερων ρυθμίσεων, όπως εξηγεί, ήταν ότι η μεταφορά μπορούσε να πραγματοποιείται χωρίς προηγούμενο συνολικό πολεοδομικό σχεδιασμό της περιοχής υποδοχής.
Έτσι, δικαιώματα από ακίνητα του κέντρου της Αθήνας, του Πειραιά ή από διατηρητέα κτίρια μπορούσαν να συγκεντρώνονται σε περιοχές υψηλής εμπορικής αξίας, χωρίς επαρκή αξιολόγηση της δυνατότητας υποδοχής πρόσθετης δόμησης.
Ο κ. Ντουχάνης συνδέει την προβληματική αυτή εφαρμογή με τις απαιτήσεις του άρθρου 24 παράγραφος 2 του Συντάγματος, το οποίο αφορά τον χωροταξικό και πολεοδομικό σχεδιασμό.
Κατά την ερμηνεία που παρουσιάζει, η προηγούμενη νομολογία δεν απέκλεισε καθολικά τον μηχανισμό της ΜΣΔ, αλλά έθεσε περιορισμούς στον τρόπο με τον οποίο μπορούσε να εφαρμοστεί.
Ποια είναι η διαφορά από τα πολεοδομικά κίνητρα του ΝΟΚ
Στην παρέμβασή του ο πρώην αντιπρόεδρος του ΣτΕ διακρίνει τον μεταφερόμενο συντελεστή από τις πρόσθετες δυνατότητες δόμησης που προβλέπονται μέσω πολεοδομικών κινήτρων.
Όπως επισημαίνει, στην περίπτωση της ΜΣΔ ο μηχανισμός συνδέεται με δικαιώματα δόμησης τα οποία δεν μπορούν να αξιοποιηθούν στο αρχικό ακίνητο λόγω περιορισμών που επιβάλλονται για το δημόσιο συμφέρον.
Αντίθετα, τα πολεοδομικά κίνητρα αποτελούν διαφορετικό μηχανισμό, με τις δικές τους προϋποθέσεις και περιορισμούς.
Η διάκριση αποκτά σημασία υπό το πρίσμα της νομολογίας για τα κίνητρα του Νέου Οικοδομικού Κανονισμού (ΝΟΚ), αλλά δεν συνεπάγεται ότι οποιαδήποτε μεταφορά υφιστάμενου συντελεστή είναι αυτομάτως συνταγματικά επιτρεπτή.
Απαραίτητη παραμένει η συμβατότητα με τον πολεοδομικό σχεδιασμό και την προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος.
Ο ρόλος των Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή
Το ισχύον θεσμικό πλαίσιο προβλέπει ότι ο μεταφερόμενος συντελεστής δεν μπορεί να αξιοποιείται αυθαίρετα σε οποιοδήποτε ακίνητο.
Απαιτείται ο καθορισμός συγκεκριμένων Ζωνών Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης, βάσει πολεοδομικών μελετών και περιβαλλοντικών κριτηρίων.
Σύμφωνα με την επίσημη ενημέρωση του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, οι μελέτες ΖΥΣ εξετάζουν τη δυνατότητα υποδοχής πρόσθετης δόμησης χωρίς περιβαλλοντική υποβάθμιση ή επιδείνωση των συνθηκών διαβίωσης.
Μεταξύ των κριτηρίων περιλαμβάνονται η υφιστάμενη πυκνότητα, η διαθεσιμότητα κοινόχρηστων χώρων, η πρόσβαση στις μεταφορικές υποδομές και η ευρύτερη πολεοδομική οργάνωση.
Ο Χρήστος Ντουχάνης αναγνωρίζει τη σημασία αυτής της διαδικασίας, θεωρώντας ότι οι μελέτες και η διαβούλευση προσφέρουν τη δυνατότητα ελέγχου και διόρθωσης των προτεινόμενων ζωνών.
Στο πλαίσιο αυτό εκφράζει τη διαφωνία του με την εκ των προτέρων συνολική απόρριψη του θεσμού από δημοτικές αρχές.
Η θέση του δεν αποκλείει τον έλεγχο συγκεκριμένων χωροθετήσεων ούτε σημαίνει ότι κάθε προτεινόμενη ΖΥΣ διαθέτει ήδη επαρκή τεχνική τεκμηρίωση.
Ο κίνδυνος για τις πλατείες και τους κοινόχρηστους χώρους
Το σημαντικότερο μέρος της παρέμβασης αφορά τη μακροχρόνια δέσμευση ιδιωτικών ακινήτων για κοινόχρηστες χρήσεις χωρίς την καταβολή της προβλεπόμενης αποζημίωσης.
Ο πρώην αντιπρόεδρος του ΣτΕ επισημαίνει ότι η προστασία των κοινόχρηστων χώρων δεν μπορεί να στηρίζεται επ’ αόριστον στην οικονομική επιβάρυνση ιδιοκτητών που στερούνται ουσιαστικά τη δυνατότητα αξιοποίησης των ακινήτων τους.
Στην ανάρτησή του σημειώνει:
«Οι κοινόχρηστοι χώροι, των οποίων ο ιδιοκτήτης δεν έχει αποζημιωθεί, είναι χώροι που δεν μας ανήκουν».
Με τη διατύπωση αυτή αναδεικνύει την ανάγκη επίλυσης των εκκρεμών αποζημιώσεων, ώστε να προστατεύονται τόσο τα δικαιώματα των ιδιοκτητών όσο και η διατήρηση των ελεύθερων χώρων των πόλεων.
Παραπέμπει επίσης στις προσφυγές ιδιοκτητών στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου, επισημαίνοντας το οικονομικό και θεσμικό κόστος της παρατεταμένης μη αποζημίωσης.
Στο σκεπτικό του, η αδυναμία επίλυσης αυτών των εκκρεμοτήτων μπορεί να οδηγήσει σε δικαστικές διεκδικήσεις για την άρση των ρυμοτομικών δεσμεύσεων, με πιθανές συνέπειες για τη διατήρηση ορισμένων κοινόχρηστων χώρων.
Η άρση μιας ρυμοτομικής απαλλοτρίωσης ή δέσμευσης δεν σημαίνει πάντως αυτομάτως ότι το ακίνητο καθίσταται άμεσα οικοδομήσιμο. Οι έννομες συνέπειες εξαρτώνται από τη συγκεκριμένη διαδικασία, τις πολεοδομικές πράξεις και το ισχύον καθεστώς κάθε ακινήτου.
Επομένως, η προειδοποίηση αφορά έναν υπαρκτό τύπο πολεοδομικού και ιδιοκτησιακού κινδύνου, όχι την αυτόματη απώλεια κάθε πλατείας για την οποία εκκρεμεί αποζημίωση.
Οι αντιδράσεις των δήμων και η φέρουσα ικανότητα
Η παρέμβαση πραγματοποιήθηκε σε μια περίοδο κατά την οποία έξι δήμοι των βορείων προαστίων έχουν διατυπώσει ενστάσεις για τις προτεινόμενες ΖΥΣ.
Οι δήμαρχοι έχουν θέσει ζητήματα σχετικά με τη δυνατότητα των αστικών περιοχών να υποδεχθούν πρόσθετη δόμηση, επισημαίνοντας ενδεχόμενες επιβαρύνσεις στο οδικό δίκτυο, στην αποχέτευση, στην απορροή ομβρίων και στους διαθέσιμους κοινόχρηστους χώρους.
Οι ενστάσεις αυτές αποτελούν αντικείμενο του πολεοδομικού και περιβαλλοντικού ελέγχου των μελετών.
Η προσέγγιση του Χρήστου Ντουχάνη δίνει έμφαση στη δυνατότητα αξιολόγησης και αναθεώρησης συγκεκριμένων προτάσεων μέσω της διαδικασίας διαβούλευσης.
Από την άλλη πλευρά, οι δήμοι ζητούν μεγαλύτερη συμμετοχή στον καθορισμό των ζωνών και διασφάλιση ότι οι μελλοντικές μεταφορές δεν θα υπερβαίνουν τις δυνατότητες των υφιστάμενων υποδομών.
Πρόκειται για δύο διαφορετικές πλευρές του ίδιου ζητήματος: την ανάγκη λειτουργίας ενός αποζημιωτικού πολεοδομικού μηχανισμού και την υποχρέωση προστασίας της ποιότητας του αστικού περιβάλλοντος.
Πώς συνδέεται η παρέμβαση με τη σύσκεψη στο Μαξίμου
Η τοποθέτηση του πρώην αντιπροέδρου του ΣτΕ δημοσιοποιήθηκε πριν από τη συνάντηση της 16ης Νοεμβρίου στο Μέγαρο Μαξίμου.
Μετά τη σύσκεψη, σύμφωνα με τις σχετικές κυβερνητικές τοποθετήσεις και τη δημοσιογραφική κάλυψη, ανακοινώθηκε πρόθεση να αποκλειστεί η μεταφορά συντελεστή μεταξύ διαφορετικών δήμων και να δοθεί καθοριστικός ρόλος στην Τοπική Αυτοδιοίκηση για την εξέλιξη του σχεδιασμού.
Οι θέσεις αυτές συνδέονται με τη σημερινή δημόσια συζήτηση, αλλά αποτελούν διαφορετική εξέλιξη από την προσωπική ανάλυση του Χρήστου Ντουχάνη.
Η κυβερνητική πρόθεση πρέπει να αποτυπωθεί θεσμικά, ενώ η αξιολόγηση των επιμέρους ΖΥΣ παραμένει αντικείμενο των προβλεπόμενων διαδικασιών χωρικού σχεδιασμού.
Τι ενδιαφέρει πρακτικά τους μηχανικούς
Η παρέμβαση αναδεικνύει ζητήματα με άμεση σημασία για πολεοδόμους, αρχιτέκτονες, τοπογράφους και μηχανικούς που ασχολούνται με την αξιοποίηση ακινήτων.
Για τους μελετητές ΖΥΣ, κρίσιμο είναι να τεκμηριώνεται η δυνατότητα υποδοχής πρόσθετου συντελεστή με συγκεκριμένα δεδομένα για τον αστικό ιστό και τις υποδομές.
Για τους ιδιοκτήτες διατηρητέων κτιρίων και δεσμευμένων ακινήτων, ιδιαίτερη σημασία έχει η ενεργοποίηση ενός αποτελεσματικού μηχανισμού αποζημίωσης ή αξιοποίησης των υφιστάμενων δικαιωμάτων τους.
Για τους δήμους και τις τεχνικές υπηρεσίες, ζητούμενο είναι ο έλεγχος της φέρουσας ικανότητας των περιοχών, η τεκμηρίωση των αναγκαίων πολεοδομικών παρεμβάσεων και η έγκαιρη αντιμετώπιση των εκκρεμών απαλλοτριώσεων.
Για τους ιδιώτες μηχανικούς, οι υπό διαβούλευση ζώνες δεν δημιουργούν αυτομάτως νέα δυνατότητα δόμησης. Απαιτείται η ολοκλήρωση των προβλεπόμενων θεσμικών διαδικασιών και ο έλεγχος των όρων που θα ισχύουν για κάθε ακίνητο.
Το επόμενο κρίσιμο βήμα
Η δημόσια συζήτηση για τη Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης δεν περιορίζεται στη δυνατότητα δημιουργίας πρόσθετων τετραγωνικών σε συγκεκριμένες περιοχές.
Αφορά ταυτόχρονα την προστασία του οικιστικού περιβάλλοντος, την αποζημίωση δεσμευμένων ιδιοκτησιών, τη διατήρηση κοινόχρηστων χώρων και την εφαρμογή ενός πολεοδομικού μηχανισμού που θα μπορεί να ανταποκριθεί στις συνταγματικές απαιτήσεις.
Η παρέμβαση του Χρήστου Ντουχάνη προσθέτει στην αντιπαράθεση τη διάσταση της ασφάλειας δικαίου και της προστασίας των ιδιοκτησιακών δικαιωμάτων.
Η επόμενη ουσιαστική εξέλιξη θα προκύψει από την ολοκλήρωση της διαβούλευσης, την ενδεχόμενη αναθεώρηση των μελετών και τις αποφάσεις που θα καθορίσουν το τελικό πλαίσιο λειτουργίας των ΖΥΣ.
Πηγές
- Πρώτο Θέμα – Η πλήρης ανάρτηση του Χρήστου Ντουχάνη για τη Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης, 16/11/2026
- Newmoney – Η παρέμβαση του πρώην αντιπροέδρου του ΣτΕ για τη ΜΣΔ, 16/11/2026
- ΥΠΕΝ – Ζώνες Υποδοχής Συντελεστή Δόμησης: Θεσμικό πλαίσιο, μελέτες και συχνές ερωτήσεις
- Ν. 4495/2017, άρθρα για τη Μεταφορά Συντελεστή Δόμησης, όπως ισχύουν.
- Υπουργική Απόφαση 72508/1890/29.07.2021 (ΦΕΚ Β΄ 3544/2021) – Τεχνικές προδιαγραφές μελετών ΖΥΣ.
Η πρωτότυπη ανάρτηση στο LinkedIn δεν ανακτήθηκε απευθείας. Το κείμενό της διασταυρώθηκε μέσω ανεξάρτητων δημοσιεύσεων. Η παρέμβαση δεν αποτελεί νέα δικαστική απόφαση.






