Του Νίκου Ρουσάνογλου
Έμμεση παραδοχή των στρεβλώσεων που έχουν προκληθεί στην αγορά κατοικίας, ειδικά στο λεκανοπέδιο της Αττικής, από την υλοποίηση του προγράμματος “Σπίτι Μου ΙΙ”, αποτελεί η πρόσφατη κίνηση της κυβέρνησης να προχωρήσει σε διεύρυνση των κριτηρίων αξιολόγησης και επιλεξιμότητας των δικαιούχων, παράλληλα με την χρονική παράταση για την υπαγωγή στο πρόγραμμα. Σύμφωνα με πηγές της αγοράς, στην Αττική, είναι λιγοστά τα ακίνητα που μπορούν να αποκτηθούν σε τιμές χαμηλότερες των 250.000 ευρώ, π.χ. 150.000 ευρώ, ώστε να μπορούν να είναι και πιο εύκολη η εξασφάλιση τραπεζικής χρηματοδότησης, από τα νοικοκυριά χαμηλότερων εισοδημάτων.
Έτσι, πολλοί ενδιαφερόμενοι είτε δεν θέλουν, είτε δεν μπορούν να αποκτήσουν πρόσβαση στο πρόγραμμα, καθώς οι ζητούμενες τιμές έχουν αυξηθεί κατά 15-20% κατά μέσο όρο από τις αρχές του έτους, ειδικά σε περιοχές, όπως το κέντρο της Αθήνας και τα δυτικά προάστια. Όπως αναφέρει ο κ. Μάνος Κρανίδης, πολιτικός μηχανικός και μέλος του διοικητικού συμβουλίου της ΠΟΜΙΔΑ, “λόγω του ανώτατου ορίου αξίας των 250.000 ευρώ, πολλοί πωλητές αναπροσάρμοσαν τις τιμές των ακινήτων τους ώστε να εντάσσονται στο πρόγραμμα, πολλές φορές ανεβάζοντάς τις άδικα. Έτσι, αντί να ενισχυθεί η προσιτότητα, δημιουργήθηκαν συνθήκες τεχνητής αύξησης των τιμών, αφού ενισχύθηκε η ενεργή ζήτηση και, λόγω των περιοριστικών προϋποθέσεων για υπό ένταξη τα ακίνητα στο πρόγραμμα, αλλά η προσφορά ήταν περιορισμένη. Παράλληλα, επειδή το πρόγραμμα αφορά κυρίως ακίνητα προ του 2007, η ζήτηση για παλιότερα διαμερίσματα σε αστικά κέντρα αυξήθηκε σημαντικά. Αυτό οδήγησε σε περαιτέρω άνοδο των τιμών σε αυτές τις κατηγορίες κατοικιών, πιέζοντας ιδιαίτερα όσους δεν είχαν σκοπό να ενταχθούν στο πρόγραμμα, αλλά αναζητούσαν μια προσιτή λύση στέγασης”.
Από την άλλη πλευρά, όσοι έχουν την οικονομική δυνατότητα περιορίζονταν μέχρι σήμερα από τα σχετικά χαμηλά εισοδηματικά κριτήρια, παρότι οι τράπεζες ασφαλώς προτιμούν δανειολήπτες υψηλότερων εισοδημάτων, ώστε να μπορούν να ανταποκρίνονται στις υποχρεώσεις ενός στεγαστικού δανείου. Αυτός είναι και ο λόγος για τον οποίο τελικά, τροποποιήθηκε πριν από μερικές ημέρες, η σχετική Κοινή Υπουργική Απόφαση των Υπ. Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, Περιβάλλοντος και Ενέργειας, Κοινωνικής Συνοχής και Οικογένειας, για την διεύρυνση των κριτηρίων των δικαιούχων. Συγκεκριμένα, ενώ διατηρήθηκε αμετάβλητο το ελάχιστο όριο εισοδήματος στις 10.000 ευρώ για άγαμους, έγγαμους, καθώς και για μονογονεϊκές οικογένειες, διαφοροποιήθηκε προς τα πάνω το μέγιστο όριο εισοδήματος, βάσει του τελευταίου φορολογικού έτους, ή του μέσου όρου της τελευταίας τριετίας. Συγκεκριμένα, το όριο αυξήθηκε από 20.000 ευρώ σε 25.000 ευρώ για τους άγαμους και σε 35.000 ευρώ (από 28.000 ευρώ) για τους έγγαμους (ή μέρη συμφώνου συμβίωσης), προσαυξανόμενο κατά 5.000 ευρώ για κάθε παιδί (από 4.000 ευρώ ανά παιδί που ίσχυε προηγουμένως). Επομένως, ένα παντρεμένο ζευγάρι με ένα παιδί, μπορεί πλέον να αιτηθεί συμμετοχής στο πρόγραμμα με ετήσιο εισόδημα 40.000 ευρώ, από 32.000 ευρώ προηγουμένως, κάτι ασφαλώς που σημαίνει και πιο εύκολη διαχείριση του στεγαστικού δανείου. Αντίστοιχα, για μονογονεϊκές οικογένειες, το όριο αυξήθηκε στις 39.000 ευρώ (από 31.000 ευρώ) και πάλι με προσαύξηση 5.000 ευρώ ανά παιδί.
Υπενθυμίζεται ότι μέχρι το τέλος Οκτωβρίου, η απορρόφηση του προϋπολογισμού των 2 δις ευρώ του προγράμματος, είχε φτάσει το 66%, ή 10.610 αιτήσεις. Αυτό σημαίνει ότι το μέσο αιτούμενο ποσό διαμορφώνεται σε 124.410 ευρώ. Πρόκειται για ένα ποσό που ασφαλώς καθιστά την απόκτηση κατοικίας στην Αττική, πραγματική πρόκληση, κάτι που εξηγεί και την χαμηλή απορρόφηση του προγράμματος από τους κατοίκους του λεκανοπεδίου. Εν ολίγοις, οι περισσότεροι δικαιούχοι εντοπίζονται στην Περιφέρεια, όπου όμως η στεγαστική κρίση δεν έχει την ίδια ένταση, ειδικά στα μη τουριστικά σημεία της χώρας.
Εν τω μεταξύ, η αύξηση των τιμών πώλησης, όχι μόνο έχει αποκλείσει αρκετούς από το πρόγραμμα, αλλά έχει προκαλέσει και φαινόμενα υπερδανεισμού, για όσους τελικά εξασφαλίζουν στεγαστικό δάνειο. Συγκεκριμένα, υπάρχουν περιπτώσεις νοικοκυριών, που όχι μόνο έχουν δανειοδοτηθεί στο μέγιστο επιτρεπόμενο ποσοστό του 90% της αξίας του ακινήτου, αλλά επιλέγουν και την λήψη προσωπικού/καταναλωτικού δανείου, που έχουν αρχίσει να προσφέρουν οι τράπεζες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα, ώστε να διευκολύνουν όσους δεν διαθέτουν το απαιτούμενο κεφάλαιο, ώστε να καλύψουν τα υπόλοιπα έξοδα της αγοράς ενός ακινήτου (π.χ. μεταβιβαστικά, μεσιτικά κτλ.). Όταν όμως ένα νοικοκυριό έχει τέτοια δανειακή επιβάρυνση και σχεδόν μηδενικές αποταμιεύσεις, είναι πολύ ευάλωτο στην περίπτωση απρόοπτων εξόδων, ή άλλης ατυχίας (π.χ. απώλεια εργασίας κτλ.), χωρίς να λαμβάνεται υπόψη καν ο παράγοντας μιας γενικευμένης οικονομικής κρίσης. Επομένως, υπάρχει ο κίνδυνος, κάποιοι από τους σημερινούς δικαιούχους του “Σπίτι Μου ΙΙ” να αποτελέσουν την επόμενη γενιά “κόκκινων” δανείων του μέλλοντος.
